Âm nhạc: Ruggero Leoncavallo
Libretto: Ruggero Leoncavallo
Công diễn lần đầu: ngày 17 tháng 5 năm 1892 tại Teatro dal Verme, Milan.
Nhân vật: Loại giọng
Canio: Tenor
Nedda: Soprano
Tonio: Baritone
Tóm tắt nội dung
Đoạn giới thiệu: Trước khi vở opera bắt đầu, anh hề Tonio bước ra trước tấm màn sân khấu (“Si può?”) nói về nhà văn, những người đã tạo ra các diễn viên cũng có niềm vui và nỗi buồn như những người khác.
Màn 1. Miền Nam nước Ý, khoảng những năm 1865 – 1870, những người nông dân rất hứng khởi khi trong làng có sự xuất hiện của một gánh hát nhỏ đến từ ngoại ô xứ Calabria. Canio, ông chủ của gánh hát giới thiệu trước với mọi người về buổi biểu diễn tối hôm đó (“Un grande spettacolo”), trong lúc đó có một người đưa ra lời ám chỉ khiếm nhã rằng anh chàng Tonio gù lưng đang bí mật say mê người vợ trẻ của ông. Canio cảnh báo ông sẽ không tha thứ cho những ai tán tỉnh Nedda stage (“Un tal gioco”). Tiếng chuông báo giờ đọc kinh buổi chiều vang lên, những người phụ nữ đến nhà thờ còn những người đàn ông đến quán rượu để lại Nedda một mình. Lo lắng về sự ngờ vực và giận dữ của chồng, Nedda ghen tị với đàn chim bay đang bay trên bầu trời (“Stridono lassù”). Tonio xuất hiện và cố gắng tỏ tình nhưng Nedda tỏ ra khinh bỉ hắn. Rất tức giận, hắn tóm lấy cô nhưng cô chống trả bằng một chiếc roi da. Nedda thoát được nhưng Tonio thề sẽ trả thù. Trên thực tế, Nedda đã có người tình là Silvio – anh chàng này cũng vừa đến và thuyết phục cô chạy trốn cùng anh vào lúc nửa đêm sau khi buổi biểu diễn kết thúc (“E allor perchè”). Nhưng Tonio nhìn thấy và chạy đi báo với Canio. Trước cơn giận dữ điên cuồng của Canio, Silvio vội vã bỏ trốn trước khi Canio tóm được anh còn Nedda thì từ chối tiết lộ tên của tình nhân với một con dao trong tay. Beppe, một anh hề khác can ngăn Canio còn Tonio thì khuyên Canio nên chờ đến đêm để bắt tình nhân của Nedda. Còn lại một mình, Canio vừa hóa trang vừa than thở rằng mình vẫn phải đóng vai thằng hề để mua vui cho người khác trong khi trái tim đang bị tan vỡ (“Vesti la giubba”).
Màn 2. Silvio hòa chung vào đám dân làng đang tụ tập để xem vở Pagliaccio và Colombina. Vở kịch có nội dung: khi người chồng Pagliaccio (do Canio đóng) vắng nhà, người vợ (Nedda) có quan hệ với tình nhân là Arlecchino (Beppe), người đã sa thải bà giúp việc vốn là vợ của Taddeo (Tonio). Đôi tình nhân cùng ăn cơm và lên kế hoạch đánh thuốc độc Paglaccio. Nhưng Pagliaccio đã sớm trở về, Arlecchino vội chuồn qua cửa số. Với bản tính độc ác, Taddeo giả vở trấn an Pagliaccio rằng vợ ông trong sạch, bị đổ thêm dầu vào lửa, cơn ghen tuông trong Canio càng tăng lên. Quên rằng mình đang trong vai diễn, Canio yêu cầu Nedda phải tiết lộ danh tính nhân tình của cô (“No, Pagliaccio non son”). Nedda cố gắng tiếp tục vở kịch còn khán giả thì vỗ tay tán thưởng vì “diễn xuất”tuyệt vời của các diễn viên. Tức giận vì sự chống đối của Nedda, Canio rút dao đâm chết Nedda và Silvio, người vừa chạy lên sân khấu để cứu cô, Canio khóc và nói rằng vở kịch đã kết thúc.
Trích đoạn nổi bật
“Vesti la giubba” – aria của Canio trích từ màn I. Canio hát rằng mặc dù anh bị tình yêu phản bội và trái tim anh tan nát nhưng anh vẫn phải tiếp tục trưng ra với mọi người một bộ mặt vui vẻ.
Recitar! Mentre preso dal delirio,
non so più quel che dico,
e quel che faccio!
Eppur è d’uopo, sforzati!
Bah! sei tu forse un uom?
Tu se’ Pagliaccio!
Vesti la giubba,
e la faccia in farina.
La gente paga, e rider vuole qua.
E se Arlecchin t’invola Colombina,
ridi, Pagliaccio, e ognun applaudirà!
Tramuta in lazzi lo spasmo ed il pianto;
in una smorfia il singhiozzo il dolor, Ah!
Ridi, Pagliaccio,
sul tuo amore infranto!
Ridi del duol, che t’avvelena il cor!
Phải ngâm ngợi ! trong cơn điên cuồng,
Ta không còn biết điều gì ta nói,
không biết ta đang làm gì nữa!
Và nhất thiết phải ép buộc mình!
Ô hay! Mi không được làm người?
Mi chỉ là “Pagliaccio”
Hãy mặc vào quần áo hóa trang,
và bôi vẽ mặt bằng phấn trắng.
Người ta trả tiền và cười khi vui thích.
Và nếu Harlequin rủ Colombina trốn xa
cười đi, Pagliaccio, và người ta sẽ hoan hô!
Chuyển vào tiếng cười cơn đau đớn;
Chuyển nước mắt khổ hình thành nhăn nhó.
Cười đi, Pagliaccio
Cười vì tình yêu của mi tan nát!
Cười vào nỗi đau, đầu độc tim mi!
Ngọc Anh & Cobeo (nhaccodien.info) dịch