Thông tin về tác phẩm

Tác giả: Frédéric Chopin.
Tác phẩm: Concerto piano số 1 giọng Mi thứ, Op. 11
Thời gian sáng tác: Năm 1830.
Công diễn lần đầu: Ngày 11/10/1830 tại National Theatre, Warsaw với tác giả đảm nhiệm phần piano và Carlo Evasio Soliva chỉ huy dàn nhạc.
Độ dài: Khoảng 40 phút.
Đề tặng: Tác phẩm được đề tặng nhà soạn nhạc, nghệ sĩ piano người Đức Friedrich Kalkbrenner (1785-1849).
Tác phẩm có 3 chương:
Chương I – Allegro maestoso
Chương II – Romanze – Larghetto
Chương III – Rondo – Vivace
Thành phần dàn nhạc: Piano độc tấu, 2 flute, 2 oboe, 2 clarinet, 2 bassoon, 4 horn, 2 trumpet, trombone, timpani và dàn dây.

Hoàn cảnh sáng tác piano concerto số 1

Nhiều người phàn nàn rằng cách Chopin xử lý chất liệu âm nhạc thiếu sự phức tạp và cách tân cần thiết như Liszt đồng thời thiếu thành thạo khi làm việc với cấu trúc lớn của một dàn nhạc. Điều này không sai. Nhưng khi chê trách Chopin như vậy, chúng ta cũng không được quên rằng, Chopin có khả năng vô song trong việc khiến cây piano hát lên gần gũi nhất với các giai điệu chân thành của opera bel canto hơn bất kỳ ai. Những người lãng mạn nói rằng thời gian và Chopin là những thứ tốt nhất để làm lành vết thương của mối tình đầu, đó là mối quan hệ giữa Chopin và những cảm xúc khó diễn tả nhất của trái tim. Những bản concerto piano của Chopin dường như miễn cưỡng trong việc sử dụng dàn nhạc, chỉ đơn thuần là một bè đệm hơn là cuộc đối thoại có tính chất cân bằng. Nhưng chính điều này lại tạo ra sự đồng nhất chặt chẽ hơn giữa người nghe và piano, khiến phần độc tấu trở nên ly kỳ và hấp dẫn.

Bản Concerto piano số 1, thực chất là bản thứ 2, chỉ vì được xuất bản sau nên mới có sự hoán đổi như vậy. Được sáng tác vào năm 1830, sau bản số 2 một năm, cả 2 bản đều có chung hình thức và kết cấu, trên hết là sự nên thơ, lãng mạn và thanh xuân. Chắc chắn rằng, Chopin sáng tác bản Concerto piano số 1 này với tâm trí vẫn vấn vương hình ảnh của “nàng thơ”, cô nữ sinh giọng soprano Konstancja Gładkowska, nguồn cảm hứng cho chương II Larghetto của bản số 2. Trong bức thư gửi cho người bạn, nhà soạn nhạc Tytus Woyciechowski, Chopin vẫn nói rất nhiều về Gładkowska. Ngay trong buổi biểu diễn ra mắt bản concerto piano này, Chopin cũng đã chia sẻ sân khấu cùng Gładkowska. Đêm nhạc diễn ra theo cách chẳng giống ai, ngay sau khi Chopin chơi xong chương I tác phẩm của mình, ông đã phải nhường chỗ cho ca sĩ Anna Wołkow và chỉ quay trở lại chơi 2 chương cuối sau đó. Và rồi Gładkowska xuất hiện với một aria trong vở opera La donna del lago của Rossini.

