Thông tin chung
Opera: Cavalleria rusticana (Hiệp sĩ làng quê)
Âm nhạc: Pietro Mascagni.
Libretto: Giovanni Tagioni-Tozzetti và Guido Menasci.
Thời gian sáng tác: Khoảng năm 1889.
Công diễn lần đầu: Ngày 17/5/1890 tại Teatro Costanzi, Rome. Vở opera một màn này mở đầu cho trường phái verismo (chân thực) do các nhạc sĩ Ý cuối thế kỉ 19 khởi xướng nhằm phản đối lại những vở opera mang nội dung thần thoại của Wagner.
Độ dài: Khoảng 80 phút.
Nhân vật/Loại giọng:
Santuzza: Mezzo-soprano/Soprano
Turiddu: Tenor
Alfio: Baritone
Lucia: Contralto
Lola: Mezzo-soprano
Thành phần dàn nhạc: 2 piccolo, 2 flute, 2 oboe, 2 clarinet, 2 bassoon, contrabassoon, 4 horn, 2 trumpet, 3 trombone, tuba, timpani, triangle, cymbals, bass drum, side drum, tam-tam, tubular bell, organ, harp và dàn dây.
Hoàn cảnh sáng tác
Trong những năm 1870, Edoardo Sonzogno nổi lên là một nhà tài trợ âm nhạc nổi tiếng. Sau khi thừa kế một nhà xuất bản và tờ báo Il Secolo (Thế kỷ) từ người cha Sonzogno đã mở một trường nhạc vào năm 1874. Đến năm 1883, ông phát động một cuộc thi sáng tác opera “lấy cảm hứng từ những truyền thống hay nhất của opera Ý”. Và đến tháng 7/1988, cuộc thi lần thứ hai được tổ chức, đối tượng dự thi là những vở opera một màn chưa từng được biểu diễn trước đó. Ba vở opera hay nhất do ban giám khảo bình chọn sẽ được dàn dựng tại Rome. Mascagni, lúc này 25 tuổi, chưa gây được tiếng vang nào đáng kể đã quyết định tham gia cuộc thi.
Thời gian chỉ còn lại hai tháng, Mascagni đã liên lạc với bạn mình là Giovanni Targioni-Tozzetti, một nhà thơ và giảng viên đại học tại Học viện Hải quân Hoàng gia Italy, Livorno nhờ cung cấp một kịch bản. Do thời gian gấp rút, với sự giúp đỡ của chàng trai trẻ 21 tuổi Guido Menasci, đồng nghiệp của Targioni-Tozzetti, Cavalleria rusticana được hoàn thiện dần dần. Cứ xong mỗi phần, thậm chí chỉ vài dòng đủ để viết lên mặt sau của tấm bưu thiếp, họ đã gửi cho Mascagni để ông kịp soạn nhạc. Cavalleria rusticana được sáng tác dựa trên một truyện ngắn cùng tên của nhà văn người Sicily Giovanni Verga, xuất bản vào năm 1883 với bối cảnh tại địa phương. Mascagni đánh giá: “Kịch bản được xây dựng bám sát vào tác phẩm của Vega, chỉ đơn giản là thỉnh thoảng thêm những đoạn trữ tình để che đậy kịch tính trần trụi của cốt truyện. Tôi mỗi lần nhận được một vài đoạn nhưng tôi đã hiểu rõ mọi tình huống trong đầu: Tôi đồng cảm với tác phẩm đến mức tôi cảm nhận được nó trong chính mình về mặt âm nhạc”. Vở opera được sáng tác một cách vội vàng dẫn đến việc Mascagni không tin vào bản thân, cho rằng tác phẩm không phản ánh được tài năng của ông nên đã quyết định không gửi Cavalleria rusticana đi nữa. Tuy nhiên, vợ ông Lina Carbognani đã gửi nó đi vào ngày cuối cùng của thời hạn dự thi. Ngày 5/3/1890, ban giám khảo công bố Cavalleria rusticana đã giành được chiến thắng, cùng với Labilia (Niccola Spinelli) và Rudello (Vincenzo Ferroni) trong tổng số 73 vở opera.
