Thông tin chung

Tác giả: Ludwig van Beethoven.
Tác phẩm: Sonata piano số 26 “Les Adieux” giọng Mi giáng trưởng, Op. 81a
Thời gian sáng tác: Năm 1809-1810.
Độ dài: Khoảng 20 phút.
Đề tặng: Tác phẩm được đề tặng Archduke Rudolph (1788-1831).
Tác phẩm có 3 chương:
Chương I – Das Lebewohl (Les Adieux – Từ biệt): Adagio – Allegro (Mi giáng trưởng)
Chương II – Abwesenheit (L’Absence – Sự vắng mặt: Andante espressivo (Đô thứ)
Chương III – Das Wiedersehen (Le Retour – Sự trở về): Vivacissimamente (Mi giáng trưởng)

Hoàn cảnh sáng tác

Năm 1809 là một năm khó khăn đối với Vienna và Beethoven. Napoléon đã đưa quân đội xâm chiếm Vienna và Beethoven phải ẩn náu dưới tầng hầm trong ngôi nhà của em trai mình. Ngày 29/7, Beethoven viết thư cho nhà xuất bản Breitkopf und Härtel: “Chúng tôi đã trải qua rất nhiều đau khổ. Tôi kể cho anh rằng, từ ngày 4/5, tôi chỉ dính dáng đến thế giới này bằng một chút kết nối; chỉ ở đây và một mảnh ghép nhỏ. Toàn bộ sự kiện đã ảnh hưởng đến thể xác và tâm hồn tôi… Một cuộc sống hoang dại đầy xáo trộn đang ở xung quanh tôi. Không có gì ngoài những tiếng trống, đại bác, những người đàn ông và đủ các loại khốn khổ”. Nền tài chính Áo rơi vào sự hỗn loạn và Beethoven lâm vào khó khăn với những bấp bênh về tiền bạc bởi vì số tiền trợ cấp hàng năm được các nhà quý tộc hứa hẹn đã bị cắt giảm đáng kể. Tuy nhiên, một cái cây cứng cáp có thể đâm chồi nảy lộc trong đất đai cằn cỗi. Nhiều tác phẩm đã được Beethoven sáng tác trong giai đoạn này như Concerto piano số 5, tứ tấu đàn dây số 10, các sonata piano 24, 25 và 26. Trong đó Sonata piano số 26 còn là tác phẩm không chỉ được sáng tác trong cuộc xâm lược Vienna của Napoléon mà thậm chí chính trận chiến này là nguồn cơn thôi thúc Beethoven sáng tác nó.

Hoàng thân nước Áo Rudolph là một trong số những nhà bảo trợ quan trọng và lâu bền nhất cho Beethoven. Rất nhiều tác phẩm của Beethoven đã được dành tặng cho Rudolph và Sonata piano số 26 này nằm trong số đó. Ngày 4/5/1809, khi quân Pháp tràn vào Vienna, gia đình hoàng gia, bao gồm cả Rudolph, con trai của hoàng đế Áo Leopold II, 20 tuổi, đã được sơ tán đến nơi an toàn ở vùng nông thôn xa xôi. Ngay ngày hôm đó, Beethoven đã bắt đầu viết bản sonata piano “được viết từ trái tim với sự kiện hoàng thân Archduke Rudolph ra đi” như ông ghi trang trọng trên tiêu đề. Beethoven sáng tác chương II trước khi quân đội Pháp rút khỏi Vienna vào ngày 20/11 và chương cuối được bắt đầu khi Rudolph và hoàng gia trở về vào ngày 30/1/1810. Khi Beethoven gửi cho Breitkopf und Härtel để xuất bản vào tháng 7/1811, mọi thứ đều được nhà soạn nhạc chú thích bằng tiếng Đức, bao gồm tên gọi của từng chương nhạc. Tuy nhiên, Breitkopf und Härtel đã chuyển sang tiếng Pháp khi xuất bản, với lý do dễ bán được sản phẩm hơn, một điều gây ra sự khó chịu cho Beethoven “Lebewohl” là một cái gì đó hoàn toàn khác với “Les Adieux”, từ đầu tiên nói với một người từ trái tim, từ kia nói với toàn thể hội đồng, toàn bộ thành phố”. Sở dĩ có số Op. 81a kỳ lạ là do nghệ sĩ horn Nikolaus Simrock trước đó đã xuất bản Lục tấu cho horn và dàn dây của ông và đánh số Op. 81. Sau đó Breitkopf und Härtel đã tiếp quản tác phẩm này và đánh lại thành Op. 81a và Op. 81b cho 2 bản nhạc.

