Thông tin chung
Opera: La traviata
Âm nhạc: Giuseppe Verdi.
Kịch bản: Francesco Maria Piave, dựa trên vở kịch La Dame aux camélias (1852) được chuyển thể từ tiểu thuyết Trà hoa nữ (1848) của Alexandre Dumas con.
Thời gian sáng tác: Năm 1852.
Công diễn lần đầu: Tại Teatro La Fenice, Venice vào ngày 6/3/1853.
Độ dài: Khoảng 1h50 phút.
Nhân vật/Loại giọng:
Violetta, Kỹ nữ nổi tiếng ở Paris: Soprano
Alfredo, Người đem lòng yêu Violetta: Tenor
Germont, Cha của Alfredo: Baritone
Flora, Bạn của Violetta: Mezzo-soprano
Gastone, Bạn của Alfredo: Tenor
Nam tước Douphol: Baritone
Hầu tước D’Obigny: Bass
Grenvil, Bác sĩ: Bass
Annina, Người hầu của Violetta: Soprano
Giuseppe, Người hầu của Violetta: Tenor
Người làm vườn: Bass
Thành phần dàn nhạc: 2 flute (flute 2 kiêm piccolo), 2 oboe, 2 clarinet, 2 bassoon, 4 horn, 2 trumpet, 3 trombone, cimbasso, timpani, triangle, cymbals, bass drum, harp và dàn dây. Ngoài ra trên sân khấu có thể còn có thêm một số nhạc cụ (không cố định): piccolo, 4 clarinet, flugehorn, 3 trumpet, ít nhất 2 trombone và các kèn đồng trầm khác, bass drum.
Hoàn cảnh sáng tác
Trà hoa nữ là cuốn tiểu thuyết nổi tiếng nhất của Alexandre Dumas con. Nhân vật chính Marguerite Gautier được lấy cảm hứng từ Marie Duplessis, người tình ngoài đời thật của chính Dumas. Tác phẩm này sau đó đã được Dumas chuyển thể thành một vở kịch và công diễn lần đầu vào ngày 2/2/1852, cũng gặt hái được rất nhiều thành công. Cuối năm 1851, Verdi cùng soprano Giuseppina Strepponi, người vợ thứ hai của mình đã đến thăm Paris và xem vở kịch này của Dumas. Ngay lập tức, Verdi đã có những ý tưởng âm nhạc cho một vở opera mới của mình. Sau khi trở về nước, ông đã hình thành nên bộ khung của tác phẩm, được thể hiện qua những trao đổi giữa nhà soạn nhạc với nhà hát La Fenice. Francesco Maria Piave, người viết kịch bản quen thuộc của Verdi, mà thành công gần nhất là Rigoletto đã tiếp tục được Verdi tin tưởng trong dự án mới này. Ông có một yêu cầu với Piave: “Tôi không muốn một đề tài tầm thường mà người ta có thể bắt gặp ở khắp nơi”. Cùng với đó, Verdi thể hiện sự lo ngại của những nhà kiểm duyệt Venice, điều mà ông đã phải nếm trải và rất quen thuộc khi công diễn Rigoletto tại đây.
Mọi việc vẫn còn rất dở dang cho đến tận tháng 10/1852, cuối cùng Piave đã quyết định đến nhà của Verdi ở Busetto để dễ dàng hơn trong việc thảo luận. Chỉ một thời gian ngắn sau, Verdi đã gửi đến La Fenice một bản tóm tắt với tên gọi Amore e morte (Tình yêu và cái chết). Piave tỏ ra rất lạc quan: “Mọi thứ sẽ trở nên tốt đẹp và chúng ta sẽ có một kiệt tác mới từ phù thủy thực sự của hoà thanh hiện đại”. Cuối tháng 1/1853, Verdi được La Fenice gửi thư nhắc nhở rằng theo các điều khoản trong hợp đồng, Verdi phải có mặt ở Venice trong vòng hai tuần lễ nữa và buổi công diễn vở opera mới sẽ được diễn ra vào thứ Bảy đầu tiên của tháng 3/1853. Verdi đã có mặt ở đó vào ngày 21/2.
