Tác giả: Sergei Prokofiev.
Tác phẩm: Concerto violin số 2 giọng Son thứ, Op. 63
Thời gian sáng tác: Năm 1935.
Công diễn lần đầu: Ngày 1/12/1935 tại Teatro Monumental, Madrid với Robert Soetens chơi violin và Madrid Symphony Orchestra dưới sự chỉ huy của Enrique Fernández Arbós.
Độ dài: Khoảng 26 phút.
Đề tặng: Tác phẩm được đề tặng cho nghệ sĩ violin người Pháp Robert Soetens.
Tác phẩm có 3 chương:
Chương I – Allegro moderato
Chương II – Andante assai
Chương III – Allegro, ben marcato
Thành phần dàn nhạc: Violin độc tấu, 2 flute, 2 oboe, 2 clarinet, 2 bassoon, 2 horn, 2 trumpet, snare drum, bass drum, castanet, cymbal, triangle và dàn dây.

Prokofiev đã quyết tâm sáng tác bản concerto violin số 2 của mình “hoàn toàn khác biệt so với số 1 cả về phong cách lẫn âm nhạc” và ông cũng muốn tính cách của tác phẩm này chứng minh rằng “tư tưởng trữ tình đi trước kỹ thuật điêu luyện”. Ông đều đã thành công. Năng lượng không ngừng nghỉ và tâm trạng tương phản của tác phẩm cũng phản ánh cuộc sống lưu động của nhà soạn nhạc lúc đó. Prokofiev đã viết về quá trình sáng tác bản concerto violin số 2: “Sự đa dạng các địa danh mà bản concerto được viết phản ánh tình trạng du cư thực hiện các buổi hoà nhạc của tôi vào thời điểm đó: chủ đề chính của chương I được viết ở Paris, chủ đề một của chương II ở Voronezh (một thành phố ở tây nam nước Nga), phần phối khí thực hiện Baku còn buổi hoà nhạc ra mắt tác phẩm lại diễn ra ở Madrid vào tháng 12/1935”.
Năm 1935, một nhóm những người yêu thích nghệ sĩ violin người Pháp Robert Soetens đã đến gặp Prokofiev và đề nghị nhà soạn nhạc sáng tác một bản concerto violin và trao độc quyền biểu diễn trong một năm cho Soetens. Prokofiev đã có dịp quen biết với Soetens trước đó vào năm 1932 khi Soetens và Samuel Dushkin công diễn bản sonata cho 2 violin giọng Đô trưởng, Op. 56 của ông. Prokofiev đã nhanh chóng đồng ý vì khi đó bản thân đã có ý định sáng tác một tác phẩm cho violin và dàn nhạc. Tuy nhiên, ý tưởng ban đầu của Prokofiev định đặt tên cho tác phẩm là Bản sonata hoà tấu cho violin và dàn nhạc nhưng trong quá trình viết nhạc, các cấu trúc âm nhạc đã vượt ra khỏi giới hạn của một bản sonata thông thường nên cuối cùng ông trở lại với giải pháp đơn giản nhất “bản concerto violin”.
Tác phẩm đã được công diễn ra mắt tại Teatro Monumental, Madrid với Robert Soetens chơi violin và Madrid Symphony Orchestra dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Enrique Fernández Arbós vào ngày 1/12/1835. Bản concerto ngay lập được được đón nhận và ủng hộ. Người Tây Ban Nha hâm mộ tác phẩm đến nỗi ngay sau buổi biểu diễn đã cử một đoạn nhạc sĩ đến cảm ơn Prokofiev. Bản thân Soetens cũng rất yêu thích và đã trình diễn bản nhạc này rất nhiều lần trong đời mình, lần cuối là vào năm 1972 khi ông đã 75 tuổi. Sau đêm diễn, Prokofiev đã viết thư cho người bạn của mình, nhà soạn nhạc Nikolai Miaskovsky: “Buổi biểu diễn ra mắt đã diễn ra tại Madrid vào ngày 1/12. Nó mang lại cho tôi niềm vui lớn, vì tất cả nghe còn hay hơn những gì tôi nghĩ khi phối khi nó, trong cái nóng ngột ngạt của Baku. Dường như buổi hoà nhạc đã thành công. Phản ứng của công chúng rất tuyệt vời – bằng cách nào đó âm nhạc đã chạm tới khán giả”.

