[Vietsub] GOUNOD – Faust

1210

Giới thiệu

Vở kịch thơ Faust của văn hào Goethe là một trong những tác phẩm văn học quan trọng bậc nhất của Đức thời kỳ Khai Sáng, thậm chí nhờ nó mà Goethe được nhiều người so sánh với Shakespeare trong Văn học Anh hay Dante của Ý. Tác phẩm đồ sộ này đã truyền cảm hứng rất nhiều tác phẩm thanh nhạc, khí nhạc cổ điển ở đủ các thể loại. Một trong số đó là vở opera Faust của Gounod.
Faust của Goethe thực ra cũng dựa trên một câu chuyện truyền miệng dân gian nổi tiếng về một học giả luống tuổi sẵn sàng bán linh hồn cho quỷ Satan để đổi lấy việc cải lão hoàn đồng, hưởng thụ lạc thú đời người, tuy vậy vở kịch thơ của Goethe là một tác phẩm rất công phu với nhiều câu hỏi lớn mang tính triết học về sự sống, cái chết, về sự đấu tranh trong mỗi con người trước đam mê thể xác , tình yêu, sự hối cải và nỗi khát khao tri thức.
Faust là một ông bác sĩ già, cảm thấy những ngày cuối đời thật vô vị, tẻ nhạt nên đã thử uống thuộc độc để tự kết liễu nhưng không thành. Quá dồn nén, ông nguyền rủa địa ngục rồi bất ngờ gặp con quỷ Méphistophélès. Faust nghe theo lời hắn, lập một bản giao kèo bán linh hồn mình đổi lấy tuổi thanh xuân. Sau khi trẻ lại, Faust cùng với sự giúp đỡ của Méphistophélès, theo đuổi cô nàng Marguerite. Nhưng liệu mọi chuyện có đơn giản như vậy? Méphistophélès toan tính điều gì? Liệu giao ước với quỷ có đem lại một kết cục tốt đẹp?
Cốt chuyện Faust của Gounod chỉ dựa trên Faust quyển 1 của Goethe – tới thời điểm Marguerite được giải thoát lên thiên đàng sau mối tình tội lỗi với Faust, và cũng chỉ diễn đạt một phần tinh thần của đại văn hào mà thôi. Tuy nhiên phần âm nhạc tuyệt vời của nó cũng đủ khiến cho tác phẩm này trở thành một trong những tác phẩm opera Pháp điển hình nhất và được dàn dựng nhiều nhất (có lẽ chỉ sau Carmen và cùng lắm là “Les contes d’Hoffman”).

Nội dung

Faust là một ông bác sĩ già, cảm thấy những ngày cuối đời thật vô vị, tẻ nhạt nên đã thử uống thuộc độc để tự kết liễu nhưng không thành. Quá dồn nén, ông nguyền rủa địa ngục rồi bất ngờ gặp con quỷ Méphistophélès. Faust nghe theo lời hắn, lập một bản giao kèo bán linh hồn mình đổi lấy tuổi thanh xuân. Sau khi trẻ lại, Faust cùng với sự giúp đỡ của Méphistophélès, theo đuổi cô nàng Marguerite. Nhưng liệu mọi chuyện có đơn giản như vậy? Méphistophélès toan tính điều gì? Liệu giao ước với quỷ có đem lại một kết cục tốt đẹp?

Phiên bản dựng

Bản dựng được lựa chon là của đạo diễn nổi tiếng David McVicar (phục dựng bởi đạo diễn Lee Blakeley) cho nhà hát Royal Opera House (Anh) năm 2011 cùng đội hình siêu sao: V.Grigolo, A.Gheorghiu, R.Pape và D.Hvorostovsky dưới đũa chỉ huy của nhạc trưởng E. Pidò.
Opera Pháp có 2 thể loại quan trọng là Comic Opera Và Grand Opera. Comic Opera (Opéra comique) chỉ thể loại opera kịch có thoại (không nhất thiết là “Hài” – như cái tên “comique” của nó), thời lượng vừa phải, dễ dàn dựng vốn dành cho các nhà hát nhỏ ở Paris mà điển hình nhất cho thể loại này là Carmen (xin lưu ý Carmen có nội dung bi kịch nhé, vì rất nhiều bạn từng thắc mắc vì sao Carmen lại là comic opera – hài). Ngược lại Grand opera – như tên gọi của nó là những tác phẩm opera đồ sộ, thường kéo dài tới 4-5 màn, luôn có kèm ballet (một trong những bộ môn nghệ thuật tinh tuý phát triển rực ở Pháp đầu và giữa thế kỉ XIX) và chủ yếu được dàn dựng ở những nhà hát trung tâm. Những vở opera của Meyerbeer (như “Les Huguenots”) là ví dụ điển hình cho thể loại này. (Tác phẩm Aida của Verdi sắp được giới thiệu cũng được coi là Grand opera theo phong cách Ý) .
Vậy Faust của Gounod thuộc về thể loại gì? Chính xác là… cả 2. Nguyên gốc nó là một vở opera không quá dài dàn dựng cho nhà hát nhỏ Théâtre Lyrique, bao gồm các đoạn thoại, không hề có ballet – hoàn toàn là một vở comic đúng như định nghĩa. Tuy nhiên theo thời gian, sự thành công của vở diễn ở cả Pháp và trên các sân khấu quốc tế đã khiến tác giả nhiều lần chỉnh sửa, gọt giũa và bổ sung không ít trích đoạn âm nhạc thêm vào – như bản aria của Valentin (màn I) hay màn ballet: Vũ hội ma quỷ “Đêm thánh Walpurga” nơi địa ngục khiến vở diễn kéo dài đến 5 màn (tuỳ theo dàn dựng) và trở thành 1 vở Grand opera thực thụ.
Cũng vì điều này, nên mỗi bản dựng (hoặc ghi âm) có thể tuỳ biến theo từng tổng phổ khác nhau được sử dụng (mà đôi khi nếu bạn so sánh các bản dựng sẽ thấy độ dài ngắn hoặc thứ tự các cảnh diễn khác nhau). Bản dựng mình lựa chọn có bảo gồm aria Valentin và phần ballet “Walpurgis Night”, tuy nhiên lại cắt bỏ một cảnh ngắn sau màn II (cảnh Marguerite mang thai và bị Faust ruồng rẫy, dân làng tẩy chay, cười nhạo) – nên có thể sẽ gây khó hiểu đôi chút nếu bạn không biết nội dung gốc (Vì màn III, khi Valentin chiến thắng trở về đã vô cùng tức giận khi biết cô em gái chửa hoang rồi sang màn IV Marguerite vì mất trí nên đã giết con mình – kì thực chính là con của Faust – nên có thể các bạn sẽ thắc mắc đứa trẻ ấy ở đâu ra).

