Thông tin tác phẩm

Tác giả: Jean Sibelius.
Tác phẩm: Finlandia, Op. 26
Thời gian sáng tác: Năm 1889. Tác giả có sửa đổi vào năm 1900.
Công diễn lần đầu: Finlandia lần đầu công diễn với tư cách một tác phẩm độc lập vào ngày 2/7/1900 tại Helsinki với Robert Kajanus chỉ huy Helsinki Philharmonic Society.
Độ dài: Khoảng 8-9 phút.
Thành phần dàn nhạc: 2 flute, 2 oboe, 2 clarinet, 2 bassoon, 4 horn, 3 trumpet, 3 trombone, tuba, timpani, triangle, cymbals, bass drum, harp và dàn dây.

Ý nghĩa và hoàn cảnh sáng tác Finlandia

Bản thơ giao hưởng Finlandia (Phần Lan) của Sibelius ra đời từ một sự phản kháng chính trị. Tháng 2/1899, Sa hoàng Nicholas II của nước Nga ban hành “Tuyên ngôn tháng Hai” trong đó hạn chế quyền tự trị của đại công quốc Phần Lan. Điều này đã khuấy động sự chống đối trên hầu hết tất cả các lĩnh vực của văn hoá Phần Lan, những bức tranh với chủ đề phản kháng trở nên rất phổ biến. Sibelius cũng muốn đóng góp phần của mình vào các cuộc biểu tình.

Finlandia, tác phẩm được đánh giá là biểu tượng trong cuộc đấu tranh giành độc lập của Phần Lan cũng được ra đời trong bối cảnh đó. Kiểm duyệt báo chí là một trong những cách mà chế độ Nga hoàng thiết lập sự cai trị của mình. Trong năm 1899, Sibelius được mời sáng tác một số tác phẩm âm nhạc cho sự kiện “Lễ kỷ niệm báo chí”. Chương trình được quảng bá là để gây quỹ cho những người làm báo đã nghỉ hưu nhưng mục đích thật sự là để vận động tài chính cho một nền báo chí Phần Lan tự do. Để chuẩn bị cho việc này, Sibelius đã sáng tác một tác phẩm gồm 1 khúc dạo đầu và 6 hoạt cảnh âm nhạc miêu tả những sự kiện trọng đại của đất nước:

Phân tích tác phẩm

Sau Prelude mở màn, hoạt cảnh 1 bắt đầu với màn sương mù về truyền thuyết của Phần Lan lấy cảm hứng từ Kalevala “Bài hát của Väinämöinen (người anh hùng, nhân vật chính trong Kalevala”; hoạt cảnh 2 kể về việc đạo Cơ đốc được truyền tới Phần Lan; hoạt cảnh 3 Công tước John ở lâu đài Tukku nói tới John III người trở thành vua của Thuỵ Điển từ năm 1569-1592; hoạt cảnh 4 miêu tả cuộc Chiến tranh 30 năm 1618-1648; hoạt cảnh 5 Sự thù địch vĩ đại kể về cuộc xâm lược của quân đội Nga vào năm 1714-1721 và kết thúc tác phẩm là hoạt cảnh 6 nổi tiếng nhất Phần Lan thức tỉnh sôi động, trên thực tế không dựa trên một sự kiện xảy ra trong quá khứ mà là một cái nhìn lạc quan hướng tới tương lai của đất nước.

Phiên bản đầu tiên của tác phẩm (lúc này có tên gọi là Âm nhạc dành cho ngày Báo chí) được diễn ra vào ngày 3/11/1899 tại Nhà hát Thuỵ Điển, Helsinki với Helsinki Philharmonic Society dưới sự chỉ huy của chính tác giả. Tác phẩm ngay lập tức chiếm được sự yêu mến của toàn bộ khán giả. Họ như được tiếp thêm sức mạnh khi chứng kiến một bức tranh lịch sử được vẽ bằng âm nhạc.Với hình ảnh bà mẹ Phần Lan đang ngồi trên một trên xe kéo trên tuyết cùng với những đứa con của mình trong hoạt cảnh 5, bị Chiến tranh, Băng giá, Đói khát và Cái chết đe doạ, Sibelius đã sáng tác ra những giai điệu đen tối và bất hạnh nhất có thể tưởng tượng được. Hoàn toàn tương phản, hoạt cảnh cuối cùng Phần Lan thức tỉnh là hình ảnh đầy hào hùng, mạnh mẽ, một khúc khải hoàn ca, âm nhạc đạt đến đỉnh cao trong một tác phẩm chứa chan lòng yêu nước và tràn đầy tinh thần dân tộc bất khuất. Rõ ràng ở đây, ông không hề sáng tác nhằm miêu tả bất cứ một giai đoạn lịch sử nào trong quá khứ mà là khắc hoạ ý chí ngoan cường và tinh thần chiến đấu mãnh liệt của Phần Lan theo một cách khái quát nhất, một thông điệp tuyệt vời về hi vọng mà Sibelius gửi gắm tới khán giả quê hương.

