Anh trai tôi, Louis-Urbain Gounod, sinh ngày 13 tháng 12 năm 1807. Anh hơn tôi mười tuổi rưỡi. Đến tuổi mười hai, anh tôi được gửi tới Trường trung học Versailles nơi anh ở tới năm mười tám tuổi. Versailles chính là nơi tôi có ký ức đầu tiên về ông anh tuyệt vời này, người mà tôi đã bị tước mất đúng vào lúc có thể hiểu được giá trị của một người bạn như thế.

Cha tôi được Vua Louis XVIII bổ nhiệm làm thầy dạy vẽ cho các thị đồng trong triều. Đức vua, rất yêu quý cha tôi, đã cho phép gia đình tôi, trong thời gian lưu lại Versailles, sống trong một căn hộ thuộc tòa nhà rộng ở số 6 phố Tổng giám sát kéo dài từ Quảng trường Lâu đài tới tận phố Vườn cam.

Căn hộ của chúng tôi, mà tôi vẫn thấy như trước mắt và chúng tôi đi lên qua một số cầu thang được sắp đặt kỳ cục, trông ra hồ Thụy Sĩ và cánh rừng lớn Satory. Dọc theo căn hộ là một hành lang mà tôi có cảm giác như dài quá tầm mắt và chạy nối với căn hộ của gia đình Beaumont, nơi tôi gặp một trong những người bạn đầu tiên thời thơ ấu – Édouard Beaumont, người sau này sẽ trở thành một họa sĩ lỗi lạc. Cha của Édouard là nhà điêu khắc và người phục chế các bức tượng trong lâu đài và công viên Versailles; chính với vai trò này mà ông dọn đến ở trong căn hộ cạnh căn hộ của chúng tôi.

Sau khi cha tôi qua đời năm 1823, mẹ tôi vẫn giữ được quyền lưu trú tại tòa nhà phố Tổng giám sát trong các kỳ nghỉ hàng năm. Sự ưu ái này tiếp tục được ban cho bà dưới triều Vua Charles X, nghĩa là đến tận năm 1830, và bị rút lại khi Vua Louis-Philippe lên ngôi. Anh trai tôi, như tôi đã nói, học ở Trường trung học Versailles và kỳ nghỉ nào cũng về ở cùng gia đình.

Ở Versailles có một nhạc sĩ già tên là Rousseau, người phụ trách âm nhạc trong nhà nguyện lâu đài. Rousseau chơi violoncelle (thời ấy gọi là basse) và mẹ tôi đã mời ông dạy nhạc cụ đó cho anh tôi, người được trời phú cho một giọng hát đẹp và thường hát trong các buổi phụng vụ tại nhà nguyện lâu đài.

Tôi không rõ liệu bố già Rousseau này chơi basse có giỏi không; nhưng điều tôi nhớ là anh tôi đã cho tôi ấn tượng khá mờ nhạt về cây đàn của anh, và bởi không hiểu thế nào là người mới học nên theo bản năng tôi cứ tưởng rằng hễ cứ chơi một nhạc cụ thì không thể nào chơi lạc điệu được. Ý niệm chơi đàn lạc điệu không bao giờ xuất hiện trong cái đầu bé nhỏ của tôi.

Một hôm từ phòng mình tôi nghe thấy anh tôi đang tập đàn ở phòng bên. Khổ sở trước các đoạn nhạc đáng ngờ làm đau tai mình, tôi hỏi mẹ:

– Mẹ ơi, sao cây basse của anh Urbain lại phô đến thế?

Tôi không nhớ mẹ trả lời thế nào, nhưng mẹ hẳn đã cười thích thú trước câu hỏi ngây thơ của tôi. Tôi đã kể rằng anh tôi có một giọng hát đẹp, điều mà sau này ngoài tự mình đánh giá tôi còn được nghe từ miệng Wartel, người thường hát cùng anh tại nhà nguyện hoàng gia Versailles và người mà sau khi học tại trường âm nhạc của Choron đã trở thành diễn viên Nhà hát Opéra dưới thời Nourrit rồi sau đó đạt được danh tiếng lẫy lừng và chính đáng trong vai trò thầy dạy nhạc.

Charles Gounod (trích Hồi ký nghệ sĩ)
Ngọc Anh dịch