Tối ngày 17/5/1890, Cavalleria rusticana được công diễn ra mắt tại Teatro Costanzi, Rome. Khán giả chỉ lấp đầy một nửa khán phòng nhưng bao gồm tất cả những nhà phê bình âm nhạc uy tín nhất của nước Ý cũng như Hoàng hậu Margherita. Chỉ ngay sau đoạn nhạc mở đầu Sicilian, khi mà tấm màn sân khấu còn chưa được vén lên, những tràng pháo tay đã nổ lên vang dội, điều chưa từng xuất hiện tại đây trong nhiều năm. Ngay sau đó Sicilian đã được yêu cầu biểu diễn lại, cùng với đó là nhiều trích đoạn khác trong vở opera. Sau khi kết thúc, Mascagni đã được gọi ra chào tới 40 lần và ngay lập tức trở thành một trong những nhà soạn nhạc được kính trọng nhất nước Ý. Sau đó, Cavalleria rusticana được xuất hiện liên tục trên khắp nước Ý và toàn châu Âu. Tại Mĩ, để giành được quyền biểu diễn vở opera này, toà án đã phải vào cuộc. Do thời lượng ngắn chỉ bằng 1/2, thậm chí 1/3 các vở opera khác, một đêm diễn tiêu chuẩn thường kết hợp Cavalleria rusticana với một tác phẩm nữa, thường là Pagliacci (Ruggerro Leoncavallo) vì đây đều là những kiệt tác của opera verismo với khoảng thời gian sáng tác và tính chất âm nhạc rất gần gũi. Ban đầu Mascagni lựa chọn soprano cho vai diễn Santuzza. Tuy nhiên, sau một lần nghe Giulietta Simionato hát, ông đã nghi ngờ chính bản thân mình: “Tôi không thể tin được… Tôi đã sai”.
Tóm tắt nội dung
Thời gian: Sáng ngày lễ Phục sinh.
Địa điểm: Một ngôi làng ở vùng Sicily vào thế kỷ thứ 19.
Turiddu, người vừa trở về từ quân ngũ, sống với mẹ, bà Lucia, người có một cửa hàng bán rượu vang tại chợ làng. Anh đã hứa hôn với Lola, một cô gái cùng làng trước khi đi lính. Tuy nhiên, khi trở về thì Lola đã lấy anh thợ đánh xe Alfio. Turiddu tự an ủi mình bằng cách tìm kiếm tình yêu với Santuzza, cũng là một cô gái ở trong làng. Vì Alfio thường xuyên vắng nhà nên Lola và Turiddu đã nối lại mối quan hệ. Anh phản bội và ruồng bỏ Santuzza. Tình trạng này tồn tại cho đến trước khi tấm màn sân khấu được vén lên.
Khi tấm màn vén lên cũng là lúc bình minh xuất hiện trên một ngôi làng nhỏ ở Sicili. Từ đằng xa vang lên giọng hát của Turiddu ca ngợi Lola, vợ của anh chàng đánh xe ngựa Alfio (“O Lola, bianca come fior di spino”). Hôm nay là ngày lễ Phục sinh, những người dân thành thị và nông dân hòa vào nhau trên quảng trường rồi tản dần (“Gli aranci olezzano”). Cô gái Santuzza tiến lại quán rượu của bà Lucia để hỏi thăm về con trai Turiddu của bà; bà già trả lời Turiddu đang bận đi mua rượu. Nhưng Santuzza biết được rằng trước đó Turiddu đang ở cùng với Lola. Alfio bước vào quán rượu cùng những người bạn, khoe khoang về những con ngựa và người vợ mới cưới Lola (“Il cavallo scalpita”). Alfio cùng với những người trong làng đi theo đám rước thánh. Santuzza tiến đến bên Lucia để than thở với bà về chuyện Turiddu đã ruồng bỏ mình để chạy theo mối tình cũ (“Voi lo sapete”). Lucia đi theo đám rước thánh, Turiddu trở về và Santuzza đối mặt với anh (“Tu qui, Santuzza?”). Đúng lúc đó, Lola đi thơ thẩn ngoài đường và làm cho Santuzza tức điên lên vì vẻ mặt ngạo mạn, trơ tráo cùng với những lời chế nhạo của cô ta. Lola đến nhà thờ và Santuzza tiếp tục cầu xin Turiddu nhưng anh bỏ ngoài tai. Đẩy cô ngã xuống đất, Turiddu chạy đến nhà thờ. Santuzza nguyền rủa Turiddu. Khi Alfio đến, Santuzza đã tiết lộ chuyện ngoại tình của Lola với Alfio. Alfio thề sẽ trả thù và lao đi, theo sau là Santuzza với lương tâm cắn rứt.