Về mặt hình thức, concerto violinsố 2 được coi là xu hướng “bảo thủ” hơn người anh của mình, nó tuân thủ chặt chẽ mô hình cổ điển. Chương I Allegro moderato bắt đầu với một giai điệu nhẹ nhàng được nối tiếp bằng sự phản ứng ở âm khu trầm của bè dây, cùng chia sẻ ý tưởng nhưng ở một giọng điệu khác. Sự thanh bình ban đầu bị cắt ngang bằng những âm thanh rực rỡ điển hình của Prokofiev, tạo thêm hương vị cho âm nhạc với việc thay đổi giọng của âm nhạc liên tục, chương nhạc trở nên đầy màu sắc và năng lượng một cách đặc biệt. Ngay sau đó, ý tưởng hai xuất hiện, được nhà âm nhạc học Israel Nestyev miêu tả là “một trong những giai điệu tài tình nhất được khám phá của Prokofiev trưởng thành”. Phần phát triển có nét đặc trưng khi hai ý tưởng âm nhạc xuất hiện, biến mất và xen kẽ trong một khung cảnh tươi sáng và kiểu cách. Michael Steinberg đã nhận xét: “Cách viết violin sáng tạo đã đưa ông chói sáng đến tận cùng”. Phần tái hiện mang cả hai chủ đề trở lại trước kèn horn chơi tắt tiếng và pizzicato của dàn dây kết thúc chương nhạc.

Chương II Andante assai mở ra với chùm 3 pizzicato tao nhã, được hỗ trợ bằng một giai điệu lộng lẫy của violin được chơi ở nhịp đôi. Phần pizzicato chơi các hợp âm rải không ngừng mang lại sự nhất quán cho chương nhạc. Chủ đề chính của chương nhạc này chính là biểu hiện của cảm xúc lãng mạn, một giai điệu tuyệt đẹp được viết cho violin nhưng nếu không cẩn thận, nó sẽ trở thành uỷ mị. Clarinet và flute cũng cấp một giai điệu tương phản trước khi bước vào phần đối đáp trữ tình say sưa của nghệ sĩ độc tấu và dàn nhạc, thỉnh thoảng trong bố cục của chủ đề và các biến tấu của nó. Khoảnh khắc ngoạn mục của chương nhạc xảy ra khi bè violin và nghệ sĩ độc tấu cùng cất lên một giai điệu căng đầy, bay cao với những nét trang trí và phụ hoạ độc lập. Những đoạn độc tấu violin dài đảo phách là điểm nhấn xuyên suốt chương nhạc, tuy nhiên những cuộc đối thoại giữa những nhạc cụ khác trong dàn nhạc cũng rất nổi bật. Những âm thanh cao của bè kèn gỗ thoáng qua, tô điểm thêm sự ngọt ngào của chương nhạc.

Chương III Allegro, ben marcato tràn đầy năng lượng viết theo hình thức rondo mang phong cách khiêu vũ. Chủ đề chính được chơi trên violin ngày càng được nhấn mạnh hơn mỗi khi nó quay trở lại, tạo nên điểm nhấn cho chương nhạc. Prokofiev đã sử dụng đa dạng và tài tình các nhạc bộ gõ trong phần này, mặc dù tác phẩm thiếu vắng timpani. Đặc biệt, sự xuất hiện của castanets, một nhạc cụ rất phổ biến trong các điệu nhảy flamenco tại Tây Ban Nha, đã tạo cho tác phẩm nét đặc trưng quyến rũ. Prokofiev hoàn toàn không đánh mất đi sự dí dỏm của mình. Âm nhạc được xây dựng theo một coda đầy hứng khởi, táo bạo và năng động. Violin quay cuồng trong nhịp 5/4 trên tiếng bass drum đưa tác phẩm đến một cái kết dồn dập và rộn ràng.

Bản concerto violin số 2 đóng một vai trò quan trọng trong cuộc đời sáng tác của Prokofiev. Đây là tác phẩm cuối cùng ông viết trong những năm tháng rời xa quê hương, chu du trên khắp thế giới. Chỉ ít lâu sau buổi công diễn ra mắt tác phẩm, năm 1936 ông trở về và định cư tại Liên Xô. Và nhiều nghệ sĩ violin tài năng, dẫn đầu là Jascha Heifetz đã đưa tác phẩm trở nên phổ biến trên phạm vi toàn thế giới.

Cobeo