Đây là một câu đố âm nhạc nhỏ. Mischa Elman, Efrem Zimbalist, Nathan Milstein và Jascha Heifetz có điểm gì chung? Tôi nghe bạn nói rằng họ đều là những nghệ sĩ vĩ cầm nổi tiếng. Và mặc dù đó chắc chắn là một câu trả lời đúng, nhưng tôi muốn câu trả lời rằng tất cả họ đều là học trò của Leopold Auer. Auer đã được bổ nhiệm làm giáo sư vĩ cầm tại Nhạc viện St Petersburg vào năm 1868 và ông đã làm công việc này trong gần nửa thế kỷ. Các hoạt động sư phạm của ông đã hình thành nên vô số thế hệ nghệ sĩ xuất chúng – xin lỗi hàng trăm học trò tuyệt vời của Auer không được đề cập ở đây – và ông là người sáng lập hợp pháp của trường phái vĩ cầm Nga.
Như Auer đã kể lại, “có hàng trăm suất học bổng miễn phí tại Nhạc viện, và nếu một tài năng thực sự lớn xuất hiện, anh ta luôn có cơ hội… Không có thiên tài vĩ cầm thực sự nào, người mà sự nghèo đói lẽ ra có thể ngăn cản anh ta thực hiện ước mơ của mình, lại bị tước mất cơ hội trong cuộc sống.” Hầu hết học trò của Auer đến với ông với kỹ thuật của họ về cơ bản là hoàn hảo. Ví dụ, Heifetz đã từng chơi một số buổi hòa nhạc và thậm chí đã thu âm trước khi đến với Auer. Zimbalist, người đã nghe Heifetz chơi trước khi bắt đầu học với Auer, cho biết Auer không thay đổi bất cứ điều gì cơ bản về cách chơi của Heifetz, ông nói thêm một cách hài hước: “Ông biết khi nào thì nên để mọi thứ diễn ra tự nhiên.”
Auer không dựa vào một phương pháp chơi vĩ cầm cụ thể nào. Như ông đã tự hào tuyên bố, “Tôi không có phương pháp nào cả – trừ khi bạn muốn gọi những đường phát triển hoàn toàn tự nhiên, dựa trên các nguyên tắc tự nhiên – là một phương pháp”. Tất nhiên, đây là một cách nói giảm nói tránh rõ ràng vì Heifetz ghi nhận công lao của người thầy đã dạy ông “nghệ thuật kéo vĩ đích thực”, bao gồm “sự thư giãn tuyệt đối” của cánh tay và cổ tay cầm vĩ. Ví dụ, Auer gợi ý rằng học trò nên chơi bản Air on the G String của Bach theo cách chậm rãi, kéo dài với nhiều nhịp cho mỗi nốt, tránh bất kỳ sự cứng nhắc nào của cánh tay bằng cách giữ khuỷu tay phải rất cao để cánh tay dưới có thể di chuyển tự do. Bach dường như là tác giả được Auer yêu thích nhất trong danh mục giảng dạy của mình. “Học trò của tôi luôn phải chơi các bản sonata violin của Bach”, ông nói. “Điều ấn tượng nhất về những bản sonata độc tấu của Bach là chúng không cần nhạc đệm… và chúng phải được chơi theo đúng như ông đã viết. Chúng ta có dàn nhạc hiện đại, đàn piano hiện đại, nhưng tạ ơn trời, không có đàn violin hiện đại!” Đối với Auer, kỹ thuật hoàn toàn là một công cụ để cho phép diễn giải. Theo Auer, “Tôi nhấn mạnh vào sự phát triển kỹ thuật hoàn thiện ở mỗi học trò đến với tôi. Nghệ thuật bắt đầu ở nơi kỹ thuật kết thúc. Không thể có sự phát triển nghệ thuật thực sự trước khi kỹ thuật của một người được thiết lập vững chắc. Và một lượng lớn công việc kỹ thuật phải được thực hiện trước khi các tác phẩm vĩ đại trong tài liệu violin, sonata và concerto, có thể được tiếp cận.”
