[Vietsub] Gounod: Faust

Giới thiệu

Opera Pháp có hai thể loại quan trọng là opera comic và opera grand. Opera comic (Opéra comique) chỉ thể loại opera kịch có thoại (không nhất thiết là “hài” – như nghĩa của từ “comique”), thời lượng vừa phải, dễ dàn dựng vốn dành cho các nhà hát nhỏ ở Paris mà điển hình nhất cho thể loại này là Carmen (dù Carmen có nội dung bi kịch). Ngược lại opera grand – đúng như nghĩa của từ “grand” là những tác phẩm opera đồ sộ, thường kéo dài tới 4-5 màn, luôn có kèm ballet (một trong những bộ môn nghệ thuật tinh tuý phát triển rực rỡ ở Pháp đầu và giữa thế kỉ XIX) và chủ yếu được dàn dựng ở những nhà hát trung tâm. Các vở opera của Meyerbeer (như Les Huguenots) là ví dụ điển hình cho thể loại này.

Vậy Faust của Gounod thuộc về thể loại nào? Chính xác là… cả hai. Faust nguyên gốc là một vở opera không quá dài được dàn dựng tại nhà hát nhỏ Théâtre Lyrique, bao gồm các đoạn thoại, không hề có ballet – hoàn toàn là một vở opera comic đúng như định nghĩa. Tuy nhiên theo thời gian, sự thành công của vở diễn ở cả Pháp và trên các sân khấu quốc tế đã khiến tác giả nhiều lần chỉnh sửa, gọt giũa và bổ sung không ít trích đoạn âm nhạc – như bản aria của Valentin (màn I) hay màn ballet Vũ hội ma quỷ “Đêm thánh Walpurga” nơi địa ngục khiến vở diễn kéo dài đến 5 màn (tuỳ theo dàn dựng) và trở thành một vở opera grand thực thụ.

Cũng vì điều này, nên mỗi bản dựng (hoặc ghi âm) có thể tuỳ biến theo từng tổng phổ khác nhau được sử dụng (mà đôi khi nếu so sánh các bản dựng sẽ thấy độ dài ngắn hoặc thứ tự các cảnh diễn khác nhau). Bản dựng được lựa chọn ở đây bao gồm aria Valentin và phần ballet “Walpurgis Night”, tuy nhiên lại cắt bỏ một cảnh ngắn sau màn II (cảnh Marguerite mang thai và bị Faust ruồng rẫy, dân làng tẩy chay, cười nhạo) – nên có thể sẽ gây khó hiểu đôi chút nếu bạn không biết nội dung gốc (Vì màn III, khi Valentin chiến thắng trở về đã vô cùng tức giận khi biết cô em gái chửa hoang rồi sang màn IV Marguerite vì mất trí nên đã giết con mình – kì thực chính là con của Faust – nên có thể khán giả sẽ thắc mắc đứa trẻ ấy ở đâu ra).

Bản dàn dựng

Đây là bản dựng của đạo diễn nổi tiếng David McVicar (phục dựng bởi đạo diễn Lee Blakeley) cho nhà hát Royal Opera House (Anh) năm 2011 cùng đội hình siêu sao: V.Grigolo, A.Gheorghiu, R.Pape và D.Hvorostovsky dưới đũa chỉ huy của nhạc trưởng E. Pidò.

Vittorio Grigolo (Faust)
René Pape (Méphistophélès)
Angela Gheorghiu (Marguerite)
Dmitri Hvorostovsky (Valentin)
Michele Losier (Siébel)
Carole Wilson (Marthe Schwertlein)
and Chorus of the Royal Opera House,
Covent Garden, Evelino Pidò (conductor)

Màn I

Ngay trong màn I, chúng ta sẽ được nghe 2 bản aria thuộc dạng standard dành cho bass và baritone là “Le veau d’or” [Con bò vàng] và “Avant de quitter ces lieux”. (Trong 1 số bản dựng người ta sẽ tách màn I ra thành hai màn độc lập). Bản aria đầy báng bổ về ngẫu tượng dị giáo: Con bò vàng của quỷ Mephistopheles (Sa-tăng) là một aria mẫu mực mà hiếm có giọng bass nào lại chưa từng hát. Còn “Avant de quitter ces lieux” thực ra là một aria được Gounod thêm vào sau này để dành cho một giọng baritone ngôi sao khi vở opera này được ra mắt ở Anh. Giai điệu tuyệt đẹp và đầy chất anh hùng ca của nó được phát triển chính từ phần overture mở màn vở diễn khiến cho nhân vật Valentine từ một vai rất phụ trở thành một vai thứ quan trọng trong Faust.