Thông tin chung
Tác giả: Claude Debussy.
Kịch bản: Maurice Maeterlinck.
Thời gian sáng tác: Tháng 9/1893-1898.
Công diễn lần đầu: Ngày 30/4/1902 tại Opéra-Comique, Salle Favart, Paris với nhạc trưởng là André Messager.
Độ dài: Khoảng 2 giờ 40 phút.
Nhân vật/Loại giọng:
Pelléas: Baritone
Mélisande, cô gái kết hôn với Golaud nhưng lại yêu Pelléas: Soprano/Mezzo-soprano
Golaud, anh trai của Pelléas: Baritone
Arkel, vua của Allemonde: Bass
Geneviève: con gái của Arkel, mẹ của Pelléas và Golaud: Contralto
Yniold, con trai nhỏ của Golaud: Soprano/Boy soprano
Bác sĩ: Bass
Người chăn cừu: Baritone
Thành phần dàn nhạc: 3 flute (flute 3 kiêm piccolo), 2 oboe, English horn, 2 clarinet, 3 bassoon, 4 horn, 3 trumpet, 3 trombone, tuba, timpani, cymbals, triangle, glockenspiel, bell, 2 harp và dàn dây.
Hoàn cảnh sáng tác
Pelléas et Mélisande (Pelléas và Mélisande) là một vở kịch thuộc chủ nghĩa Tượng trưng của tác giả người Bỉ Maurice Maeterlinck (1862-1949), được công diễn lần đầu vào ngày 17/5/1893 kể về tình yêu bị cấm đoán, cam chịu của các nhân vật chính. Các vở kịch của Maeterlinck cực kỳ nổi tiếng tại Paris vào những năm 1890, đặc biệt trong giới văn nghệ sĩ. Chúng phản ánh tự nhiên về nội dung và phong cách, bỏ qua những hào nhoáng bên ngoài để thể hiện đời sống nội tâm của các nhân vật một cách tượng trưng. Bản thân Debussy đã bị các tác phẩm của Maeterlinck chinh phục đến nỗi, ông vốn không còn ý định sáng tác một tác phẩm âm nhạc dành cho sân khấu: “Tôi đã cố gắng viết nhạc cho nhà hát trong một khoảng thời gian dài, nhưng hình thức mà tôi muốn nó trở nên khác thường đến mức sau nhiều lần thử, tôi đã từ bỏ ý định”, cũng nung nấu lại quyết tâm này. Sau khi thưởng thức La princesse Maleine (Công chúa Maleine), vở kịch đầu tiên của Maeterlinck, Debussy đã ngỏ ý muốn được chuyển thể nó thành opera nhưng nhà viết kịch đã từ chối vì ông đã hứa hẹn trước đó với Vincent d’Indy. Debussy đã chuyển hướng sang Pelléas et Mélisande, mà ông đã có mặt trong đêm ra mắt tác phẩm ở Paris cũng như từng nhiều lần đọc tác phẩm này trước đó khi nó được xuất bản vào tháng 5/1892. Debussy nhìn thấy trong Pelléas et Mélisande một kịch bản opera lý tưởng mà ông hằng tìm kiếm. Ông giải thích: “Sự kịch tính về Pelléas, mặc dù có bầu không khí giống như trong mơ, nhưng chứa đựng nhiều tính nhân văn hơn những thứ được gọi là “tài liệu đời thực”, dường như rất phù hợp với ý tưởng của tôi. Trong đó có một ngôn ngữ gợi mở mà sự nhạy cảm của nó có thể được mở rộng thành âm nhạc và trở thành phông nền cho dàn nhạc”.
Tháng 8/1893, thông qua người bạn của mình, nhà thơ Henri de Régnier, Debussy đã tiếp cận Maeterlinck để đề nghị ông cho phép mình chuyển soạn vở kịch thành opera. Hai người trở nên thân thiết, Maeterlinck đồng ý để Debussy thực hiện và sẵn lòng với bất cứ cảnh nào mà nhà soạn nhạc muốn cắt bỏ. Maeterlinck thú nhận mình không hiểu gì về âm nhạc. Debussy đã loại bỏ bốn cảnh và một số nhân vật của vở kịch gốc. Ông sáng tác theo một nguyên tắc, tại một thời điểm chỉ tập trung vào một cảnh nhưng không nhất thiết phải trình tự thời gian. Ví dụ như phần đầu tiên Debussy viết nhạc là màn IV cảnh 4, miêu tả cao trào tình yêu giữa Pelléas và Mélisande. Debussy cũng không nhờ Maeterlinck hay một người biên soạn kịch bản nào khác mà dựa trên chính vở kịch gốc, phong cách được nhiều nhà soạn nhạc khác sau đó áp dụng như Richard Strauss (Salome) hay Alban Berg (Wozzeck).
