Thông tin chung

Opera: Macbeth
Tác giả âm nhạc: Giuseppe Verdi
Tác giả libretto: Francesco Maria Piave và sau đó là Andrea Maffei, dựa trên vở kịch cùng tên của William Shakespeare.
Thời gian sáng tác: Năm 1846.
Công diễn lần đầu: Ngày 14/3/1847 tại Teatro della Pergola, Florence.
Độ dài: Khoảng 2h30 phút.
Nhân vật/Loại giọng:
Macbeth: Baritone
Lady Macbeth: Mezzo-soprano/Soprano
Banquo: Bass
Macduff: Tenor
Malcolm: Tenor
Lady-in-Attendance: Mezzo-soprano
Physician: Bass
Manservant: Bass
Kẻ sát nhân: Bass
Thành phần dàn nhạc: piccolo, flute, 2 oboe, English horn, 3 clarinet (clarinet 3 kiêm bass clarinet), 2 bassoon, 4 horn, 2 trumpet, 3 trombone, tuba, timpani, bass drum, cymbals, snare drum, tam-tam, harp và dàn dây.

Hoàn cảnh sáng tác

“Vở opera không có tình yêu”, đó chính là phản ứng của khán giả sau khi thưởng thức Macbeth của Verdi trong đêm ra mắt vào ngày 14/3/1847 tại Teatro della Pergola, Florence. Mặc dù tác phẩm đã giành được thành công ngay lập tức nhưng việc nội dung của vở opera không liên quan đến một mối tình đã khiến khán giả coi đó là một điều bất thường. Ngay từ đầu, Verdi đã kiên quyết với ý tưởng sẽ tạo ra một vở opera “không giống với bất kỳ tác phẩm nào trước đó”. Ông đã gửi thư cho nhà biên kịch Francesco Maria Piave (người đã hợp tác với Verdi trước đó trong Ernani): “Bi kịch của Shakespeare là một trong những sáng tạo vĩ đại nhất của con người” và kèm theo là đề cương chi tiết. Verdi viết: “Tôi đã có đặc điểm chung và màu sắc của vở opera trong đầu như thể libretto đã được viết sẵn vậy”. Sau khi nhận được kịch bản của Piave, Verdi đã nghiên cứu kỹ lưỡng trong nhiều tháng trời. Khi ông cảm thấy không hài lòng với cảnh mộng du của Lady Macbeth trong kịch bản, Verdi đã viện đến sự trợ giúp của người bạn Andrea Maffei. Maffei đã cung cấp nội dung mới cho phần này và đó là cảnh Lady Macbeth hát trong màn IV.

Về mặt cấu trúc âm nhạc, Macbeth là một bước ngoặt đối với sự nghiệp của Verdi, như ông đã viết cho Piave: “Nếu như chúng ta không thể sáng tác được một kiệt tác, thì ít nhất hãy biến chúng thành điều khác thường”. Verdi đã phá vỡ nhiều quy tắc dành cho một vở opera Ý khuôn mẫu để tạo ra một tác phẩm trôi chảy, mạch lạc hơn. Ông vẫn duy trì các aria truyền thống và các trích đoạn hợp xướng lớn, nhưng ông đã thiết kế chúng xoay quanh một kịch bản chặt chẽ. Cảnh hồn ma của Banquo, độc thoại với con dao găm, những lời tiên tri và màn trình diễn của các vị vua có rất nhiều ý tưởng mang tính cách mạng thường được gặp trong các vở opera của Wagner. Như sau này được chính Verdi thừa nhận, sự mới lạ của Macbeth thể hiện nỗ lực của chính ông trong việc “kết hợp giữa âm nhạc và kịch nghệ”. Macbeth, hơn bất kỳ vở opera nào khác của ông, đại diện cho sự tổng hợp đáng kinh ngạc về những hiểu biết tâm lý sắc sảo của Shakespeare phù hợp với sự tinh tế biểu cảm và cảm xúc chưa từng có. Macbeth, vở opera không tình yêu, là một trong những tác phẩm nổi bật của Verdi với cường độ kịch tính sâu rộng và sự tinh tế trong âm nhạc.

Tóm tắt nội dung

Scotland.

