Thông tin chung
Tác giả: Gioachino Rossini.
Kịch bản: Cesare Sterbini, dựa theo vở kịch cùng tên của Pierre Beaumarchais.
Thời gian sáng tác: Năm 1815.
Công diễn lần đầu: Ngày 20/2/1816 tại Teatro Argentina, Rome.
Độ dài: Khoảng 2 giờ 45 phút.
Nhân vật/Loại giọng:
Figaro, thợ cạo: Baritone
Rosina, một cô gái xinh đẹp, giàu có: Mezzo-soprano/Soprano
Almaviva, bá tước, người đem lòng yêu Rosina: Tenor
Bartolo, bác sĩ, người giám hộ của Rosina: Bass
Basilio, giáo viên dạy nhạc của Rosina: Bass
Berta: quản gia của Bartolo
Soprano, Fiorello, người hầu của Almaviva
Bass, trung sĩ: Bass
Ambrogio, người hầu của Bartolo: Bass
Thành phần dàn nhạc: 2 flute (flute 2 kiêm piccolo), 2 oboe, 2 clarinet (giọng Đô), 2 bassoon, 2 horn (giọng Mi), 2 trumpet (giọng La), trombone, timpani, bass drum, triangle, harp, guitar và dàn dây.
Hoàn cảnh sáng tác
Nhà viết kịch người Pháp Pierre Beaumarchais là tác giả của chùm ba vở kịch nổi tiếng có nội dung liên quan đến nhau: Thợ cạo thành Seville, Đám cưới Figaro và Người mẹ tội lỗi, được sáng tác vào cuối thế kỷ 18. Cả ba đều rất nổi tiếng và thường xuyên được dàn dựng cho đến ngày nay. Với tác phẩm đầu tiên, Thợ cạo thành Seville, được công diễn lần đầu vào ngày 23/2/1775 tại Paris, đã có ít nhất ba nhà soạn nhạc chuyển soạn thành những vở opera. Đó là Giovanni Paisiello (năm 1782), Nicolas Isouard (1796) và sau đó là Francesco Morlacchi (1816). Điều đó cho thấy sức hút mãnh liệt của vở kịch gốc, mang tính hài hước sâu cay và trí tuệ. Tuy nhiên, cả ba vở opera đều chìm dần vào quên lãng và không mang tới sức hút nào thực sự đáng chú ý. Tất cả chúng đều bị lu mờ trước Il barbiere di Siviglia của Rossini, một trong những vở opera buffa (hài hước) hấp dẫn nhất trong lịch sử âm nhạc, là opera buffa của mọi opera buffa.
Il barbiere di Siviglia có tên gốc ban đầu là Almaviva, ossia L’inutile precauzione (Almaviva, hay sự đề phòng vô ích) được Cesare Sterbini viết kịch bản. Sterbini từng cộng tác với Rossini trước đó trong Torvaldo e Dorliska (1815). Tác phẩm được công diễn lần đầu vào ngày 20/2/1816 tại Teatro Argentina, Rome. Nhận được tin này, những người hâm mộ Paisiello đã đến làm náo loạn buổi ra mắt. Đêm diễn là một thất bại, không chỉ vì sự phá đám từ phía khán giả mà đến từ tính cẩu thả của chính những nhà tổ chức. Rossini, dù rất nổi tiếng về tốc độ sáng tác, dường như chỉ viết Il barbiere di Siviglia trong vòng ba tuần lễ, điều dường như không thể tin nổi. Vì quá cập rập trong công tác dàn dựng, Rossini đã tái chế lại chất liệu âm nhạc từ các vở opera trước đó của mình, Aureliano in Palmira và Elisabetta, regina d’Inghilterra cho overture của Il barbiere di Siviglia. Điều này dẫn đến việc overture này không chứa đựng bất kỳ chủ đề âm nhạc nào trong nội dung vở opera. Bất chấp điều đó, overture của Il barbiere di Siviglia vẫn rất tuyệt vời và thường xuyên được biểu diễn trong các chương trình hoà nhạc. Sau buổi ra mắt được coi là thảm hoạ, những đêm diễn sau đó đã thành công. Il barbiere di Siviglia nhanh chóng chứng tỏ sức quyến rũ của mình bằng việc được công diễn tại nhiều nơi ở châu Âu và là vở opera đầu tiên bằng tiếng Ý xuất hiện tại New York, vào ngày 4/3/1823. Với Il barbiere di Siviglia, Rossini đã nhanh chóng khẳng định mình là nhà soạn nhạc opera nổi tiếng nhất lúc bấy giờ.
Tóm tắt nội dung
Thời gian: Thế kỷ 18.
Địa điểm: Seville, Tây Ban Nha.
Màn I
Quảng trường trước nhà Bartolo.