Ngày 17/8/1895, Debussy đã hoàn thành toàn bộ tổng phổ rút gọn của vở opera (không có phần chi tiết cho toàn bộ dàn nhạc). Ngoài bận bịu sáng tác, Debussy còn phải tìm một địa điểm thích hợp chấp nhận cho công diễn tác phẩm. Ông đã tâm sự với người bạn Camille Mauclair: “Đó không phải là công việc nhẹ nhàng. Tôi muốn tìm một vị trí cho nó, nhưng anh biết đấy, tôi bị đón tiếp tệ hại ở khắp mọi nơi”. Debussy từng tiếp cận nhà bảo trợ nghệ thuật giàu có Robert de Montesquiou với mong muốn Pelléas et Mélisande được công diễn ở Pavillon des Muses, thuộc sở hữu của Montesquiou nhưng cũng không thành công. Trong thời điểm này, Debussy cũng từ chối biểu diễn một số trích đoạn từ Pelléas et Mélisande tại các buổi hoà nhạc với lí do: “Nếu tác phẩm này có bất kỳ giá trị nào, thì trước hết nó nằm ở mối liên hệ giữa phong cảnh và âm nhạc của nó”.
Nhạc trưởng André Messager là người rất ngưỡng mộ Debussy và đã nghe nhà soạn nhạc biểu diễn một số trích đoạn từ Pelléas et Mélisande trên piano. Khi Messager trở thành nhạc trưởng chính của Opéra-Comique, Paris vào năm 1898, những đề xuất nhiệt tình của ông đã khiến Albert Carré, người đứng đầu nhà hát đến nghe Debussy giới thiệu về vở opera của mình trong hai buổi. Cuối cùng Carré cũng chấp nhận để Pelléas et Mélisande được ra mắt tại Opéra-Comique vào tháng 4/1902. Chỉ lúc này, Debussy mới tập trung để hoàn thành toàn bộ tổng phổ và đưa ra diễn tập vào tháng 1/1902. Quá trình dàn dựng vở opera cũng gặp rất nhiều khó khăn. Maeterlinck mong muốn vai nữ chính Mélisande được giao cho người tình của mình là Georgette Leblanc. Tuy nhiên, Leblanc không gây được thiện cảm với Carré và chính Debussy cũng không thích cô, ông nói với một người bạn: “Cô ta không chỉ hát lạc điệu mà nói cũng lạc điệu”. Carré rất thích một ca sĩ trẻ người Scotland, Mary Garden, người vừa có màn ra mắt thành công trong Louise (Gustave Charpentier). Debussy ban đầu tỏ ra miễn cưỡng chấp nhận nhưng sau khi Garden hát, ông đã tỏ ra vô cùng thán phục: “Đó là giọng hát nhẹ nhàng mà tôi đã nghe thấy trong sâu thẳm con người mình, với sự dịu dàng ngập ngừng và vẻ quyến rũ say đắm, đến nỗi tôi hầu như không còn mong đợi gì nữa”. Maeterlinck chỉ biết việc tuyển Garden thông qua báo chí và ông đã tìm đến những hành động pháp lý để yêu cầu chấm dứt việc dàn dựng vở opera nhưng bất thành. Maeterlinck nói với Leblanc rằng mình sẽ dành cho Debussy “vài cú đánh để dạy dỗ ông ấy” và đến nhà riêng của Debussy. Debussy thản nhiên ngồi đó để vợ mình nói chuyện với Maeterlinck, chứng kiến nhà viết kịch đe doạ ông. Ngày 13/4/1902, khoảng hai tuần trước khi công diễn tác phẩm, Maeterlinck cho Le Figaro đăng một bức thư của mình, cho biết: “một tác phẩm kỳ lạ và thù địch với tôi… Tôi chỉ có thể ước rằng nó sẽ ngay lập tức và chắc chắn thất bại”. Phải đến năm 1920, Maeterlinck mới lần đầu xem Pelléas et Mélisande và cảm thán: “Trong chuyện này, tôi sai hoàn toàn còn ông ấy ngàn lần đúng”.