Heifetz đã nói vào năm 1918, “Auer là một giáo viên tuyệt vời và vô song; tôi không tin rằng có một người nào trên thế giới có thể sánh được với ông ấy. Đừng hỏi tôi làm thế nào ông ấy làm được điều đó, vì tôi không biết phải nói với bạn như thế nào.” Và trong một cuộc phỏng vấn năm 1925, Heifetz gợi ý, “Nửa giờ với Auer luôn là một sự kích thích tuyệt vời về mặt cảm xúc và trí tuệ đối với tôi. Ông ấy có một trí tuệ đáng kinh ngạc, một trí thông minh đáng kinh ngạc, một hệ thần kinh đáng kinh ngạc, một sức hút đáng kinh ngạc.” Auer nhấn mạnh vào tính cá nhân của học trò của mình, và kết quả là, tất cả họ đều chơi và tạo ra âm thanh khác nhau. Ông không quan tâm đến việc tạo ra một dòng dài những “Auer nhỏ”, và đã từng nói trong một cuộc phỏng vấn, “Điểm lớn duy nhất mà tôi nhấn mạnh trong việc giảng dạy là không bao giờ giết chết tính cá nhân của những học trò khác nhau của tôi. Mỗi học trò đều có năng khiếu bẩm sinh, những phẩm chất cá nhân riêng về giọng điệu và cách diễn giải. Tôi luôn nghiên cứu riêng từng học trò và có cách đối xử riêng với từng học trò. Và tôi luôn, luôn khuyến khích họ phát triển tự do theo cách riêng của họ về mặt cảm hứng và lý tưởng, miễn là điều này không trái với các nguyên tắc thẩm mỹ và nghệ thuật của tôi… Tôi không tin rằng bạn có thể nhận ra một học trò của Auer qua cách anh ta chơi. Và tôi tự hào về điều đó vì nó cho thấy rằng học trò của tôi đã được hưởng lợi từ sự khuyến khích của tôi đối với sự phát triển cá nhân, và rằng họ trở thành những nghệ sĩ thực thụ, mỗi người có một cá tính riêng, thay vì những người máy vĩ cầm.”
Là một giáo viên, Auer rất chú trọng yếu tố trực quan. Ông luôn nhớ về thời gian học của mình với Joseph Joachim. Theo Auer, Joachim “luôn minh họa ý nghĩa của mình bằng vĩ và đàn. Nhưng ông không bao giờ giải thích khía cạnh kỹ thuật của những gì ông minh họa. Những người học mau hiểu mà không cần dẫn giải bằng lời; nhưng cũng có một số người không hiểu”. Theo bước chân của Joachim, Auer “không thể dạy chỉ bằng lời giải thích. Nếu tôi có quan điểm nào đó, tôi sẽ giải thích; nhưng nếu lời giải thích của tôi không giải thích được, tôi sẽ cầm đàn vĩ cầm và cây vĩ của mình, và làm sáng tỏ vấn đề mà không còn nghi ngờ gì nữa. Lời nói sống động, đúng vậy, nhưng thường thì lời nói phải được hiện thực hóa bằng hành động để ý nghĩa của nó trở nên rõ ràng”.
Người ta cho rằng Auer có thể đào tạo ra một đội hình nghệ sĩ vĩ cầm xuất sắc như vậy là vì ông đã được giới thiệu với những thần đồng. Tuy nhiên, ông tin rằng, “mọi thần đồng âm nhạc… đều có quyền được coi là một ví dụ nổi bật về khuynh hướng tự nhiên rõ rệt đối với nghệ thuật âm nhạc. Tất nhiên, sự phát triển toàn diện về mặt tinh thần của sức mạnh nghệ thuật phải đến từ quá trình trưởng thành của chính cuộc sống”. Và chúng ta đừng quên cách luyện tập đúng đắn. Đối với Auer, “Luyện tập phải thể hiện sự tập trung cao độ nhất của não bộ… và trong từng phút, não bộ phải hoạt động tích cực như các ngón tay”. Auer đặt ra tiêu chuẩn nghệ thuật cực kỳ cao cho học trò của mình và theo mọi lời kể, ông là một giáo viên khó tính. Tuy nhiên, đối với rất nhiều học trò của mình, Auer còn hơn cả một giáo viên. Như Jascha Heifetz đã tự hào tuyên bố, “Auer đã trở thành người cha thứ hai của tôi”.
Georg Predota
Vaiduakhu dịch
Nguồn: interlude.hk
