Tác giả: Sergei Prokofiev.
Tác phẩm: Concerto piano số 1 giọng Rê giáng trưởng, Op. 10
Thời gian sáng tác: Năm 1911-1912.
Công diễn lần đầu: Ngày 7/8/1912 tại công viên Sokolniki, Moscow với tác giả đảm nhiệm phần piano và Konstantin Saradzhev chỉ huy dàn nhạc.
Độ dài: Khoảng 16 phút.
Đề tặng: Tác phẩm được đề tặng Nikolai Tcherepnin.
Tác phẩm có 1 chương duy nhất nhưng được chia làm 3 phần nhanh – chậm – nhanh:
Allegro brioso – Andante assai – Allegro Scherzando
Thành phần dàn nhạc: Piano độc tấu, piccolo, 2 flute, 2 oboe, 2 clarinet, 2 bassoon, contrabassoon, 4 horn, 2 trumpet, 3 trombone, tuba, timpani, bell và dàn dây.

“Phẩm chất thiết yếu trong cuộc sống của tôi luôn là tìm kiếm sự độc đáo cho phong cách âm nhạc của riêng mình, tôi ghét sự bắt chước cũng như những thứ kiến thức phổ thông”. Chính với tâm thế này, Prokofiev đã luôn khiến những thầy giáo dạy sáng tác tại nhạc viện Saint Petersburg như Anatoly Lyadov và Nikolai Rimsky-Korsakov phải khó chịu. Còn giám đốc nhạc viện, Alexander Glazunov thì luôn phản đối gay gắt các bản nhạc đầy táo bạo của chàng sinh viên trẻ. Prokofiev nhận thức rõ tài năng âm nhạc của mình và ít để ý đến lời phê bình của Glazunov. Nhanh chóng thu hút được sự chú ý của giới âm nhạc Nga, mùa hè năm 1910, lúc này Prokofiev đã tốt nghiệp sáng tác tại nhạc viện nhưng vẫn theo học piano và chỉ huy tại đây, quyết định sáng tác một bản concerto piano để giới thiệu phong cách âm nhạc mới và nghệ thuật trình diễn piano của mình. Nhưng mùa xuân năm 1911, ông bị phân tâm và muốn chuyển hướng sang một bản concertino nhẹ nhàng, hấp dẫn với phong cách vui vẻ, tinh thần phấn chấn “một chủ đề tuyệt vời của phần giới thiệu đã đến với tôi ngay lập tức”.

Tuy nhiên, các dự án khác xuất hiện và khi quay lại với bản concertino, ông chợt nhận ra nó có xu hướng trở thành một bản concerto hoàn chỉnh. Prokofiev quyết định kết hợp ý tưởng của cả concertino và concerto làm một và bản Concerto piano số 1 giọng Rê giáng trưởng, Op. 10 ra đời vào mùa xuân năm 1912. Có lẽ tác phẩm được dần dần hình thành theo một khuôn mẫu trước đó: bản Concerto piano số 2 giọng La trưởng của Franz Liszt. Mặc dù được chia làm 3 phần có đánh dấu rõ ràng, toàn bộ bản concerto là một chương nhạc duy nhất. Bằng cách này, Prokofiev vẫn có thể giữ cấu trúc thông thường nhanh – chậm – nhanh của một concerto 3 chương truyền thống nhưng vẫn sử dụng cùng chất liệu âm nhạc của chủ đề xuyên suốt tác phẩm.

Tác phẩm bắt đầu với “một chủ đề tuyệt vời của phần giới thiệu” nảy ra từ đầu nhà soạn nhạc. Cùng nhau, piano và dàn nhạc đã tuyên bố một kỷ nguyên mới của âm nhạc với một giai điệu kết hợp giữa sự hùng vĩ, niềm kiêu hãnh của tuổi trẻ và vẻ quyến rũ không thể cưỡng lại. Có lẽ ngay lúc này, khán giả tưởng như mình sẽ được thưởng thức một bản concerto piano tiếp nối truyền thống của Tchaikovsky và Rachmaninov, nhưng tất cả đã bị đánh lừa. Phần sau là những thứ hoàn toàn khác biệt. Sau khi phần giới thiệu kết thúc, piano chơi một đoạn chuyển tiếp nhanh, gần giống như toccata được dàn nhạc đệm. Tiếp đó, theo như Prokofiev, chủ đề chính của bản concerto xuất hiện: piano độc tấu giai điệu vui vẻ như một điệu tarantella. Một đoạn chuyển tiếp khác đầy thách thức dẫn tới một khoảng dừng lớn, sau đó bè dây trầm và kèn đồng giới thiệu chủ đề hai tăm tối hơn, được đặc trưng bằng motif như tiếng trống báo điềm gở. Piano đáp lại đầy thách thức với những đoạn nhạc đòi hỏi kỹ thuật cao siêu hơn, mang tới màn trở lại hoành tráng của phần giới thiệu.