Bá tước Almaviva, lúc này đang cải trang thành chàng sinh viên nghèo Lindoro đang chỉ huy một ban nhạc phía dưới cửa sổ nhà Bartolo (“Ecco, ridente in cielo”). Anh hi vọng cô gái Rosina xinh đẹp sẽ yêu bản thân anh thay vì tiền tài và địa vị của mình. Không thấy cô phản ứng, Almaviva đành phải đưa tiền cho dàn nhạc và bảo họ rời đi. Figaro, người hầu trước đây của Almaviva xuất hiện, chạy tới chào hỏi ông chủ cũ của mình và giới thiệu công việc hiện tại là anh thợ cạo của thị trấn (“Largo al factotum della città”). Hiểu rõ những người xung quanh, Figaro cho Almaviva biết hiện tại Rosina đang được lão già hay gắt gỏng, bác sĩ Bartolo bảo trợ. Lão ta dự định khi cô đủ tuổi sẽ cưới cô, nhằm chiếm đoạt tài sản của Rosina. Bá tước yêu cầu Figaro giúp đỡ để giúp anh ta gặp Rosina, trả tiền nếu anh thành công (“All’idea di quel metallo”). Figaro bày mưu cho Almaviva cải trang thành một anh lính say rượu và nhờ lệnh tập trung tại nhà Bartolo sẽ có cơ hội tiếp cận với Rosina. Almaviva rất phấn khích với ý tưởng này.
Một căn phòng trong nhà Bartolo, có bốn cánh cửa ra vào.
Rosina suy nghĩ về giọng hát đã làm mình say mê và cô quyết định sử dụng mưu trí để gặp gỡ với chàng trai mà cô chỉ biết tên là Lindoro (“Una voce poco fa”). Cô bắt đầu viết thư cho anh. Khi Rosina rời khỏi phòng, Bartolo với thầy giáo dạy nhạc của Rosina, Don Basilio bước vào. Basilio cảnh báo Bartolo rằng bá tước Almaviva, người được cho là rất ngưỡng mộ Rosina đã được nhìn thấy trong thị trấn. Bartolo quyết định kết hôn với Rosina ngay lập tức. Basilio cho rằng cách tốt nhất để loại bỏ Almaviva là vu khống anh ta bằng những tin đồn thất thiệt (“La calunnia è un venticello”).
Khi họ rời đi, Rosina và Figaro bước vào. Figaro đề nghị cô viết vài lời để động viên Lindoro, điều mà cô thực sự đã làm trước đó ( “Dunque io son… tu non m’inganni”). Figaro hứa bức thư sẽ được chuyển ngay. Bartolo nghi ngờ cô làm điều mờ ám sau lưng ông. Mặc dù được Rosina trấn an nhưng ông vẫn không hề tin tưởng (“A un dottor della mia sorte”).
Almaviva, cải trang thành một người lính, giả vờ say rượu, đi vào nhà Bartolo và yêu cầu được tập trung ở đó. Lo sợ, bà quản gia Bertha lao đến bảo vệ Bartolo. Bartolo cho biết anh được miễn trừ nhưng Almaviva không chịu rời đi và tiếp tục quậy phá. Trong lúc Bartolo lục tìm trong ngăn bàn giấy miễn trừ, Almaviva thầm thì cho Rosina biết anh chính là Lindoro và bí mật trao cho Rosina bức thư của mình. Bartolo nghi ngờ mảnh giấy trên tay Rosina và hỏi cô nhưng nhận được câu trả lời là danh sách các đồ cần mang đi giặt. Bartolo và Lindoro cãi nhau rất lớn tiếng. Basilio với Figaro theo sau bước vào, cho biết hành động của họ đã gây náo loạn cả khu phố. Viên trung sĩ và cấp dưới của anh ta đến. Bartolo yêu cầu họ bắt giữ Lindoro. Tuy nhiên, khi họ định thực hiện, bá tước lặng lẽ tiết lộ danh tính thực của mình và những viên cảnh sát đã lui lại. Bartolo và Basilio ngạc nhiên trong khi Figaro thầm mỉm cười (“Fredda ed immobile, come una statua”). Gần như tất cả mọi người, có lẽ chỉ ngoại trừ Figaro đều bối rối trước cảnh tượng đang xảy ra (“Mi par d’esser con la testa in un’orrida fucina”).
Màn II
Một căn phòng trong nhà của Bartolo, có một cây đàn piano.
Almaviva một lần nữa xuất hiện tại nhà Bartolo, lần này cải trang thành Don Alonso, một linh mục kiêm gia sư ca hát, giả vờ là người thay thế cho Basilio lúc này đang ốm yếu. Để có được sự tin tưởng của Bartolo, Don Alonso nói với Basilio rằng anh ta đã chặn một bức thư từ Lindoro gửi cho Rosina và Lindoro chính là người hầu của bá tước Almaviva, người có ý định ghê tởm đối với Rosina. Trong khi Don Alonso giả vờ dạy Rosina hát (“Contro un cor”), Figaro đến để cạo râu cho Bartolo và anh nhanh tay thó được chiếc chìa khoá mở cửa ra ban công. Không muốn để Rosina một mình với thầy giáo dạy hát, Bartolo nhất quyết bắt Figaro cạo râu ngay trong phòng nhạc. Basilio đột nhiên xuất hiện trong buổi học nhạc theo lịch trình của mình, nhưng được Don Alonso thuyết phục rời đi với một chiếc ví đầy tiền và thuyết phục mọi người rằng Basilio ốm yếu như thế nào (“Don Basilio! – Cosa veggo!”). Bartolo tình cờ nghe được âm mưu bỏ trốn của đôi tình nhân và giận dữ đuổi tất cả mọi người đi.