Cast

Vittorio Grigolo (Faust)
René Pape (Méphistophélès)
Angela Gheorghiu (Marguerite)
Dmitri Hvorostovsky (Valentin)
Michele Losier (Siébel)
Carole Wilson (Marthe Schwertlein)
and Chorus of the Royal Opera House,
Covent Garden Evelino Pidò (conductor)

Opera phụ đề Việt ngữ

Act 1

Ngay trong màn I, chúng ta sẽ được nghe 2 bản aria thuộc dạng standard dành cho bass và baritone là : “Le veau d’or” và “Avant de quitter ces lieux”. (Trong 1 số bản dựng người ta sẽ tách màn 1 ra thành 2 màn độc lập). Bản aria đầy báng bổ về ngẫu tượng dị giáo: Con bò vàng của quỷ Mephistopheles (Sa-tăng) là một aria mẫu mực mà hiếm có giọng bass nào lại chưa từng hát. Còn “Avant de quitter ces lieux” thực ra là một aria được Gounod thêm vào sau này để dành cho một giọng baritone ngôi sao khi vở opera này được ra mắt ở Anh. Giai điệu tuyệt đẹp và đầy chất anh hùng ca của nó được phát triển chính từ phần overture mở màn vở diễn khiến cho nhân vật Valentine từ một vai rất phụ trở thành một vai thứ quan trọng trong Faust.

Act 2

Màn II Có 2 aria cực kỳ hay – bản cavantine lãng mạn của Faust: “Salut! demeure chaste et pure” một trong những aria mẫu mực cho Tenor trữ tình Pháp với note high C đầy thách thức và Big scene của Marguerite (cảnh lớn bao gồm 2 aria) : “Il était un roi de Thulé… Ah! je ris de me voir si belle” – Bản aria sau còn được biết với cái tên Aria Châu báu (Jewel song) – rất nổi tiếng vì từng xuất hiện như một bài tủ của nhân vật truyện tranh Diva Bianca Castafiore trong serries “Những cuộc phiêu lưu của Tin Tin”.
Đượm màu sắc lãng mạn, với nhiều trích đoạn tuyệt đẹp, màn 2 có lẽ là màn diễn trung tâm của vở diễn, trước khi cao trào được đẩy lên trong 2 màn cuối.

Act 3+4

2 màn cuối không quá dài, tổng thời lượng chỉ nhỉnh hơn 2 màn trước 1 chút, nhưng kịch tính cũng như phần âm nhạc được đẩy lên cao trào, vô cùng hấp dẫn. Bản Serenade tiếng cười châm chích của quỷ Mephistopheles: “Vous, qui faites l’endormie” là trích đoạn yêu thích của hầu hết các giọng bass (nhưng thường bị trình diễn hơi lố, sai với tinh thần bối cảnh sân khấu), bản hợp xướng người lính (Choeur des soldats: “Gloire immortelle de nos aïeux”) hào hùng, tươi sáng thường được tách riêng biểu diễn độc lập trong nhiều concert và đặc biệt là bản trio tuyệt vời cuối vở “Alerte! Alerte!… Anges purs, anges radieux” mà Gounod đã cực kỳ dụng công (bạn phải xem đến cuối vở để nghe bản trio tuyệt đẹp và đầy chất drama này). Bản Vietsub được giới thiệu cũng giúp các bạn thấy khả năng diễn xuất tuyệt vời của Hvorostovsky trong cảnh chết của Valentin, rất xúc động.
Cảnh báo: Phần dàn dựng ballet ở cảnh Vũ hội “Đêm thánh Walpurga”, đầu màn IV có nhiều động tác mô tả hành vi tình dục, cùng với nội dung bạo lực, rùng rợn, không phù hợp với trẻ em.