Tiết tấu được giãn ra mang đến phần chậm cho bản concerto. Bè violin giới thiệu một chủ đề dài, trữ tình đặc trưng của Prokofiev, kết hợp giữa vẻ đẹp và sự kỳ lạ. Các biến tấu của chủ đề ngày càng trở nên đam mê rồi sau đó biến mất. Một sự phát triển với nhịp độ nhanh, dựa trên phần taratella của của chủ đề chính, xây dựng thành cadenza, một phần mở rộng dành cho nghệ sĩ piano độc tấu. Phần cadenza được tăng gấp đôi như để tái hiện lại chủ đề chính tarentella với nhiều bản tái hiện khác nhau của các ý tưởng chính trong phần trên của tác phẩm. Bản concerto kết thúc với sự trở lại hân hoan của phần giới thiệu.

Chính chủ đề khó quên này là chất keo kết dính các thành phần khác của tác phẩm lại với nhau. Nó đánh dấu phần mở đầu, phần giữa và phần kết của bản concerto piano, được Prokofiev chèn thêm vào một số đoạn chen và các chủ đề tương phản (điều tương tự có thể bắt gặp là trong bản Giao hưởng số 7 một chương của Jean Sibelius). Có thể tóm tắt ngắn gọn concerto này như sau: “Được viết theo hình thức sonata, phần mở đầu allegro được lặp lại sau phần giới thiệu cũng như phần kết, một đoạn andante ngắn trước phần phát triển, phần sau là một scherzo với đoạn kết là một cadenza (được thông báo với sự xuất hiện của tuba) giới thiệu phần tái hiện”. Prokofiev kết luận: “Chính sự lặp lại 3 lần: phần đầu – phần giữa – phần cuối của chủ đề mạnh mẽ này đảm bảo tính thống nhất của tác phẩm”.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng ý với điều này. Mặc dù buổi biểu diễn ra mắt tại Moscow hay các buổi sau đó tại Saint Petersburg đều rất thành công “đây là những lần xuất hiện đầu tiên của tôi với dàn nhạc nhưng thay vì những trải nghiệm đáng sợ trái lại là sự dễ chịu vô cùng”. Sự nhiệt tình của khán giả khiến Prokofiev phải chơi từ 2 đến 3 encore mỗi đêm diễn, ông đã viết cho người bạn thân Maximilian Schmidthof về sự thành công của buổi ra mắt: “Bản concerto được đón nhận tốt. Saradzhev đã nhận ra các tốc độ rất tuyệt vời. Âm nhạc ở dưới các ngón tay của tôi… Thành công bề ngoài rất đáng kể. rất nhiều lời gọi ra lại sân khấu và 3 encore”. Nhưng vẫn có những lời chê bai, nhà phê bình âm nhạc Leonid Sabaneyev đã viết trên Tiếng nói Moscow: “Bản concerto có nhịp điệu mạnh mẽ, thô lỗ và cục súc, thô sơ và chối tai, chắc chắn là không tương xứng với tên gọi đáng được tôn kính này. Nhà soạn nhạc, trong hành trình tìm kiếm sự mới lạ, thiếu đi chiều sâu của bản chất, rõ ràng đã vặn vẹo mình tới giới hạn cuối cùng. Điều này không xảy ra với những tài năng thực sự”.

Không hề để những lời chê bai làm bận lòng, Prokofiev đã có một quyết định táo bạo. Mùa xuân năm 1914, ông tham gia cuộc thi piano mang tên Anton Rubinstein tại nhạc viện Saint Petersburg. Tại đây, Prokofiev đã trình diễn bản Concerto piano số 1 của mình. Một vài giám khảo khó chịu đòi loại bỏ ông, nhưng một số người khác lại bảo vệ và kể cả Glazunov, mặc dù cho rằng “âm nhạc chứa đầy những khuynh hướng độc hại” vẫn đồng ý trao giải nhất cho ông vì tài năng không thể phủ nhận. Phần thưởng là một chiếc piano. Prokofiev đã dành tặng tác phẩm này cho thầy giáo dạy chỉ huy dàn nhạc của mình, “Tcherepnin đáng sợ”, người mà sự phê bình về những sai lầm của Prokofiev với tư cách một nhạc trưởng đã ám ảnh nhà soạn nhạc (Tcherepnin sau đó đã viết rằng ông gay gắt chỉ vì nhận ra tài năng của Prokofiev và muốn ngăn học trò mình trở nên quá tự tin). Tcherepnin cũng cho Prokofiev tiếp xúc với các nhà soạn nhạc vĩ đại và được ghi nhận là người có ảnh hưởng đến chủ nghĩa cổ điển trong các tác phẩm đầu tiên của Prokofiev.

cobeo