Thông tin chung

Tác giả: Wolfgang Amadeus Mozart.
Tác phẩm: Giao hưởng số 25 giọng Son thứ, K. 183
Thời gian sáng tác:Tháng 10/1773 ở Salzburg.
Độ dài: Khoảng 22 phút.
Tác phẩm có 4 chương:
Chương I – Allegro con brio (Son thứ)
Chương II – Andante (Mi giáng trưởng)
Chương III – Menuetto – Trio (Son thứ – Son trưởng – Son thứ)
Chương IV – Allegro (Son thứ)
Thành phần dàn nhạc: 2 oboe, 2 bassoon, 4 horn và dàn dây.

Hoàn cảnh sáng tác

Thanh niên thường bị những ý tưởng mang tính thử nghiệm, chống lại sự thiết lập sẵn có thu hút. Và khi Mozart được tiếp xúc với trào lưu nghệ thuật nổi tiếng Sturm und Drang (Bão táp và Xung kích), ông đã cảm thấy khá thích thú. Trái ngược với sự êm đềm, hợp lý và được kiểm soát của thời Khai sáng, các quan điểm mới đề cao tính cá nhân, sự hỗn loạn, bồn chồn, nghi ngờ, mơ hồ, tình cảm và chủ quan, được thể hiện lần đầu tiên trong văn học Đức, bắt đầu từ những năm 1860 trong các tác phẩm của Johann Hamann và Johann von Herder. Các yếu tố này được thể hiện trong âm nhạc thông qua sự thay đổi cường độ mạnh mẽ, nhịp điệu dồn dập, sử dụng nhiều đảo phách, những thay đổi bất thường về giai điệu và những thử nghiệm mới mẻ về hoà thanh. Haydn đã có một chùm các bản giao hưởng Sturm und Drang vào cuối những năm 1760, đầu những năm 1770.

Những chuyến du lịch của Mozart thời trẻ đã giúp ông có thể nghe thấy những xu hướng âm nhạc mới bên ngoài quê hương Salzburg bảo thủ của mình. Lần đầu ông thử sức mình trong Sturm und Drang là vở opera Lucio Silla (1772) trong một chuyến đi đến Ý. Trở về Salzburg, Mozart bắt tay vào sáng tác bản giao hưởng Sturm und Drang đầu tiên của mình, cảm nhận một sự tự do mới mẻ.

Chính những tác phẩm của Haydn đã tác động mạnh mẽ đến Mozart. Mozart từng tuyên bố: “Chỉ riêng ông ấy có bí quyết khiến tôi mỉm cười và chạm đến tận đáy tâm hồn tôi”. Bản giao hưởng số 25 là một trong hai bản giao hưởng và là bản đầu tiên được Mozart sáng tác ở giọng thứ (tác phẩm còn lại là giao hưởng số 40, cả hai đều ở giọng Son thứ), được Mozart sáng tác khi ông mới 17 tuổi. Bên cạnh sự thay đổi về giọng điệu, Mozart cũng bố trí 4, thay vì 2 horn như thông lệ, làm tăng thêm sức mạnh cho dàn nhạc và quan trọng hơn là cung cấp các kết cấu màu sắc của âm thanh mà hầu như không thể đạt tới được với những chiếc horn không có van thời đó.

Phân tích

Chương I

Chương I mở đầu với một sự đảo phách nhanh đầy kích thích trên một nốt của bè violin và viola trong khi oboe giữ ổn định lâu dài 4 nốt nhạc. Hiệu ứng của Sturm und Drang là hoàn toàn thuần khiết với tốc độ nhanh, sự căng thẳng và mãnh liệt. Thêm vào sự hồi hộp, có một khoảng dừng đột ngột trước khi dàn dây tiếp tục đảo nhịp một cách nhanh chóng và oboe tấu lên một giai điệu ảm đạm, các horn được tăng cường xen vào với một câu kèn lệnh. Chương nhạc ở nhịp 4/4 vẫn tuân thủ theo hình thức sonata. Âm nhạc vẫn ở tốc độ nhanh trong phần phát triển nhưng bất chợt chậm lại trong chốc lát với một giai điệu tương phản tuyệt đẹp trên bộ hơi. Trong phần tái hiện, cường độ được khôi phục, dẫn đến một coda ngắn giới thiệu lại chủ đề đầu tiên và tiếp tục mở rộng sự đảo phách cho đến khi bè violin chơi các nốt móc kép kết thúc chương nhạc.

Chương II

Chương II giọng Mi giáng trưởng ở nhịp 2/4 bắt đầu như một khúc aria nhẹ nhàng với những nốt nhạc appoggiatura trang trí đầy ngọt ngào. Một chủ đề đơn giản trên dàn dây chơi tắt tiếng và được bassoon vang vọng lại. Chương nhạc có một tâm trạng thư thái, không quá u buồn, mang lại một sự nghỉ ngơi cần thiết sau tất cả những cơn giận dữ.

Chương III

Chương III là chương duy nhất ở giọng thứ, Son thứ là một minuet trang nghiêm, kiên định, ít vui tươi hơn một minuet thông thường, có những yếu tố từng xuất hiện trong chương đầu tiên. Phần trio chỉ có sự tham gia của kèn gỗ và horn mang đến một không khí thanh lịch và trữ tình hơn, âm nhạc chuyển sang giọng Son trưởng. Phần minuet đầu tiên quay trở lại, kết thúc trong hai hợp âm mạnh mẽ.

Chương IV

Chương IV mở đầu với một chủ đề tràn đầy năng lượng trên bè dây với tâm trạng đầy căng thẳng nhưng phấn khích của chương I. Sự đảo phách vẫn diễn ra liên tục. Chủ đề hai ở giọng Si giáng trưởng, buông thả hơn. Phần phát triển ngắn, đẩy sự căng thẳng lên cao hơn nữa. Tất cả chủ đề được lặp lại ở giọng Son thứ trong phần tái hiện. Bè horn đóng một vai trò nổi bật, làm dày thêm kết cấu và tô điểm thêm màu sắc cho chương nhạc. Một đoạn coda ngắn đưa tác phẩm kết thúc mà vẫn duy trì được sự kịch tính đến phút cuối cùng.

Bản giao hưởng Son thứ nhỏ này (để phân biệt với bản Son thứ lớn số 40) là một tác phẩm đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp sáng tác của Mozart. Nhà âm nhạc học Phillip Huscher đã nhận xét: “Với bản giao hưởng này, Mozart đã chuyển mình từ một thần đồng thành nhà soạn nhạc vĩ đại, từ một người làm trò vui thành một nghệ sĩ… Chương I có lẽ là bản nhạc đầu tiên được chúng ta được nghe hoàn toàn theo phong cách Mozart – không phải thứ âm nhạc quyến rũ, được chế tác tinh xảo nhưng khá vô danh của thời kỳ đó mà là một thứ gì đó hoàn toàn riêng biệt”. Bản giao hưởng này gần như biến mất trong thế kỷ 19 và chỉ đến thế kỷ 20, nó mới thường xuyên được biểu diễn và là minh chứng rõ ràng nữa cho tài năng tuyệt vời của Mozart.

Ngọc Tú (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
laphil.com
toledosymphony.com
indianapolissymphony.org

Bình luận Facebook