Một căn phòng trong nhà của Bartolo, có cánh cửa nhìn ra quảng trường.
Cô hầu Bertha phàn nàn về gia đình điên rồ này (“Il vecchiotto cerca moglie”). Bartolo yêu cầu Basilio chuẩn bị một công chứng viên cho đám cưới vào tối hôm đó. Khi Basilio rời đi, Rosina bước vào. Bartolo cho Rosina xem bức thư cô đã viết cho Lindoro và thuyết phục cô rằng đây là bằng chứng cho thấy Lindoro chỉ là một kẻ tuỳ tùng của Almaviva và đang đùa giỡn với cô theo lệnh của bá tước. Đau lòng, Rosina tin rằng mình đã bị lừa dối và đồng ý kết hôn với Bartolo.
Một cơn bão đến. Rosina một mình trong phòng. Khi cơn bão qua đi, bá tước và Figaro leo thang lên ban công và mở cửa bước vào phòng. Rosina buộc tội Almaviva, người mà cô tin là Lindoro, đã phản bội cô. Almaviva tiết lộ danh tính của mình và hai người làm lành với nhau. Khi họ đang tay trong tay, Figaro liên tục thúc giục họ rời đi. Họ nghe thấy tiếng hai người đang tiến tới. Định leo xuống thang trốn đi nhưng phát hiện ra nó đã bị dỡ bỏ. Basilio và công chứng viên bước vào. Vừa hối lộ, vừa đe doạ, Almaviva thuyết phục công chứng viên chấp thuận đám cưới của mình và Rosina, với Basilio và Figaro là những người làm chứng hợp pháp. Bartolo và những viên cảnh sát lao vào nhưng đã muộn, mọi thủ tục đã hoàn tất. Bartolo lúc này đang giận dữ đã bình tĩnh lại với món quà là toàn bộ của hồi môn của Rosina. Bartolo chấp nhận thất bại. Almaviva, Rosina và Figaro ăn mừng vận may của họ. Mọi người ca ngợi về tình yêu (“Amor e fede eterna, si vegga in noi regnar”).
Ngày nay vai Rosina thường xuyên được giao cho các giọng mezzo-soprano hay thậm chí là soprano hát nhưng ở phiên bản gốc, Rossini viết cho contralto. Theo như nhà phê bình âm nhạc Richard Osborne viết trong The New Grove Dictionary of Opera: “Điều quan trọng là phải ghi lại mức độ mà đôi khi các ca sĩ đã làm sai lệch ý định của Rossini. Sự biến dạng nghiêm trọng nhất là sự chuyển đổi vai trò của Rosina lên cao, biến cô ấy từ một alto bóng bẩy thành một soprano hoạt bát”. Aria “Una voce poco fa” thậm chí phải dịch giọng để phù hợp với cữ âm của ca sĩ. Aria dành cho giọng bass “La calunnia è un venticello” của nhân vật Basilio đôi khi cũng được thực hiện như vậy.
Các nhân vật chính trong vở opera đều có những aria đặc sắc của riêng mình. Ngoài hai aria trên, “Ecco, ridente in cielo” và đặc biệt là “Largo al factotum della città” đều là những trích đoạn kinh điển cho các giọng hát tương ứng, tenor leggiero và baritone. Chỉ những người xuất sắc nhất mới có thể thể hiện chúng. “A un dottor della mia sorte” cũng là một aria hấp dẫn dành cho giọng bass buffo với yêu cầu ca sĩ chạy những nốt nhạc hoa mỹ có tốc độ nhanh hiếm có. Ngay cả một nhân vật phụ như Bertha cũng có màn khoe giọng cho riêng mình. Il barbiere di Siviglia là một vở opera bel canto điển hình, nơi những nét nhạc hoa mỹ lấp lánh, đòi hỏi kỹ thuật chuẩn mực của các ca sĩ có thể bắt gặp ở bất kỳ đâu. Một vở kịch khác của Beaumarchais cũng trong chùm tác phẩm này là Đám cưới Figaro đã được Mozart chuyển thể thành vở opera Le nozze di Figaro cũng vô cùng xuất sắc. Le nozze di Figaro có chiều sâu triết học và chứa đựng thông điệp rõ nét hơn nhưng về mặt hài hước nhưng thật khó để có được một vở opera buffa hoàn hảo như Il barbiere di Siviglia của Rossini. Verdi đã nhận xét: “Đối với sự phong phú của các ý tưởng âm nhạc thực sự, đối với tính hài hước và sự diễn thuyết trung thực, đó là vở opera buffa tuyệt vời nhất còn tồn tại”.
Cobeo