Những lùm xùm quanh việc chọn ca sĩ cho vai Mélisande không phải là vấn đề duy nhất xảy ra trong quá trình dàn dựng. Đứa trẻ hát vai Yniold được lựa chọn quá muộn dẫn đến việc không thành thạo phần của của mình dẫn đến việc màn IV, cảnh 3 đã bị cắt khỏi đêm ra mắt và chỉ được phục hồi sau đó khi lựa chọn được ca sĩ thích hợp. Công nghệ của sân khấu Opéra-Comique chưa đủ hiện đại để đáp ứng được với những thay đổi bối cảnh đầy cách tân theo ý đồ của Debussy, điều khiến nhà soạn nhạc phải sáng tác thêm một số đoạn interlude để lấp vào những chỗ trống này, khi việc chuyển cảnh phải được thực hiện một cách thủ công. Buổi công diễn thử trong trang phục đầy đủ được thực hiện vào ngày 28/4 là một thất bại với nhiều người tỏ thái độ phản cảm. Cơ quan kiểm duyệt đã yêu cầu lược bỏ đi một số đoạn nhạy cảm. Đêm ra mắt thành công hơn khi trong số khán giả có nhiều người hâm mộ Debussy, làm đối trọng với những khách hàng thường xuyên của Opéra-Comique. Messager miêu tả lại: “Đó chắc chắn không phải là một chiến thắng, nhưng không còn là thảm họa như hai ngày trước… Từ buổi biểu diễn thứ hai trở đi, công chúng vẫn bình tĩnh và trên hết là tò mò muốn nghe tác phẩm mà mọi người đang bàn tán này… Một nhóm nhỏ những người hâm mộ, phần lớn là học sinh, sinh viên nhạc viện, đã lớn lên từng ngày”. Với giới phê bình, phản ứng là trái chiều. Nhiều ý kiến chê bai, cáo buộc âm nhạc là “bệnh hoạn và gần như không có sức sống” và nghe “giống như tiếng cửa kêu cót két hoặc tiếng đồ đạc bị di chuyển, hoặc tiếng trẻ con khóc ở đằng xa”. Camille Saint-Saëns, người luôn phản đối âm nhạc Debussy cho biết mình sẽ ngừng kỳ nghỉ mùa hè như thông lệ để có thể ở lại Paris và nói ra những điều khó chịu về Pelléas. Nhưng những người khác, chủ yếu là các nhà soạn nhạc, sinh viên nhạc viện trẻ lại tỏ ra vô cùng hào hứng. Romain Rolland đã mô tả nó là “một trong ba hoặc bốn thành tựu xuất sắc trong lịch sử âm nhạc Pháp”, d’Indy đã viết một bài phân tích dài, so sánh Pelléas et Mélisande với những tác phẩm của Richard Wagner và opera Ý đầu thế kỷ 17: “Thực tế, nhà soạn nhạc chỉ đơn giản là cảm nhận và thể hiện cảm xúc cũng như nỗi đau khổ của con người theo nghĩa con người, bất chấp vẻ ngoài của các nhân vật đang sống trong giấc mơ”. Bất chấp những tranh luận đó, Pelléas et Mélisande ngay lập tức trở thành một phần quan trọng trong lịch biểu diễn của nhà hát, mang lại lợi nhuận cho Opéra-Comique. Trong vòng 10 năm, vở opera đã được xuất hiện tại hầu hết những nhà hát danh giá trên khắp thế giới.
Tóm tắt nội dung
Thời gian: Không xác định.
Địa điểm: Vương quốc giả tưởng Allemonde.
Màn I
Cảnh 1: Một khu rừng.
Hoàng tử Golaud, cháu trai của vua Arkel xứ Allemonde, đã bị lạc khi đang đi săn trong rừng. Anh ta phát hiện ra một cô gái đang khóc lóc trong sợ hãi, ngồi bên một con suối, với chiếc vương miện nằm dưới đó. Cô tiết lộ tên của mình là Mélisande nhưng không có gì khác thêm về nguồn gốc của cô và từ chối để Golaud lấy lại vương miện cho cô từ dòng suối. Golaud thuyết phục Mélisande đi cùng mình trước khi bóng đêm buông xuống.
Cảnh 2: Một căn phòng trong lâu đài.
