Thông tin chung

Tác giả: Wolfgang Amadeus Mozart.
Tác phẩm: Piano concerto số 23 giọng La trưởng, K. 488
Thời gian sáng tác: Hoàn thành vào ngày 2/3/1786.
Công diễn lần đầu: Không có ngày cụ thể nhưng có lẽ là vào tháng 3/1786 tại Vienna với tác giả đảm nhiệm cả 2 vị trí piano và nhạc trưởng.
Độ dài: Khoảng 25-30 phút.
Tác phẩm có 3 chương:
Chương I – Allegro (La trưởng)
Chương II – Adagio (Pha thăng thứ)
Chương III – Allegro assai (La trưởng)
Thành phần dàn nhạc: Piano độc tấu, flute, 2 clarinet, 2 bassoon, 2 horn và dàn dây.

Nhiều tác phẩm của Mozart gợi ý đến một nhà soạn nhạc rất hướng ngoại, một người ngẫu nhiên thể hiện sự hóm hỉnh, đam mê, tao nhã và trí thông minh chói sáng của mình. Nhưng chiều sâu thực sự trong âm nhạc của ông chỉ được đánh giá cao thông qua những tác phẩm được viết với một giọng điệu khiêm tốn và thân mật. Thật nghịch lý, một số sáng tác của Mozart dường như ít được biểu lộ một cách cởi mở nhất lại nằm trong số những tác phẩm tuyệt vời nhất của ông. Vì chỉ có những nghệ sĩ tự tin nhất mới có thể ghi dấu ấn thông qua tài hùng biện trầm lặng.

Một trong những trường hợp điển hình nhất chính là bản Piano concerto số 23, đây là bản nhạc thứ 2 nằm trong số 3 tác phẩm được sáng tác trong mùa đông 1875-1876 để chuẩn bị cho một loạt các buổi hoà nhạc sẽ diễn vào Vienna sau đó (2 tác phẩm còn lại là Concerto piano số 22 và số 24). Cũng trong thời điểm này, ông cũng đang gấp rút hoàn thiện vở opera Le nozze di Figaro. Mặc dù vậy, tâm trạng của bản concerto không tương đồng như 2 bản cỏn lại cũng như Le nozze di Figaro mà gợi nhắc đến 2 tác phẩm khác được viết đến sau đó cũng ở giọng La trưởng là Ngũ tấu clarinet, K. 581 và Concerto clarinet, K. 622. Sự tương đồng này không phải đến từ việc có chung giọng La trưởng, cũng không đến từ tổng phổ của bản concerto mà Mozart đã bỏ ra ngoài trumpet và timpani cũng như thay thế oboe bằng clarinet (Concerto piano số 22 là lần đầu tiên xuất hiện việc này). Thay vào đó, nó bắt nguồn từ từ một cảm xúc nội tâm đầy nồng ấm cần được chia sẻ cũng như một vẻ đẹp thanh bình, mộc mạc và chân thành.

Bản phác thảo sơ bộ của tác phẩm cho thấy công việc đã được Mozart tiến hành từ năm 1874, hai năm trước khi bản concerto được công diễn, chứng tỏ, đôi khi – trái với truyền thuyết rằng Mozart sáng tác rất nhanh, ông đôi khi cũng dành sự quan tâm lớn đến việc sửa đổi những ý tưởng ban đầu của mình. Trên thực tế, Mozart đã có một cuốn sổ ghi chép những phác thảo âm nhạc để sử dụng sau này, nhưng một số trong đó đã bị bỏ rơi hoàn toàn. Khoảng 320 phác thảo và những ghi chép còn được lưu giữ, trong đó có một vài đoạn của chương I và một phần cho chương II không được sử dụng ở giọng Rê trưởng. Trong một bức thư, Mozart đã viết: “đây là các tác phẩm (ba concerto piano) để sử dụng cho riêng tôi hoặc cho một nhóm nhỏ những người yêu và hiểu biết về âm nhạc”.

Nội dung

Chương I

Chương I Allegro ở dạng sonata có sửa đổi, bao gồm 2 chủ đề trữ tình chính, thay vì sự tương phản thông thường. Mozart thiết lập tính cách của tác phẩm ngay trong phần mở đầu, với âm nhạc dịu dàng một cách lạ thường và tinh tế dưới mọi góc độ. Như thường lệ trong các bản concerto của mình, Mozart bắt đầu tác phẩm với một đoạn dài của dàn nhạc, trong đó lần lượt giới thiệu cả 2 chủ đề của chương. Dàn dây bắt đầu với chủ đề chính đầu tiên ở giọng La trưởng và sau đó được kèn gỗ lặp lại. Chủ đề 2 đầy duyên dáng được đặc trưng bằng những nét rơi nhẹ nhàng, tao nhã. Piano bắt đầu phần của mình bằng cách tái hiện chủ đề một, với một sự phô diễn kỹ thuật hiếm khi phô trương, mà thay vào đó là sự điềm tĩnh và đĩnh đạc. Chủ đề thứ 3 xuất hiện trên bè dây, một bất ngờ trong hình thức sonata. Nó dường như không có mối quan hệ với 2 chủ đề chính ban đầu. Cuối chương nhạc, một bản cadenza đơn giản xuất hiện. Đây là bản cadenza duy nhất Mozart viết trong tổng phổ. Thông thường ông viết cadenza tách biệt với bản concerto hoặc thậm chí ngẫu hứng ngay trong buổi biểu diễn.

Chương II

Chương II Adagio là chương nhạc duy nhất Mozart viết ở giọng Pha thăng thứ, giọng thứ tương ứng với La trưởng. Chương nhạc mang phong cách Siciliana ở nhịp 6/8 đầy đam mê, chủ đề mở đầu dài, đầy kịch tính do piano độc tấu là một trong những giai điệu buồn bã nhất của Mozart. Âm sắc mờ đục của clarinet giữa chương nhạc càng khiến không khí của chương nhạc thêm u ám.

Chương III

Với phong cách đặc trưng, Mozart đã nhanh chóng chuyển màu sắc âm nhạc sang tươi vui, thoải mái ở chương III Allegro assai được viết theo hình thức sonata-rondo. Tâm trạng giờ đây trở nên hết sức vô tư và tràn đầy năng lượng. Những đoạn nhạc lấp lánh của nghệ sĩ độc tấu càng khiến âm nhạc trở nên trong sáng hơn, tương phản rõ rệt với những chất liệu âm nhạc của chương II. Nó như một sự gợi ý đến sự giải thoát hạnh phúc khỏi những tối tăm của tâm hồn.

Bản Concerto piano số 23 của Mozart chắc chắn không chỉ là một trong những viên ngọc quý đẹp nhất trong số các concerto mà còn trong toàn bộ di sản âm nhạc đồ sộ của Mozart. Thật vậy, như Mozart đã từng đề cập, đây đúng là một tác phẩm tuyệt vời dành cho những người yêu nhạc với gu thẩm mỹ cao và sự nhạy cảm tinh tế.

Ngọc Tú (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
laphil.com
old.philorch.org