Đêm diễn ra mắt là một thất bại. Nhiều người quy trách nhiệm cho việc vai nữ chính Violetta trẻ đẹp được giao cho một giọng soprano đã ở tuổi 38. Verdi đã đề nghị với ban quản lý La Fenice giao vai này cho một soprano trẻ hơn nhưng không thành công. Những tiếng vỗ tay chỉ vang lên lác đác sau màn I và từ màn II trở đi chỉ đón nhận lại sự lạnh nhạt từ phía khán giả. Verdi đã gửi thư cho người bạn Emanuele Muzio: “La traviata đêm qua là một thất bại. Là lỗi của tôi hay của các ca sĩ? Thời gian sẽ trả lời”. Verdi đã dành thời gian để chỉnh sửa lại tác phẩm của mình cho đến tháng 5/1854, chủ yếu tập trung trong màn II và III. Phiên bản sửa đổi này đã được công diễn lần đầu tiên vào ngày 6/5/1854 tại Teatro San Benedetto, Venice với một Violetta khác. Và lần này đã thành công. Piave (người được giao giám sát quá trình sản xuất khi Verdi vắng mặt) đã báo lại cho Verdi: “Sau đó (đề cập đến các buổi biểu diễn ở La Fenice, là một thất bại), bây giờ nó đã tạo ra một cơn sốt. Hãy rút ra kết luận của riêng anh”! Trong quá trình biểu diễn tại Anh, La traviata (Người đàn bà sa ngã) đã vấp phải sự phản đối quyết liệt từ phía nhà thờ, cho rằng tác phẩm có vấn đề về mặt đạo đức. Nhiều ý kiến bảo vệ tác phẩm đã đưa ra, chủ yếu là so sánh nó với Don Giovanni (Wolfgang Amadeus Mozart), ví dụ như: “Mọi người nói rằng cốt truyện là vô đạo đức, nhưng tôi không thấy rằng nó tệ hơn nhiều so với các vở khác, chứ đừng nói đến Don Giovanni, điều tốt được đưa lên sân khấu thì ít nhưng tràn lan sự phóng đãng” hay “Những ai đã lặng lẽ ngồi xem những màn không đứng đắn chói loà của Don Giovanni sẽ khó có thể đỏ mặt hay cau mày trước bất cứ thứ gì của La traviata”.
Tóm tắt nội dung
Địa điểm: Paris và vùng phụ cận.
Thời gian: Đầu thế kỷ 19.
Vở opera mở đầu bằng một khúc prelude ngắn với tiếng đàn dây mềm mại, mô tả nhân vật chính yếu đuối, tiếp theo là chủ đề tình yêu chính của vở opera. Một trích đoạn tuyệt vời, thể hiện khả năng sáng tác cho dàn nhạc ngày càng tiến bộ của Verdi. Sau đó âm nhạc được chuyển thẳng đến màn I với một tâm trạng hoàn toàn khác, sôi động và hứng khởi.
Màn I
Phòng khách trong ngôi nhà của Violetta.
Violetta Valéry, một kỹ nữ nổi tiếng tổ chức bữa tiệc xa hoa tại phòng khách trong nhà mình để ăn mừng việc cô vừa bình phục sau một trận ốm nặng. Tử tước Gastone dẫn theo người bạn Alfredo Germont, một tiểu tư sản tỉnh lẻ, người đã mến mộ Violetta từ lâu. Tại đây, Gastone nói với Violetta rằng Alfredo đã yêu cô và khi cô ốm, anh đến nhà cô mỗi ngày. Alfredo gia nhập cùng họ, khẳng định điều Gastone vừa nói. Nam tước Douphol, người tình hiện tại của Violetta cũng có mặt tại đó. Khi được mọi người đề nghị nâng cốc chúc mừng, Douphol đã từ chối. Các vị khách quay sang Alfredo. Anh đã đồng ý hát một bài hát chúc rượu (“Libiamo ne ‘lieti calici”). Từ căn phòng bên cạnh, âm nhạc vang lên và những vị khách di chuyển đến đó để khiêu vũ. Sau một loạt các cơn ho, Violetta thấy chóng mặt và đề nghị mọi người cứ tiếp tục, cô sẽ nghỉ ngơi cho đến khi hồi phục. Khi những vị khách bắt đầu khiêu vũ, Violetta nhìn vào gương và thấy khuôn mặt nhợt nhạt của mình. Alfredo quay lại, quan tâm đến sức khoẻ của Violetta và bày tỏ tình yêu của mình (“Un dì, felice, eterea”). Lúc đầu, cô từ chối vì nghĩ rằng tình yêu của anh không có ý nghĩa gì đối với cô nhưng sau đó cô cảm thấy ở Alfredo có điều gì đó đã chạm đến trái tim cô nên trước khi anh rời đi, Violetta đã đưa cho anh một bông hoa, bảo rằng khi nào nó héo, tức là ngày hôm sau, thì hãy quay lại. Khi chỉ còn lại một mình, Violetta tự hỏi liệu Alfredo có phải người đàn ông thực sự của mình hay không (“È strano! … Ah, fors’ è lui”). Nhưng rồi cô kết luận rằng cô cần tự do cho cuộc sống của riêng mình (“Sempre libera”). Từ phía sau sân khấu, giọng hát của Alfredo vang lên khi anh hát về tình yêu dành cho cô.