Sáu tháng đã trôi qua, Geneviève, mẹ của hai hoàng tử Golaud và Pelléas đang đọc một bức thư cho vị vua già, gần như mù loà Arkel. Đó là lá thư Golaud gửi cho em trai Pelléas, thông báo mình đã kết hôn với Mélisande mặc dù anh gần như không có thêm bất kỳ thông tin nào về cô kể từ khi gặp nhau lần đầu. Golaud sợ rằng Arkel sẽ giận dữ với mình và nhờ Pelléas thông báo cho anh biết phản ứng của nhà vua. Nếu Arkel đồng ý thì hãy thắp lên một ngọn đèn ở toà tháp hướng ra biển vào ngày thứ ba. Nếu không nhìn thấy ngọn đèn, Golaud sẽ không dám trở về nhà. Arkel vốn đã lên kế hoạch để Golaud kết hôn với công chúa goá bụa Ursule để kết thúc mối thù truyền kiếp và những trận chiến giữa hai gia tộc nhưng cuối cùng cũng chấp nhận mối tình giữa Golaud và Mélisande. Pelléas bước vào và khóc lóc. Anh nhận được tin người bạn thân thiết của mình Marcellus đang hấp hối và muốn đến để nói lời chia tay. Arkel nghĩ rằng Pelléas nên đợi Golaud trở về, đồng thời cũng nhắc Pelléas về cha của mình, đang nằm ốm trên giường trong lâu đài. Geneviève bảo Pelléas đừng quên thắp đèn cho Golaud.
Cảnh 3: Phía trước lâu đài.
Geneviève và Mélisande đi dạo trong khuôn viên lâu đài. Mélisande nhận xét những khu vườn và khu rừng xung quanh rất tối. Pelléas đến, họ nhìn ra biển và thấy một con tàu lớn đang khởi hành và ngọn hải đăng đang toả sáng. Màn đêm buông xuống. Geneviève phải rời đi để chăm sóc Yniold, đứa con trai nhỏ của Golaud với cuộc hôn nhân trước. Pelléas muốn nắm lấy tay Mélisande để giúp cô đi xuống một con đường dốc nhưng cô từ chối với lý do tay mình đang cầm những bó hoa. Pelléas cho biết mình sẽ rời đi vào ngày mai.
Màn II
Cảnh 1: Bên một cái giếng trong công viên.
Một ngày hè nóng bức, Pelléas đưa Mélisande tới “Giếng người mù”, một trong những địa điểm yêu thích của anh. Mọi người từng tin nó có sức mạnh diệu kì, có thể chữa cho người mù sáng lại nhưng kể từ khi thị lực của Arkel bắt đầu suy giảm, cái giếng đã dần bị lãng quên. Mélisande nằm xuống sát mặt giếng để cố gắng nhìn thấy đáy. Tóc cô lỏng ra và rơi xuống nước. Pelléas nhận thấy nó dài một cách bất thường. Pelléas nhớ lại rằng lần đầu Golaud gặp Mélisande là ở bên một dòng suối và anh hỏi cô rằng vào lúc đó, Golaud có định hôn cô không nhưng Mélisande không trả lời. Mélisande nghịch chiếc nhẫn mà Golaud tặng cho cô, ném nó lên không trung nhưng không bắt lại được mà để nó rơi xuống giếng. Pelléas bảo cô đừng lo lắng nhưng Mélisande không yên tâm. Pelléas cũng lưu ý rằng đồng hồ điểm 12 giờ khi chiếc nhẫn rơi xuống giếng. Mélisande hỏi anh về những gì cô nên nói với Golaud. Pelléas trả lời “sự thật”.
Cảnh 2: Một căn phòng trong lâu đài.
