Âm nhạc: Wolfgang Amadeus Mozart
Libretto: Metastasio
Công diễn lần đầu: tại Estates Theatre, Prague vào ngày 6 tháng 9 năm 1791.
Nhân vật: Loại giọng
Tito: Tenor
Vitellia: Soprano
Servilia: Soprano
Sesto: Castrato soprano
Annio: Mezzo-soprano
Publio: Bass
Tóm tắt nội dung
 Màn I. Rome, năm 79 sau công nguyên. Vitellia, con gái của vị vua đã bị phế truất Vitellio, muốn ám sát kẻ trị vì hiện tại, Tito (Titus Flavius Savinus Vespasianus), bởi vì ngài không đáp lại tình yêu của nàng và đã lựa chọn Berenice, con gái của Vua Judea. Nàng cố gắng vượt qua sự đắn đo của kẻ ngưỡng mộ nàng, Sesto, về cam kết giết người vì mục đích nàng. Bạn của Sesto là Annio đến để đưa Sesto tới tiếp kiến Đức Vua, để lộ ra rằng Berenice sẽ không được làm Hoàng Hậu. Tham vọng chiếm ngôi báu của Vitellia sống lại, nàng yêu cầu Sesto trì hoãn kế hoạch. Annio nhắc nhở Sesto về việc mình mong ước cưới chị gái của Sesto là Servilia, và giục anh xin Tito cho phép. Hai người đàn ông một lần nữa khẳng định lại tình bạn của họ.
 Trước cung điện, dân chúng tung hô Tito, người đã tuyên bố sẽ cứu giúp những người đã sống sót qua thảm hoả núi lửa Vesuvius vừa qua ở Pompeii. Annio và Sesto biết được rằng nhà vua muốn cưới Servilia. Một cách ngoại giao, Annio cam đoan với Tito là anh ủng hộ cuộc hôn nhân. Vị vua nói hạnh phúc của quyền lực nằm ở những cơ hội giúp đỡ người khác. Annio nói với Servilia rằng nhà vua muốn cưới nàng, nhưng nàng quả quyết tình yêu của nàng dành cho Annio, và anh thừa nhận anh cũng đáp lại.
 Trong cung điện, Publio, lính gác, cho Tito xem một danh sách những kẻ đã nói những điều phản phúc. Tito có ý định tha thứ cho họ. Cuộc thảo luận bị gián đoạn bởi Servilia, nàng thú nhận về lời hẹn ước trước kia của nàng với Annio. Tito từ bỏ đòi hỏi đối với nàng và rời đi, Servilia đi theo sau. Vitellia, lại tức điên lên, nói với Sesto rằng đây là thời điểm để tấn công. Sesto tuyên bố rằng mong muốn của nàng là mệnh lệnh đối với anh. Khi Vitellia biết được rằng Tito đang tìm kiếm nàng, nàng gọi anh lại để ngăn anh, nhưng đã quá muộn.
 Trước cung điện, Sesto, người đã châm hoả, đang run sợ và hối hận. Annio, Servilia, Publio và Vitellia xuất hiện, giọng lo lắng và rối trí. Tin rằng mình đã giết được đức vua, Sesto bắt đầu thú tội nhưng Servilia bắt anh phải im lặng.
 Màn II: Trong cung vua, Annio kể với Sesto rằng nhà vua vừa thoát khỏi bị hãm hại. Khi Sesto thú nhận việc anh cố gắng mưu sát, Annio khuyên anh rằng nói sự thật với Tito thì sẽ được tha thứ. Vitellia lao vào, năn nỉ Sesto chạy trốn vì lợi ích của cả hai người, trước khi Publio vào và thách đấu kiếm với Sesto; người mà Sesto tấn công trong đám cháy ở Capitol là cũng là một kẻ âm mưu, Lentulo, đã sống sót. Sesto được dẫn tới phòng xét xử của Nghị viện.

Tại sảnh đường, dân chúng yên tâm khi biết Tito an toàn. Khi nhà vua nghi ngờ người bạn Sesto không trung thành, Publio khuyên ngài đừng quá tin vào vẻ ngây thơ trên bộ mặt của kẻ phản bội. Sesto đã thú nhận và bị kết án, cùng những kẻ âm mưu khác, bị ném làm mồi cho sư tử. Annio đồng ý rằng Sesto cần phải bị trừng phạt nhưng xin Tito động lòng cân nhắc kỹ trường hợp này. Nhà vua không muốn ký vào bản án cho tới khi ngài thẩm vấn Sesto, người vừa được mang vào phòng. Một mình đối diện với Tito, Sesto nói anh không muốn ngai vàng cho bản thân anh, nhưng anh do dự không nhắc tới Vitellia. Tito, không hài lòng với những gì Sesto giải thích, yêu cầu dẫn anh đi thi hành hình phạt. Còn lại một mình, Tito suy nghĩ rất nhiều về quyết định của mình, rồi bảo với Publio rằng số phận của Sesto sẽ được định đoạt ở đấu trường. Làm cử chỉ cầu Chúa, Tito nói rằng nếu họ muốn một người trị vì lạnh lùng cứng rắn, họ có thể lấy đi trái tim của ngài. Ngài đi ra, và nàng Vitellia điên cuồng đi vào, đoán chắc rằng Sesto đã khai ra nàng có liên quan trong âm mưu nổi loạn, nhưng Servilia và Annio xin nàng hãy cứu Sesto bằng cách trở thành nữ hoàng của Tito. Vitellia cầm lấy chiếu chỉ của Tito về nàng và sự lựa chọn của ngài là một bằng chứng cho việc Sesto đã không tiết lộ bí mật của nàng, và nàng nhận ra rằng nàng thà chết còn hơn chấp nhận đánh đổi lấy cuộc sống của Sesto.

Ở pháp trường, lần gặp cuối cùng giữa Tito và Sesto, Vitellia thú nhận tội lỗi của nàng. Người trị vì bị bội phản chai điếng cả lòng trước khi quyết định tha thứ cho những kẻ âm mưu, đánh giá cao sự hối lỗi của họ hơn là lòng trung thành.

Chu Hoàng Bích Vân (nhaccodien.info) dịch