Màn I

Một nhóm đông các phù thuỷ tụ tập bên cạnh một chiến trường, kể cho nhau nghe về những “chiến công” mà họ đã thực hiện (Chorus “Che faceste? Dite su!”). Macbeth và Banquo, các tướng lĩnh của quân đội Scotland, chiến thắng trở về, tiến đến. Các phù thuỷ tiên tri Macbeth sẽ trở thành người cai trị của Cawdor và vua của Scotland. Banquo hỏi về số phận của mình và được trả lời rằng anh sẽ không trở thành vua mà sẽ là cha của các vị vua. Hai người cố gắng dò hỏi thêm nhưng các phù thuỷ đã biến mất. Một người đưa tin xuất hiện, thông báo rằng người cai trị Cawdor đã bị hành quyết và Macbeth sẽ thay thế. Macbeth và Banquo sửng sốt vì một phần của lời tiên tri đã ứng nghiệm (Duet “Due vaticini compiuti or sono”). Banquo cảm nhận được rằng Macbeth đã thay đổi.
Trong lâu đài, Lady Macbeth đọc bức thư của chồng mình. Cô tìm hiểu về lời tiên tri của các phù thủy. Macbeth muốn biết liệu vợ mình có sẵn sàng bước qua những xác chết để khao khát được lên ngôi báu hay không. Tham vọng của Lady Macbeth là vô bờ bến, cô muốn làm mọi thứ trong khả năng của mình để giúp chồng mình được đội lên chiếc vương miện (“Vieni! t’affretta… Or tutti sorgete”). Một người hầu xuất hiện và thông báo rằng vua Duncan sẽ đến lâu đài để thăm họ. Macbeth xuất hiện, Lady Macbeth nói rằng phải giết chết Duncan. Macbeth đồng ý. Duncan đến cùng với các cận thần, Macduff và cả Malcolm, con trai nhà vua. Trên đường đi giết người, Macbeth bị ảo giác, nhìn thấy một con dao găm nhuốm máu trong không khí (“Mi si affaccia un pugnal”). Macbeth bước vào phòng nhà vua và giết chết Duncan. Macbeth đầy kinh hoàng, bị dày vò vì những ký ức của hành động này và anh biết rằng mình sẽ không bao giờ tìm được một giấc ngủ yên bình nữa. Lady Macbeth coi thường sự yếu đuối của chồng, tự vào phòng Duncan để lấy máu nhà vua để đổ tội cho lính canh (Duet “Fatal mia donna”). Nhà quý tộc Macduff đã phát hiện ra nhà vua chết trên giường. Tin tức lan truyền khắp lâu đài và nỗi kinh hoàng bao trùm tất cả mọi người (Chorus “Schiudi, inferno, la bocca ed inghiotti”).

Màn II

Macbeth đã trở thành vua. Malcolm bị tình nghi đã giết cha mình và bỏ trốn sang Anh. Lo lắng về vế sau của lời tiên tri, Macbeth và vợ lên kế hoạch giết Banquo và Fleance, con trai của anh ta. Macbeth rời đi, còn lại một mình, Lady Macbeth hi vọng rằng cuối cùng ngai vàng sẽ được bảo đảm một cách chắc chắn (“La luce langue, il faro spegnesi”).
Bên ngoài lâu đài, trong một khu rừng, các sát thủ đã tập hợp lại để phục kích cha con Banquo (Chorus “Sparve il sol, la notte or regni”). Banquo cảm nhận được sự nguy hiểm và chia sẻ sự nghi ngờ đó với Fleance (“Studia il passo… Come dal ciel precipita”). Những tên sát nhân tấn công, Banquo bị giết chết nhưng Fleance trốn thoát.
Macbeth tổ chức một buổi tiệc trong lâu đài của mình, Lady Macbeth chào đón các vị khách quý bằng một bài hát chúc rượu (“Si colmi il calice”). Macbeth đã được báo cáo về việc Banquo bị giết chết còn Fleance trốn thoát. Macbeth chuẩn bị ngồi vào chỗ của mình thì bóng ma của Banquo hiện ra và chỉ mình Macbeth có thể nhìn thấy. Macbeth nổi giận với hồn ma (“Va, spirto d’abisso!”) và các vị khách kinh hoàng khi nhận thấy vị vua mới của mình đang phát điên. Lady Macbeth cố gắng làm dịu tình hình còn Macduff quyết định rời khỏi đất nước vì phải chứng kiến những kẻ ác đang ngự trị. Những vị khách khác sợ hãi, bữa tiệc kết thúc trong sự rời đi vội vã của họ.

