Thông tin chung

Tác giả: Wolfgang Amadeus Mozart.
Tác phẩm: Concerto piano số 21 giọng Đô trưởng, K. 467
Thời gian sáng tác: Năm 1785.
Công diễn lần đầu: Ngày 9/3/1785 tại Burg Theater, Vienna với tác giả biểu diễn piano.
Độ dài: Khoảng 30 phút.
Tác phẩm có 3 chương:
Chương I – Allegro maestoso (Đô trưởng)
Chương II – Andante (Pha trưởng)
Chương III – Allegro vivace assai (Đô trưởng)
Thành phần dàn nhạc: Piano độc tấu, flute, 2 oboe, 2 bassoon, 2 horn, 2 trumpet, timpani và dàn dây.

Hoàn cảnh sáng tác

Những bản concerto piano của Mozart có lẽ là những tác phẩm cá nhân nhất trong toàn bộ kho tàng sáng tác của ông bởi vì hầu hết chúng được ra đời để chính nhà soạn nhạc biểu diễn cho công chúng. Thể loại này rất đặc biệt đối với Mozart. Tại Vienna, ông đã sáng tác 17 bản concerto piano, mà trong đó có vô số những bản nhạc tuyệt vời. Chúng mang đến những cảm xúc sâu sắc hơn, phạm vi biểu đạt rộng lớn hơn và phong phú về màu sắc hơn bất kỳ tác phẩm nào được sáng tác trước đó. Chúng sẽ là hình mẫu để Beethoven và các nhà soạn nhạc thế hệ sau tìm kiếm nguồn cảm hứng.

Dường như bản Concerto piano số 21 chỉ được hoàn thành vài giờ trước buổi biểu diễn được ấn định trước của Mozart vào ngày 9/3/1785 tại Vienna. Mới chỉ 4 tuần trước đó, bản Concerto piano số 20 cũng đã được nhà soạn nhạc sáng tác. Đây là một trong những concerto piano lãng mạn nhất của ông, đặc biệt là chương chậm. Tờ quảng cáo của chương trình cho biết piano được dùng trong buổi hoà nhạc là một cây piano hiện đại, có bàn đạp nhằm tạo ra cường độ tương phản hơn so với những cây đàn piano phổ biến thời đó. Buổi biểu diễn tác phẩm này của Mozart là một thành công lớn, củng cố thêm danh tiếng cho ông. Nhà phê bình âm nhạc Franz Xaver Niemetschek đã nhận xét về Mozart: “Ông quyến rũ mọi người nghe và đưa Mozart trở thành người chơi đàn phím vĩ đại nhất trong thời đại mình”. Ông Leopold Mozart, cha của nhà soạn nhạc cũng có một trong buổi biểu diễn đã viết thư về cho chị gái Mozart, Nannerl khen ngợi tác phẩm: “Đây là một tác phẩm khó một cách đáng kinh ngạc”. Đó cũng là lần cuối cùng hai cha con gặp nhau.

Phân tích

Chương I

Chương I mở đầu tác phẩm với sự oai nghiêm trong trumpet và timpani dù chơi tắt tiếng. Sự rộng rãi trong giai điệu mang đến cho tác phẩm phong thái của một bản giao hưởng. Dàn dây thì thầm một giai điệu lặng lẽ giống như một hành khúc rồi sau đó nhanh chóng phát triển thành một chủ đề mạnh mẽ và hùng vĩ cho cả dàn nhạc. Một chủ đề khác xuất hiện trên bộ hơi nhưng rồi biến mất và chỉ xuất hiện trở lại trước khi kết thúc chương nhạc. Chủ đề hành khúc được tái hiện và dàn nhạc kết thúc phần mở đầu phức tạp của mình. Piano bắt đầu phần việc của mình với những ý tưởng độc lập, mới mẻ. Dàn nhạc và nghệ sĩ độc tấu đã tạo ra một mối quan hệ độc đáo, dường như cả hai chỉ đều quan tâm đến những sáng tạo của riêng mình. Chưa có một bản concerto piano nào của Mozart mà mang lại sự tách biệt rõ ràng đến như vậy. Mozart đã thành công trong việc biến piano thành một phương tiện biểu đạt giống như một dàn nhạc. Một cadenza xuất hiện ở cuối chương nhạc.

Chương II

Chương II có cấu trúc 3 phần là trung tâm lãng mạn của tác phẩm với sự mơ màng và tao nhã. Dàn nhạc mở đầu trong tiếng dàn dây chơi tắt tiếng và qua đó, chủ đề nổi lên. Đây là giai điệu xuất hiện trong Elvira Madigan, một bộ phim năm 1967 của đạo diễn người Thuỵ Điển Bo Widerberg. Chính vì vậy mà bản concerto piano này đôi khi còn có tên gọi là Elvira Madigan. Violin 1 chơi một giai diệu đẹp như mơ trên phần đệm là những chùm ba lặp đi lặp lại của violin 2 và viola trong khi cello và double bass rải những hợp âm pizzicato. Piano bước vào với những nét nhạc nhẹ nhàng nhưng sang trọng trong rất nhiều giọng điệu khác nhau, xen kẽ với dàn nhạc tạo cho chương nhạc một màu sắc dịu dàng. Bầu không khí mơ hồ và những chùm ba yên tĩnh gợi nhắc về những nocturne sau này của Chopin, một người rất tôn sùng Mozart. Âm nhạc mang đến những thử nghiệm mới lạ về hoà thanh của Mozart đến nỗi ông Leopold thậm chí còn cho rằng người chép nhạc đã chép sai và tạo ra những “âm thanh sai”. Chương nhạc khép lại với một coda ngắn gọn.

Chương III

Chương III là một rondo sôi nổi, tái lập lại không khí hồ hởi của chương đầu. Sau một chương II kỳ ảo, chương nhạc này mang đến một nguồn năng lượng mạnh mẽ. Piano bắt đầu công việc của mình với một đoạn độc táu giống như một cadenza ngắn. Sau đó toàn dàn nhạc chơi một chủ đề mà Mozart đã mượn từ bản Concerto dành cho 2 piano, K. 365 của mình. Chương nhạc tràn đầy sự vui vẻ, phấn khởi. Piano và dàn nhạc liên tục đối thoại với nhau trong các chủ đề của chương nhạc. Trước khi kết thúc chương nhạc, một cadenza ngắn xuất hiện dẫn tới chủ đề chính và đưa tác phẩm kết thúc trong một không khí lễ hội.

Trong tác phẩm này, Mozart đã cân bằng sự mạnh mẽ, thanh lịch và vui tươi một cách hoàn hảo. Chương chậm mơ màng tuyệt đẹp dựa trên những chất liệu âm nhạc đơn giản nhất. Tuy nhiên, hiệu ứng mà nó mang lại thật kỳ diệu. Đây là một trong những concerto piano nổi tiếng và được yêu mến nhất của Mozart. Ông sáng tác tác phẩm này khi đang ở trên đỉnh cao danh vọng và trong một giai đoạn sáng tác đầy sung sức. Chỉ trong vòng 21 tháng sau đó, Mozart tiếp tục sáng tác thêm 4 bản concerto piano nữa.

Ngọc Tú (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
laphil.com
indianapolissymphony.org