Đã tròn một năm kể từ ngày tôi tham gia dự án BERLIOZ IN VIETNAM ở phần việc hiệu đính bản dịch tiếng Việt Hồi ký của Hector Berlioz mà cụ thể là chỉnh sửa các thuật ngữ âm nhạc và tôn giáo. Với tôi, đây là công việc hết sức bổ ích và lý thú. Bởi nó bắt buộc tôi phải tỉ mỉ và đào sâu nhiều thông tin hơn, mang lại cho tôi nhiều kiến thức mới mà tôi chưa biết đến trước đó, không chỉ về chuyên môn âm nhạc mà còn về lịch sử và văn hóa nước Pháp qua bản tường thuật của Hector Berlioz trong Hồi ký. Thật là một trải nghiệm tuyệt vời!

Nói đến Hector Berlioz, những người yêu nhạc cổ điển không còn xa lạ với tên tuổi, sự nghiệp và tầm ảnh hưởng lớn của ông trong lịch sử âm nhạc nước Pháp nói riêng và thế giới nói chung. Qua những tác phẩm ông viết cho dàn nhạc, chúng ta thấy được sự vĩ đại trong cách phối dàn nhạc của một bậc thầy hiểu biết cặn kẽ từng nhạc cụ và trong các tư duy âm nhạc táo bạo đến mức điên rồ. Đơn cử như ý tưởng của ông trong bản Requiem [Bộ Lễ Cầu Hồn] khi ông viết trên tổng phổ: “Đây chỉ là con số tương đối, nếu không gian trình diễn và điều kiện cho phép, phải nhân đôi hoặc nhân ba số lượng giọng hát lên và nhạc cụ cũng tăng theo như vậy” dù tổng biên chế trên tổng phổ Requiem lúc đó đã hơn 400 người. Nghĩa là nếu nhân lên theo ý ông thì dàn nhạc và dàn hợp xướng sẽ lên đến hơn một nghìn người. Hay trong biến chế dàn nhạc, ông sử dụng một lực lượng các nhạc khí hơi và nhạc khí gõ rất hùng hậu để biểu đạt ý tưởng âm nhạc của mình và chia chúng ra bốn hướng không gian khác nhau nhằm tạo nên một hiệu ứng âm thanh thật đặc biệt. Hay việc ông sử dụng đến 16 timpani để trình diễn trong một tác phẩm – quả là một ý tưởng điên rồ ở thời đại của ông! Không những thế, ông còn mạnh dạn áp dụng cả những nhạc cụ mới được chế tạo ở thời mình và đi tiên phong trong việc sáng tác cho chúng. Với những hiểu biết của một bậc thầy lớn về các nhạc cụ trong dàn nhạc, ông đã dày công nghiên cứu và tích lũy kinh nghiệm để viết ra Đại chuyên luận về nhạc khí và phối dàn nhạc hiện đại [Grand Traité d’instrumentation et d’orchestration modernes], một cuốn chuyên khảo vẫn còn nhiều giá trị với sinh viên âm nhạc ngày nay.

Hồi ký của Hector Berlioz cho thấy, bên cạnh tên tuổi và tầm ảnh hưởng to lớn trong lịch sử âm nhạc, Berlioz “vĩ đại” của chúng ta cũng là một con người hết sức “bình thường và đời thường”, cũng có những thăng trầm, trôi nổi của một kiếp người hay những bất toàn trong đời sống. Hồi ký đã giúp tôi hiểu sâu hơn về âm nhạc Berlioz cũng như dẫn tôi về một xã hội Pháp ở thế kỉ XIX qua cách trình bày hết sức sống động và không thiếu phần hài hước, tếu táo của tác giả. Đọc cuốn sách này, tôi còn thấy được một Berlioz có trái tim nhân ái, trí thông minh, sự can đảm và giàu cảm xúc… nhưng đôi khi ông cũng tỏ ra ngớ ngẩn và thậm chí rất “láu cá” nữa.

Đây là một cuốn sách không thể thiếu với những ai quan tâm và yêu mến Berlioz hay đang nghiên cứu về âm nhạc của ông. Cuốn sách giúp độc giả có cái nhìn sâu sắc và tổng quát hơn về nhà soạn nhạc. Qua bản dịch tiếng Việt này, hy vọng Berlioz sẽ được giới thiệu một cách dễ dàng và rõ nét hơn với công chúng Việt Nam.

Chúc quý độc giả có một chuyến khám phá cuộc đời và sự nghiệp Hector Berlioz với nhiều niềm vui và trải nghiệm thú vị!

Lyon, tháng 7 năm 2022
Cao Văn Bình

Facebook Comments