Sau những thành công vang dội, tác phẩm được yêu cầu biểu diễn lại nhiều lần, đặc biệt là Phần Lan thức tỉnh. Ông quyết định tách Âm nhạc dành cho ngày Báo chí thành các tác phẩm độc lập. Hoạt cảnh số 1, 3 và 4 thành Cảnh lịch sử, Op 25 (Scènes historyque) và hoạt cảnh 6 là Finlandia, Op 26 (Phần Lan). Tên gọi Finlandia đến từ một gợi ý trong bức thư của một người ẩn danh. Sau này Sibelius mới được biết đó là nam tước Axel Carpelan, một người rất hâm mộ ông và sau này họ trở thành những người bạn thân.

Finlandia lần đầu tiên được biểu diễn với tư cách một tác phẩm độc lập vào ngày 2/7/1900 tại Helsinki với Helsinki Philharmonic Society do Robert Kajanus chỉ huy. Để tránh sự kiểm duyệt từ phía chính quyền Nga, để được trình tấu, tác phẩm phải được xuất hiện dưới những cái tên khác nhau tại từng buổi hoà nhạc, ví dụ như Cảm giác hạnh phúc khi đánh thức mùa xuân Phần Lan; Một bản hành khúc thánh ca Scandinavia hay thậm chí là Khúc tuỳ hứng (Impromptu).

Giống như hầu hết các thơ giao hưởng thành công, ý nghĩa ngoài âm nhạc của Finlandia tạo nên hình dáng chính thức cho tác phẩm. Finlandia bắt đầu bằng kèn đồng và timpani tạo nên một tâm trạng căng thẳng và đáng lo ngại, có lẽ miêu tả những năm tháng bị áp bức và chiếm đóng trong quá khứ. Một bầu không khí oai nghiêm nhưng u ám được tạo ra dần dần với sự tham gia của dàn dây và kèn gỗ, một thứ “sức mạnh bóng tối”. Rồi kèn đồng tạo ra những hình ảnh sắc nét trong phần trung tâm của tác phẩm, cùng với những hợp âm mạnh mẽ, vang vọng của kèn đồng, bè dây cũng tấu lên dữ dội tạo thành một đoạn hành khúc khuấy động tạo sự xung đột và thể hiện lòng nhiệt thành yêu nước. Dễ dàng nhận ra ý đồ của tác giả về một sự ẩn dụ âm nhạc về sự áp bức và phản kháng. Phần lớn tác phẩm diễn ra trong một không khí sôi động, cuồng nhiệt, thậm chí là náo loạn như thôi thúc người dân Phần Lan vùng lên giành lấy tự do. Nhưng phần cuối lại nhẹ nhàng, thiết tha và thành kính, trong tiếng kèn gỗ, bài Thánh ca Phần Lan vang lên. Đã từng bị nghi ngờ là đoạn nhạc này dựa trên chất liệu âm nhạc dân gian hoặc tôn giáo có sẵn trước đó nhưng đây hoàn toàn là một sáng tạo của Sibelius. Một chủ đề mới được xuất hiện trên bè dây, hoà nhập với nguồn năng lượng đạt tới cao trào của tác phẩm, âm nhạc kết thúc trong tươi sáng và mang âm hưởng tuyên ngôn tưng bừng về một lễ hội chiến thắng. Finlandia đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa dân tộc Phần Lan. Từ đó về sau, tác phẩm vẫn luôn là nguồn cảm hứng không ngừng cho những người Phần Lan yêu nước.

Sau này Sibelius đã tách riêng phần Thánh ca Phần Lan để biểu diễn như là một tác phẩm độc lập. Ban đầu nó không có lời nhưng sau đó đã có nhiều phiên bản lời hát khác nhau. Lời bài hát được dùng phổ biến nhất hiện nay là của nhà thơ Veikko Antero Koskenniemi, được sáng tác vào năm 1940. Trong đó có những đoạn: “Phần Lan hãy ngắm nhìn, ánh sáng ban ngày đang rực rỡ, sự đe doạ của ban đêm đã bị xua đuổi… ánh sáng bình minh đang tới, hỡi Phần Lan của chúng ta!… Phần Lan hãy trỗi dậy…”.

Khi Phần Lan tuyên bố độc lập vào tháng 12/1917, Sibelius đã viết: “Chúng tôi đã chiến đấu hơn 600 năm cho tự do và tôi là một phần của thế hệ giành được điều đó. Tự do! Finlandia của tôi là câu chuyện về cuộc chiến này. Đó là bài hát về trận đánh, bài thánh ca chiến thắng của chúng tôi”. Dù vậy, Finlandia thỉnh thoảng cũng mang đến cho Sibelius những khó chịu. Ông không hài lòng khi nó thu hút sự chú ý của mọi người hơn những tác phẩm khác của mình. Tuy nhiên, ông hiểu được nguyên nhân của sự việc. Mười hai năm sau khi công diễn, ông viết trong nhật ký: “Tại sao bản thơ giao hưởng này lại khiến công chúng say mê đến vậy? Tôi cho rằng về tính tự nhiên của nó. Những giai điệu đến với tôi một cách trực tiếp. Cảm hứng thuần tuý”.

Ngọc Tú (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
sibelius.fi
bachtrack.com
sfsymphony.org