Các chuyến đi và đến của chuyến xe ngựa điển hình đầu thế kỷ 19 với những tiếng còi xe đặc trưng đã được đưa vào tác phẩm như một biểu tượng cho sự chia tay.

Phân tích

Chương I

Chương I mở đầu với một motif ngắn gọn trên 3 hợp âm, được Beethoven ghi cẩn thận trên từng nốt Le-be-wohl (Từ biệt), được làm phong phú thêm với phần hoà âm quãng mở của chiếc horn cũ không có van. Một motif khác xuất hiện ngay lập tức, cân bằng quãng 5 giảm dần để trở thành chủ đề chính đầu tiên của chương nhạc. Chủ đề thứ hai cũng được dựa trên 3 hợp âm ban đầu này. Âm nhạc liên tục được thúc đẩy về phía trước với phần đệm của các nốt móc đơn, gợi lên sự đảo lộn của những chiếc bánh xe chở Rudolph ra đi. Chương nhạc là sự dao động giữa chủ đề một hỗn loạn tượng trưng cho sự xáo trộn và chủ đề hai trữ tình hơn mang tâm trạng suy tư. Chương I kết thúc trong một coda dài khác thường.

Chương II

Chương II được Beethoven chú thích thêm “In gehender Bewegung, doch mit Ausdruck” (trong tốc độ chậm rãi nhưng có nhiều biểu cảm). Chủ đề được lặp đi lặp lại một cách nhịp nhàng liên tục như để nhấn mạnh cảm giác cô đơn khó chịu và sự sợ hãi khi không được gặp lại những người thân quen. Âm nhạc xuất hiện nhiều quãng bất hoà và hợp âm 7 giảm mang đến nhiều sự bất an và rồi chủ đề chính xuất hiện đầy hân hoan chuyển tiếp ngay không ngừng nghỉ (attaca) đến chương cuối theo đúng phong cách của Concerto piano số 5 “Hoàng đế” được sáng tác cùng thời kỳ.

Chương III

Chương III ở dạng sonata cũng được ghi chú thêm “Im lebhaftesten Zeitmaasse” (ở tốc độ sống động nhất). Âm nhạc thay đổi đột ngột về tâm trạng và nhịp độ. Sau một phần giới thiệu ngắn gọn gây phấn khích, chủ đề đầu tiên xuất hiện trong các chùm ba trên tay phải và rồi được chuyển sang tay trái và được lặp lại hai lần. Chủ đề thứ hai chứa đựng nhiều ý tưởng và thơ mộng hơn. Âm nhạc tuôn trào những niềm vui của sự đoàn tụ sau những tháng ngày kinh khủng. Mọi thứ dường như không thể kiềm chế được và kết thúc trong một sự bùng nổ cuối cùng.

Đây là một trong những bản nhạc hiếm hoi được chính Beethoven đặt tên và chú thích từng chương, một tác phẩm chương trình dù rằng khi đó chưa có tên gọi chính thức. Đây là một trong những sonata piano thử thách nhất của Beethoven vì những cảm xúc chín muồi phải được truyền tải xuyên suốt cũng như những khó khăn kỹ thuật liên quan. Là một tác phẩm tuyệt vời trong thời kỳ giữa của Beethoven, thời kỳ “Anh hùng” và là cây cầu nối đến thời kỳ cuối cùng của nhà soạn nhạc.

Ngọc Tú (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
vanrecital.com
calperformances.org

Facebook Comments