Màn II
Cảnh 1: Ngôi nhà của Violetta ở vùng nông thôn ngoại ô Paris.
Ba tháng sau, Alfredo và Violetta đang sống cùng nhau trong một ngôi nhà nông thôn yên bình ở ngoại ô Paris. Violetta đã yêu Alfredo và cô hoàn toàn từ bỏ cuộc sống trước đây của mình. Alfredo miêu tả về cuộc sống hạnh phúc của họ bên nhau (“De’ miei bollenti spiriti”). Cô giúp việc Annina trở về từ Paris bị Alfredo bắt gặp. Anh tra hỏi và biết được rằng Annina đến đó để bán ngựa, xe ngựa và mọi thứ thuộc sở hữu của Violetta để trang trải cuộc sống của hai người.
Alfredo bị sốc khi biết điều này và chạy đến Paris ngay lập tức để tự mình giải quyết vấn đề. Violetta trở về nhà và nhận được lời mời đến dự một bữa tiệc tại Paris từ người bạn Flora vào tối hôm đó. Cha của Alfredo, Giorgio Germont xuất hiện và yêu cầu cô cắt đứt mối quan hệ với con trai ông vì lợi ích của gia đình. Ông cho biết rằng mối quan hệ của Violetta với Alfredo, đặc biệt là tai tiếng của Violetta đã đe dọa đến việc đính hôn của con gái ông (“Pura siccome un angelo, Iddio mi diè una figlia”). Trong khi đó, ông ngỡ ngàng vì vẻ cao quý không mong đợi đến từ một cô gái làng chơi. Violetta trả lời rằng cô không thể vì cô yêu con trai ông rất nhiều. Nhưng Germont đã cầu xin cô vì lợi ích của gia đình mình. Violetta đã vô cùng hối hận và cuối cùng cô chấp nhận (“Dite alla giovine, sì bella e pura”). Cô nói lời tạm biệt với Germont. Để bày tỏ lòng biết ơn vì sự vị tha và hi sinh của Violetta, ông hôn lên trán cô và rời đi, để lại Violetta khóc thương một mình.
Cô đưa cho Annina một bức thư để gửi cho Flora, chấp nhận lời mời tham dự bữa tiệc. Khi Violetta đang viết một bức thư khác để chia tay Alfredo thì anh bước vào. Cô không thể kiểm soát được nỗi buồn và những giọt nước mắt của mình. Cô nói với anh về tình yêu không điều kiện của mình (“Amami, Alfredo, amami quant’io t’amo”). Trước khi rời đi đến Paris, cô đưa lại bức thư cho Annina để cô hầu chuyển cho Alfredo.
Annina đã chuyển thư lại cho Alfredo và khi anh đọc xong nó, Germont trở lại, an ủi con trai mình và nhắc nhở anh về gia đình ở Provence (“Di Provenza il mar, il suol chi dal cor ti cancellò?”). Alfredo nghi ngờ nam tước Douphol đứng đằng sau lời chia tay của Violetta và lời mời dự tiệc mà anh nhìn thấy trên bàn của Violetta càng củng cố thêm quan điểm này. Anh quyết định đến bữa tiệc để gặp Violetta. Germont cố gắng ngăn con trai mình nhưng không thể.
Cảnh 2: Bữa tiệc tại nhà Flora.
Tại bữa tiệc, hầu tước D’Obigny nói với Flora rằng Violetta và Alfredo đã chia tay trước sự ngạc nhiên của tất cả những ai từng chứng kiến sự hạnh phúc giữa họ. Flora kêu gọi các ca sĩ phục vụ khách mời (“Noi siamo zingarelle venute da lontano… Di Madride noi siam mattadori”). Gastone cùng bạn bè của anh cũng tham dự (“È Piquillo un bel gagliardo Biscaglino mattador”).