Phân tích tác phẩm

Năm 1836, trong một bài bình luận về các concerto piano của Chopin trên Neue Zeitschrift für Musik, Schumann đã viết: “Chopin đã giới thiệu tinh thần của Beethoven vào phòng hoà nhạc”. Đoạn mở đầu dài của chương I phần nào đã chứng minh nhận xét trên của Schumann. Mang một giai điệu trang trọng, uy nghiêm đúng với tinh thần maestoso giới thiệu các ý tưởng của chương nhạc, có phần tương đồng với violin concerto của Beethoven. Chủ đề chính đầu tiên ở giọng Mi thứ và chủ đề 2 ở giọng Mi trưởng, đều trên bè dây. Để chuẩn bị cho nghệ sĩ độc tấu, dàn nhạc bất ngờ lặng đi trong giây lát rồi chuyển sang phần sau hứng khởi, rồi lại lắng đọng nhường chỗ cho piano tái hiện 2 chủ đề với cách thức tương tự như dàn nhạc, ban đầu ở giọng Mi thứ và sau đó chuyển sang Mi trưởng. Dường như có ít sự tương phản hoặc cơ hội để phát triển sự kịch tính. Kèn gỗ và horn tô điểm thêm những nét trang nhã để làm phong phú thêm giai điệu. Phần phát triển của Chopin dường như tập trung chủ yếu vào chủ đề 1 với các âm giai trang trí và hợp âm để thực hiện một kiểu phát triển mới. Phần tái hiện bắt đầu chỉ với dàn nhạc, sau đó piano tập trung vào chủ đề 2, lần này ở giọng Son trưởng. Chương nhạc kết thúc khá đột ngột khi toàn bộ chơi đồng âm.

Chương II vẫn là một Larghetto giống như trong bản Concerto piano số 1. Chopin đã đưa khán giả trở lại một tâm trạng trầm ngâm trữ tình, một chút lãng mạn và u sầu. Chắc chắn rằng, khi sáng tác chương nhạc này hình ảnh của “nàng thơ” Konstancja Gładkowska vẫn vấn vương trong tâm trí của Chopin. Ông đã miêu tả trong bức thư gửi cho Woyciechowski: “Là sự nghỉ ngơi trong một khung cảnh yêu dấu gợi nhắc đến những ký ức tươi đẹp của tâm hồn, như dưới ánh trăng của đêm xuân”. Chopin cũng giải thích thêm làm thế nào để có được tâm trạng đó: “Chơi bằng dàn dây, âm thanh sẽ bị nghẹt lại bằng cách sử dụng sordino. Một loại lược, chặn các dây, tạo ra một âm thanh mới, giọng mũi và có tông màu bạc”. Chương nhạc giống như một khúc nocturne, tinh tế và nên thơ.

Chương III viết theo hình thức rondo dựa trên điệu dân vũ Ba Lan krakowiak. Tâm trạng của chương nhạc là vui vẻ, sôi nổi và tràn đầy năng lượng. Piano ngay lập tức trình bày một vũ khúc, sau đó là một loạt các biến tấu nhỏ. Dàn nhạc tham gia và đối đáp cũng với tinh thần hài hước và hứng khởi, nhưng rõ ràng ở một mức độ khiêm tốn hơn, cho thấy vai trò vượt trội của piano. Trong chương nhạc, Chopin đã khai thác toàn bộ âm vực của piano, âm nhạc trải dài trên những quãng chạy âm giai nhanh, hợp âm rải và những chuỗi âm nhạc liên tục. Âm sắc của chương nhạc cũng rất đa dạng, từ fortisimo đến pianisimo. Cuối tác phẩm, nghệ sĩ độc tấu có không gian để thể hiện kỹ năng trình tấu điêu luyện của mình dù rằng không có bất kỳ một cadenza nào và khi bay đến đỉnh cao, dàn nhạc cung cấp các hợp âm kết thúc.

Buổi ra mắt tác phẩm thành công tốt đẹp nhưng đây cũng chính là lần cuối Chopin chơi cho những khán giả tại Ba Lan nghe nhạc. Ba tuần sau ông đến Paris và không bao giờ quay trở lại nữa. Cũng giống như bản Concerto piano số 2, phần dàn nhạc của tác phẩm này được cho là không phải hoàn toàn do Chopin sáng tác mà có sự giúp đỡ từ phía bạn bè. Chính vì vậy, một số nghệ sĩ sau này đã chỉnh sửa lại phần này trong những lần biểu diễn của mình như Alfred Cortot hay Mikhail Pletnev.

Ngọc Tú (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
hpo.org
utahsymphony.org
indianapolissymphony.org