Intermezzo
Những người nông dân rời khỏi nhà thờ, Turiddu cùng họ uống rượu và hát hò (“Viva il vino spumeggiante”) nhưng không khí trở nên căng thẳng khi Alfio xuất hiện, sỉ nhục Turiddu và thách anh đấu tay đôi. Turiddu thừa nhận tội lỗi và nhận lời thách đấu. Chạy về nhà, Turiddu xin mẹ ban phước lành và nhờ bà chăm sóc Santuzza nếu như anh không trở về (“Mamma, quel vino”). Turiddu chạy đi đối mặt với Alfio. Những người phụ nữ hét lên khi chứng kiến Turiddu bị giết chết.
Cavalleria rusticana là một kiệt tác, không chỉ đối với Mascagni mà còn là của cả nền opera thế giới. Vở opera này là minh chứng cho sức mạnh của việc kể chuyện thông qua âm nhạc. Mascagni đã gói tất cả những gì mà một vở opera Ý có như sự đam mê, kịch tính, trữ tình vào trong một tác phẩm chưa đầy 80 phút. Âm nhạc của Cavalleria rusticana toát ra một sức hấp dẫn hiếm có trong toàn bộ tác phẩm. Ngay khúc Sicilian mở màn đã cho thấy tâm trạng của cả vở opera, lãng mạn và tràn đầy giận dữ. Rất nhiều trích đoạn của vở opera thường xuyên được các ca sĩ biểu diễn trên sân khấu hoà nhạc như “Voi lo sapete, Mamma, quel vino” hay duet “Tu qui, Santuzza”. Intermezzo có lẽ là bản nhạc nổi tiếng nhất của cả Cavalleria rusticana và Mascagni. Xuất hiện giữa hai cảnh kịch tính của vở opera một màn, Intermezzo ngắn gọn nhưng vô cùng trữ tình, biến sự căng thẳng thành thanh thản. Giống như mắt bão, Intermezzo là nơi nghỉ ngơi nhẹ nhàng trước khi sự cuồng nộ tiếp tục. Có lẽ trong lúc đó, các nhân vật thành tâm hướng về Đức Chúa, suy ngẫm về những gì họ nên làm, nhưng cuối cùng quyết định sau đó của họ dẫn lại đến bi kịch.
Sự ra đời của Cavalleria rusticana cũng đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lịch sử phát triển của nghệ thuật opera. Đó là sự xuất hiện của trường phái verismo (chân thực), không kể câu chuyện về các vị thần, vua chúa mà tập trung vào những con người đương đại bình thường và những vấn đề của họ, tình yêu, sự lãng mạn và bạo lực. Về mặt âm nhạc, verismo cố gắng kết hợp một cách có ý thức giữa giai điệu và việc biểu đạt cảm xúc của các nhân vật, lược bỏ đi truyền thống recitative. Cavalleria rusticana là vở opera thứ ba của Mascagni nhưng là tác phẩm đầu tiên được công diễn. Sau này ông còn sáng tác 12 vở opera cũng như nhiều tác phẩm khí nhạc khác nữa nhưng không thể có được vinh quang như đã từng có với Cavalleria rusticana. Nhờ sức mạnh của một kiệt tác, Mascagni trở nên giàu có và nổi tiếng chỉ sau một đêm. Ông nhớ lại: “Thật tiếc là tôi đã viết Cavalleria trước, vì tôi đã đăng quang trước khi trở thành vua”.
Cobeo