Golaud và Mélisande cùng nằm trên một chiếc giường. Golaud bị thương, ngã ngựa khi đang đi săn. Con ngựa đã đột ngột lao vút đi không lí do khi đồng hồ điểm đúng 12 giờ. Mélisande bật khóc, cô cho biết mình cảm thấy mệt mỏi và không hạnh phúc khi sống trong lâu đài, cô muốn đi xa cùng Golaud. Anh hỏi cô nguyên nhân nhưng Mélisande không trả lời. Golaud hỏi liệu có phải vấn đề nằm ở chỗ Pelléas nhưng Mélisande cho rằng đó không phải là nguyên nhân cho dù dường như anh ấy không thích cô. Golaud khuyên cô đừng lo lắng, Pelléas có thể cư xử kỳ quặc nhưng dù sao thì anh ấy vẫn còn rất trẻ. Mélisande phàn nàn về sự u ám của lâu đài, mãi đến tận hôm nay cô mới nhìn thấy bầu trời. Golaud nói rằng cô đã quá già để có thể khóc vì những lí do như vậy. Anh nắm tay cô an ủi và trở nên giận dữ khi thấy chiếc nhẫn đã bị mất. Mélisande cho biết cô đã đánh rơi nó trong một hang động gần biển, nơi cô cùng Yniold bé nhỏ đi nhặt vỏ sò. Golaud yêu cầu cô đi tìm lại chiếc nhẫn về ngay lập tức, bất chấp việc bóng đêm đã buông xuống. Khi Mélisande trả lời rằng cô sợ phải đi một mình, Golaud bảo cô ấy hãy đưa Pelléas theo.
Cảnh 3: Trước một hang động.
Pelléas và Mélisande đi xuống hang trong bóng tối. Mélisande sợ hãi không dám bước vào, nhưng Pelléas nói với cô rằng cô sẽ cần mô tả địa điểm lại cho Golaud để chứng minh rằng cô đã từng ở đó. Vầng trăng mọc soi sáng hang động và hiện ra ba người ăn xin đang ngủ. Pelléas giải thích rằng đang có một nạn đói trong vùng đất này. Anh quyết định họ nên quay lại vào một ngày khác.
Màn III
Cảnh 1: Một trong những toà tháp của lâu đài.
Mélisande đứng bên cửa sổ của toà tháp, hát khi đang chải tóc. Pelléas xuất hiện bên dưới, đề nghị cô cúi người ra ngoài để anh có thể hôn vào tay cô trước khi sẽ đi xa vào ngày hôm sau. Pelléas không thể với tới tay cô nhưng mái tóc dài của Mélisande từ cửa sổ xoã xuống và anh đã hôn cũng như vuốt ve nó. Pelléas tinh nghịch buộc tóc của Mélisande vào một cây liễu bất chấp sự phản đối của cô rằng ai đó có thể nhìn thấy nó. Một đàn bồ câu cất cánh. Mélisande hoảng sợ khi nghe thấy tiếng bước chân của Golaud đang đến gần. Golaud coi đó là một trò đùa nghịch ngợm của một cặp trẻ con và dẫn Pelléas đi.
Cảnh 2: Hầm của lâu đài.
Golaud dẫn Pelléas xuống hầm của lâu đài, nơi để dùng làm ngục tối và có một hồ nước đọng toả ra “mùi của cái chết”. Anh bảo Pelléas nghiêng người và nhìn vào nơi sâu nhất trong khi anh giữ Pelléas để em trai mình an toàn. Pelléas thấy bầu không khí ngột ngạt và họ rời đi.
Cảnh 3: Sân trước lối vào hầm.
Pelléas cảm thấy nhẹ nhõm khi lại được hít thở không khí trong lành. Lúc này là buổi trưa. Anh nhìn thấy Geneviève và Mélisande ở một cửa sổ trong tòa tháp. Golaud nói với Pelléas rằng không được phép lặp lại “trò chơi trẻ con” giữa anh và Mélisande. Mélisande đang mang thai và cú sốc dù nhỏ nhất cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cô. Đây không phải là lần đầu tiên Golaud nhận thấy có thể có điều gì đó giữa Pelléas và Mélisande và Pelléas nên tránh tiếp xúc với Mélisande càng nhiều càng tốt để điều này trở nên không rõ ràng.
Cảnh 4: Phía trước lâu đài.
Golaud ngồi với cậu con trai nhỏ của mình, Yniold, trong bóng tối trước bình minh và hỏi cậu về Pelléas và Mélisande. Cậu bé tiết lộ rất ít điều mà Golaud muốn biết vì cậu còn quá ngây thơ để hiểu những gì cha mình đang hỏi. Cậu nói rằng Pelléas và Mélisande thường cãi nhau về cánh cửa và họ đã nói với Yniold rằng một ngày nào đó cậu sẽ lớn như cha mình. Golaud bối rối khi biết rằng họ không bao giờ đuổi Yniold đi vì sợ khi không có ai ở bên, Yniold sẽ cứ khóc trong bóng tối. Yniold thừa nhận rằng mình đã từng nhìn thấy Pelléas và Mélisande hôn nhau “khi trời mưa”. Golaud bế con trai lên vai để theo dõi Pelléas và Mélisande qua cửa sổ nhưng Yniold nói rằng họ không làm gì khác ngoài việc chỉ nhìn thấy ánh sáng. Yniold đe dọa sẽ hét lên trừ khi Golaud để cậu xuống. Golaud dẫn con trai mình đi.