Violetta đến cùng Douphol. Họ nhìn thấy Alfredo bên bàn đánh bạc. Khi nhìn thấy họ, Alfredo lớn tiếng tuyên bố rằng anh sẽ đưa Violetta về nhà. Bực mình, Douphol đi đến bàn đánh bạc và chơi cùng Alfredo. Alfredo đã thắng một số tiền lớn cho đến khi Flora thông báo rằng bữa tối đã sẵn sàng. Alfredo bỏ đi. Khi mọi người đang rời khỏi phòng, Violetta đã yêu cầu Alfredo gặp cô. Lo sợ rằng sự tức giận của Douphol sẽ khiến anh ta thách đấu tay đôi với Alfredo, cô nhẹ nhàng yêu cầu Alfredo rời đi. Alfredo hiểu nhầm sự e ngại của cô và yêu cầu Violetta thừa nhận rằng mình yêu Douphol. Đau buồn, cô đồng ý và giận dữ. Alfredo gọi những vị khách quay lại để chứng kiến những gì anh ta nói (“Questa donna conoscete?”). Anh sỉ nhục và tố cáo Violetta trước mặt những vị khách, ném tiền thắng bạc vào chân cô để thanh toán cho những “dịch vụ” mà cô đã “cung cấp” cho anh trước đây. Violetta choáng váng và ngất xỉu. Các vị khách giận dữ, mắng mỏ Alfredo (“Di donne ignobile insultatore, di qua allontanati, ne desti orror!”).
Germont đến để tìm kiếm con trai mình. Ông chứng kiến sự việc và hiểu được ý nghĩa thực sự của câu chuyện. Germont chỉ trích hành vi của con trai (“Di sprezzo degno sè stesso rende chi pur nell’ira la donna offende”). Flora và những người phụ nữ khác cố gắng thuyết phục Violetta rời khỏi phòng ăn, trước khi đi cô quay sang nói với Alfredo rằng anh không hiểu cô (“Alfredo, Alfredo, di questo core non-puoi comprendere tutto l’amore”).
Màn III
Phòng ngủ của Violetta.
Bác sĩ Grenvil nói với Annina rằng Violetta sẽ không sống được bao lâu nữa vì bệnh lao của cô đã trở nên trầm trọng hơn. Một mình trong phòng, Violetta đọc lá thư của ông Germont nói với cô rằng Douphol chỉ bị thương trong trận đấu tay đôi với Alfredo. Ông đã nói cho Alfredo biết về sự hy sinh mà cô đã dành cho anh và em gái anh; và ông sẽ đưa con trai của mình đến gặp cô càng nhanh càng tốt để xin cô tha thứ. Nhưng Violetta cảm nhận được điều đó đã quá muộn (“Addio, del passato bei sogni ridenti”).
Annina chạy vào phòng để nói với Violetta về sự xuất hiện của Alfredo. Những người yêu nhau được đoàn tụ và Alfredo đề nghị họ rời Paris (“Parigi, o cara, noi lasceremo”). Nhưng đã quá muộn, Violetta biết rằng thời gian của mình đã hết (Duet “Gran Dio!…morir sì giovane”). Germont bước vào cùng Grenvil, hối hận về những gì mình đã làm. Violetta nói rằng cảm giác đau đớn và khó chịu đã rời bỏ cô. Nhưng chỉ giây lát sau, cô chết trong vòng tay Alfredo.
Không giống như Il trovatore, được sáng tác cùng thời điểm, La traviata là một tác phẩm lấy tình yêu làm trung tâm, đầy chất trữ tình dịu dàng. Nhân vật Violetta là trung tâm và âm nhạc của cô chi phối toàn bộ vở opera được bắt đầu từ sự náo nhiệt và cuồng loạn trong màn I, cho đến sự kịch tính và dằn vặt trong màn II và kết thúc bằng sự yếu đuối và mong manh trong màn III. Với những cảnh tiệc tùng sang trọng xen lẫn với những khoảnh khắc thân mật, trìu mến, La traviata là vở opera mang tính biểu tượng, lãng mạn và bi tráng nhất mọi thời đại, một kiệt tác không thể nghi ngờ của Verdi. Verdi đã rất thành công trong việc đối đầu với những tư tưởng cực đoan. Không chỉ đưa ra lời an ủi với nhân vật trên sân khấu mà qua La traviata, Verdi còn bày tỏ sự trân trọng đức tính vị tha, cao thượng ở những cô gái vốn bị xã hội khinh ghét.
Cobeo