Màn III

Macbeth quyết định đến hang động của các phù thuỷ để tìm hiểu thêm về những lời tiên tri của họ. Các phù thuỷ tiết lộ thêm ba bí mật cho Macbeth: Hãy cẩn thận với Macduff; Bảo đảm rằng sẽ “không có người đàn ông nào do phụ nữ sinh ra” có thể làm hại được Macbeth; Anh sẽ bất khả chiến bại cho đến khi Birnam Wood hành quân chống lại anh. Sau đó Macbeth nhìn thấy bóng ma của Banquo và hậu duệ của ông: 8 vị vua của Scotland như thể khẳng định cho lời tiên tri ban đầu. Kinh hoàng, Macbeth gục xuống (“Fuggi regal fantasma”). Các phù thuỷ biến mất và Lady Macbeth tìm thấy chồng mình. Họ quyết tâm phải giết chết Macduff và gia đình anh ta (Duet “Ora di morte e di suppetta”).

Màn IV

Macduff và quân đội của anh đóng dọc theo biên giới Anh-Scotland. Họ tiếc thương cho cuộc sống lưu vong và vận mệnh đất nước dưới bàn tay cai trị của Macbeth (Chorus “Patria oppressa”). Macduff quyết trả thù cho cái chết của vợ con mình (“O figli, o figli miei… Ah, la paterna mano”). Phía xa là Birnam Wood. Macduff gia nhập với đội quân của Malcolm. Malcolm ra lệnh cho mỗi người lính cắt lấy một nhánh cây từ Birnam Wood và mang theo bên người khi tiến đánh Macbeth. Macduff và Malcolm quyết tâm giải phóng Scotland khỏi ách chuyên chế của Macbeth (Chorus “La patria tradita”).
Trong lâu đài, Lady Macbeth bị những ám ảnh dày vò. Trong tâm trạng rối loạn, cô cố gắng lau chùi những vết máu tưởng tượng trên cánh tay mình (“Una macchia è qui tuttora”).
Macbeth nhận được tin quân đội nổi dậy của Scotland được Anh hậu thuẫn đang tiến đánh, anh đang chờ đợi sự xuất hiện của kẻ thù và nhận ra rằng cuộc sống của mình sẽ không bao giờ còn được yên bình như trước (“Pietà, rispetto, amore”). Anh đã biết được tin Lady Macbeth đã chết và một đội quân với Birnam Wood trong tay đang tiến tới. Macbeth chiến đấu với Macduff và sợ hãi khi biết Macduff không phải được sinh ra mà được mổ và lấy ra từ trong bụng mẹ. Lời tiên tri cuối cùng đã thành sự thật, Macbeth đã bị giết chết và Macduff tuyên bố Malcolm sẽ trở thành vị vua mới. Binh lính và người dân Scotland hân hoan với chiến thắng (Chorus “Salve, o re!”).

Phiên bản Paris

Năm 1865, Verdi nhận được lời mời công diễn Macbeth ở Paris. Lúc này ông đang ở đỉnh cao của sự nghiệp. Với những hiểu biết sâu sắc hơn về Shakespeare và kỹ năng sáng tác đang ngày càng hoàn thiện, Verdi đã sửa chữa Macbeth cho buổi ra mắt tại Paris. Trong đó đáng kể là một số màn trình diễn ballet được thêm vào, điều bắt buộc khi một vở opera được công diễn tại Pháp. Ngoài ra là một số sửa đổi cần lưu ý khác như bổ sung aria của Lady Macbeth “La luce langue, il faro spegnesi” trong màn II để khắc hoạ thêm tâm hồn đen tối của cô. Ngoài ra có thể kể đến, duet “Ora di morte e di suppetta”; hợp xướng “Patria oppressa”, thể hiện lòng yêu nước, theo cái cách mà Verdi đã thực hiện trước đó trong “Va pensiero” của Nabucco, một điều cho thấy nhà soạn nhạc luôn cố gắng thể hiện sự kiên trung của mình với nước Ý bất cứ khi nào có thể. Và cuối cùng, nếu như trong phiên bản cũ, vở opera kết thúc với cái chết của Macbeth thì đã được Verdi viết thêm màn hợp xướng thể hiện sự khải hoàn “Salve, o re!”. Mặc dù buổi ra mắt tại Théâtre Lyrique, Paris vào ngày 19/4/1865 không thành công rực rỡ và dường như bị thờ ơ trong gần 100 năm sau đó nhưng kể từ khi được phục hưng vào giữa thế kỷ 20, bản sửa đổi sau này của Verdi là phiên bản được trình diễn thường xuyên nhất hiện nay.

Ngọc Tú (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
metopera.org
opera-inside.com
shakespeareandbeyond.folger.edu