Màn IV
Cảnh 1: Một căn phòng trong lâu đài.
Pelléas nói với Mélisande rằng cha anh đã khỏe hơn và yêu cầu anh lên đường cho chuyến đi của mình. Anh sắp xếp một cuộc gặp cuối cùng với Mélisande bên Giếng người mù trong công viên.
Cảnh 2: Một căn phòng trong lâu đài.
Arkel nói với Mélisande rằng ông cảm thấy tiếc cho cô như thế nào khi cô lần đầu tiên đến lâu đài “với vẻ ngoài hoang mang, kỳ lạ của người luôn chờ đợi một tai họa”. Nhưng bây giờ điều đó sẽ thay đổi và Mélisande sẽ “mở ra cánh cửa cho một kỷ nguyên mới mà tôi thấy trước”. Ông yêu cầu cô hôn mình. Golaud xông vào với vết máu trên trán – cho rằng đó là do hàng rào gai gây ra. Khi Mélisande cố gắng lau vết máu, anh tức giận ra lệnh cho cô không được chạm vào anh và đòi cô đưa cho anh thanh kiếm của mình. Anh cho biết một nông dân đã chết vì đói. Golaud nhận thấy Mélisande đang run rẩy và nói với cô rằng anh sẽ không giết cô bằng kiếm. Anh chế giễu “sự ngây thơ tuyệt vời” mà Arkel nói rằng ông nhìn thấy trong mắt Mélisande. Anh ra lệnh cho cô ấy đóng chúng lại hoặc “tôi sẽ đóng chúng lại trong một thời gian dài”. Anh nói với Mélisande rằng cô khiến anh ghê tởm và nắm tóc kéo cô khắp phòng. Khi Golaud rời đi, Arkel hỏi anh ta có say không. Mélisande chỉ trả lời rằng anh ấy không còn yêu cô ấy nữa. Arkel bình luận “Nếu tôi là Chúa, tôi sẽ thương hại trái tim của loài người”.
Cảnh 3: Bên một cái giếng trong công viên.
Yniold cố gắng nhấc một tảng đá lên để lấy quả bóng vàng của mình đang bị mắc kẹt. Khi màn đêm buông xuống, cậu nghe thấy tiếng của một đàn cừu. Người chăn cừu giải thích rằng họ đã rẽ nhầm vào một con đường không dẫn đến chuồng cừu, nhưng không trả lời khi Yniold hỏi chúng sẽ ngủ ở đâu. Yniold chạy đi tìm người để nói chuyện.
Cảnh 4: Bên một cái giếng trong công viên.
Pelléas một mình bên giếng. Anh lo sợ mối quan hệ quá sâu của mình với Mélisande sẽ mang lại hậu quả. Anh biết mình phải rời đi nhưng trước đó, anh muốn gặp Mélisande lần cuối và nói với cô những điều anh đã giữ cho riêng mình. Mélisande đến. Cô đã có thể lẻn ra ngoài. Lúc đầu, cô tỏ ra xa cách nhưng khi Pelléas nói với cô ấy rằng anh sẽ đi xa, cô trở nên trìu mến hơn. Sau khi thừa nhận tình yêu của mình dành cho cô, Mélisande thú nhận rằng cô đã yêu anh ngay từ lần gặp đầu tiên. Pelléas nghe thấy tiếng những người hầu đóng cổng lâu đài trong đêm. Bây giờ họ đã bị nhốt ở bên trong, nhưng Mélisande nói rằng điều đó sẽ tốt hơn. Pelléas cũng cam chịu số phận. Sau nụ hôn của cả hai, Mélisande nghe thấy thứ gì đó đang di chuyển trong bóng tối. Đó là Golaud, người đã theo dõi cặp đôi từ sau một cái cây. Golaud hạ gục Pelléas không phòng bị bằng thanh kiếm của mình và giết chết em trai. Mélisande cũng bị thương nhưng cô chạy vào rừng và nói với Pelléas đang hấp hối rằng cô không có lòng can đảm.
Màn V
Một phòng ngủ trong lâu đài.
Mélisande ngủ trên giường bệnh sau khi sinh con. Bác sĩ đảm bảo với Golaud rằng dù có vết thương nhưng tình trạng của cô không nghiêm trọng. Vượt qua cảm giác tội lỗi, Golaud tuyên bố anh đã giết người mà không có lý do. Pelléas và Mélisande chỉ đơn thuần hôn nhau “như anh chị em”. Mélisande thức dậy và yêu cầu mở cửa sổ để cô có thể ngắm hoàng hôn. Golaud đề nghị bác sĩ và Arkel rời khỏi phòng để anh có thể một mình nói chuyện với Mélisande. Anh tự trách mình về tất cả và cầu xin sự tha thứ của Mélisande. Golaud ép Mélisande thú nhận tình yêu bị cấm đoán của cô dành cho Pelléas. Cô vẫn duy trì sự im lặng của mình bất chấp việc Golaud ngày càng tuyệt vọng cầu xin cô hãy nói ra sự thật. Arkel và bác sĩ quay lại. Arkel bảo Golaud dừng lại trước khi giết Mélisande, nhưng anh ta trả lời “Tôi đã giết cô ấy rồi”. Arkel trao cho Mélisande đứa con gái mới sinh của mình nhưng cô quá yếu để có thể bế đứa trẻ trên tay và nhận thấy rằng đứa bé không khóc và nó sẽ sống một cuộc sống đáng buồn. Căn phòng đầy những người phụ nữ giúp việc, mặc dù không biết ai đã triệu tập họ. Mélisande lặng lẽ chết. Vào lúc cô qua đời, những người phụ nữ phục vụ khuỵu xuống. Arkel an ủi Golaud đang thổn thức.
Pelléas et Mélisande đã trở thành một đề tài nóng bỏng vào thời điểm đó. Ngoài Debussy, còn ít nhất ba nhà soạn nhạc khác cũng sáng tác âm nhạc dựa trên vở kịch này là Gabriel Fauré, Jean Sibelius và Arnold Schoenberg. Trong Pelléas et Mélisande của mình, Debussy đã phá vỡ nhiều quy ước truyền thống. Ông loại bỏ các aria và recitative truyền thống. Debussy cũng bỏ qua phần overture và quan điểm của ông về phần của dàn nhạc là “tiếp quản những gì giọng hát không thể diễn đạt được”. Debussy tuyên bố: “Pelléas et Mélisande là vở opera sau Wagner nhưng không lấy cảm hứng từ Wagner”. Điều này có thể được hiểu là vai trò quan trọng được trao cho dàn nhạc và cách sử dụng motif để thể hiện các nhân vật Pelléas, Mélisande và Golaud khác với cách mà Wagner dùng leitmotiv ở chỗ chúng biến đổi tương ứng theo trạng thái cảm xúc của các nhân vật, thay vì chỉ đơn giản là thông báo sự xuất hiện của họ.
Với sự pha trộn giữa khiêm tốn và tự hào, Debussy đã viết: “Tôi không giả vờ là đã khám phá ra mọi thứ ở Pelléas et Mélisande; nhưng tôi đã cố gắng vạch ra một con đường mà những người khác có thể đi theo, mở rộng nó bằng những khám phá cá nhân mà có lẽ sẽ giải phóng âm nhạc trong opera khỏi cái ách nặng nề mà nó đã tồn tại quá lâu”. Tuy nhiên, sau khi đã tạo ra một hướng đi hoàn toàn mới ở Pelléas et Mélisande mà dường như còn có thể bùng nổ với nhiều khả năng hơn thế nữa để giải phóng thể loại này khỏi các cấu trúc và quy ước mô phạm có từ ba thế kỷ trước, Debussy không bao giờ tự mình theo đuổi nó trong một vở opera nào khác. Điều này sẽ được để dành lại cho những nhà soạn nhạc khác. Tuy nhiên, ảnh hưởng của Pelléas et Mélisande vượt xa thành công ban đầu hạn chế của nó vì rõ ràng nó đã mở đường cho cách hoà âm phối khí và kích thích tinh thần của trường phái Vienna mới. Messager tổng kết: “Khi Mélisande yêu cầu mở cửa sổ trong màn cuối, cô ấy không chỉ cho cảnh hoàng hôn mà cả âm nhạc hiện đại bước vào”.
Cobeo
