Thông tin chung

Tác giả: Johann Sebastian Bach.
Tác phẩm: St Matthew Passion, BWV. 244
Thời gian sáng tác: Năm 1727. Bach đã nhiều sửa đổi tác phẩm của mình vào các năm 1729, 1736 và 1742.
Công diễn lần đầu: Có thể là vào ngày thứ Sáu Tuần Thánh, 11/4/1727 hoặc 15/4/1729 tại nhà thờ St. Thomas, Leipzig.
Độ dài: Khoảng 3h25 phút.
Cấu trúc tác phẩm:
Bach không chia phần trong tác phẩm của mình, nhưng có thể coi St Matthew Passion gồm 2 phần chính: Phần I từ đầu cho đến khi Đức Chúa bị bắt. Phần II kết thúc với việc chôn cất và niêm phong ngôi mộ của Đức Chúa. Trong đêm diễn ra mắt, một bài giảng được thực hiện giữa hai phần.
Thành phần dàn nhạc: Bach sử dụng 2 dàn nhạc gồm: 2 traveso, 2 oboe, 2 oboe d’amore, 2 oboe da caccia, bassoon, lute, dàn dây (violin 1, violin 2, viola, cello, viola da gamba) và bass continuo (ít nhất là organ); hai dàn hợp xướng SATB; Ngoài ra có có các ca sĩ lĩnh xướng.

Hoàn cảnh sáng tác

Sự phản bội, phán xét và cái chết, nhưng trên hết là tình yêu; mặc dù hầu hết các từ ngữ trong Cuộc khổ nạn của Chúa Jesus theo Thánh Matthew khoảng 2000 năm tuổi, nhưng thông điệp này vẫn còn phù hợp cho đến ngày nay. Trong âm nhạc Cơ đốc giáo, Cuộc khổ nạn (Passion) là âm nhạc dành cho những ngày cuối cùng trong cuộc đời trần thế của Chúa Giê su, với những khổ đau mà Đức Chúa phải chịu đựng trên cây thập tự giá. Các passion này được sử dụng như một phần của các buổi lễ tại nhà thờ trong Tuần Thánh.

Bach đã viết kiệt tác St Matthew Passion cũng với một mục đích duy nhất như vậy – để trình bày trong những buổi cầu kinh chiều của ngày thứ Sáu Tuần Thánh. Về mặt hình thức, tác phẩm này của Bach được coi là một oratorio, với lời hát được Christian Friedrich Henrici (lấy bút danh là Picander), một nhà thơ người Đức, biên soạn với sự tham gia của chính Bach. Kịch bản được lấy theo chương 26 và 27 của Phúc âm Matthew trong Kinh thánh Luther.

Không có nhiều thông tin về quá trình sáng tác St Matthew Passion của Bach. Có giả thuyết cho rằng tác phẩm được trình bày lần đầu vào ngày 11/4/1727 tại nhà thờ St. Thomas, Leipzig, nhưng lại có nhiều thông tin cho rằng đó là ngày 15/4/1729. Lúc này Bach đang là Thomaskantor (người chịu trách nhiệm về âm nhạc cho nhà thờ), công việc mà ông gắn bó từ năm 1723. Vào những thời điểm quan trọng của câu chuyện, Bach và Picander đã thêm các hợp xướng và aria để phản ánh nội dung trong Kinh thánh. Đây là Passion thứ hai mà Bach sáng tác, sau St John Passion vào năm 1724. St Matthew Passion là một trong những tác phẩm trụ cột của âm nhạc tôn giáo châu Âu, vừa hoành tráng, vừa gần gũi, sâu lắng và đầy sức mạnh.

Âm nhạc củng cố hiệu ứng ca từ

Trong ca từ của mình, Picander phân biệt giữa hai nhóm người: một bên là “Những người con gái của Zion” (Jerusalem), và một bên là những tâm hồn trung thành. Picander thường để hai nhóm này đối thoại với nhau. Bach củng cố hiệu ứng đó bằng cách sử dụng hai dàn nhạc và hợp xướng, mà ông gọi là hợp xướng I và hợp xướng II. Mỗi một hợp xướng có chức năng riêng của nó. Dàn hợp xướng đầu tiên là một phần của câu chuyện và cung cấp những phản ứng cảm xúc quan trọng nhất như trong “Erbarme dich” và “Aus Liebe”. Hợp xướng thứ hai đặt câu hỏi, cung cấp lời bình luận và đưa ra kết luận. Bên cạnh đó, trong nhiều đoạn trích, Bach cũng kết hợp cả hai dàn hợp xướng, để tạo thêm sức mạnh cũng như hỗ trợ cho lời thoại của các ca sĩ lĩnh xướng. Ta có thể kể đến “Lass ihn kreuzigen”, nơi Bach khắc hoạ một đám đông đang hỗn loạn với hợp xướng I dẫn đầu và hợp xướng II theo sau.

Toàn bộ tác phẩm được cấu trúc như một mô hình lặp đi lặp lại của tường thuật, bình luận và lời cầu nguyện trong Kinh thánh. Trong St Matthew Passion, Bach đã kể một câu chuyện với sự hoang vắng không nhân nhượng, khiến chúng ta phải xem xét lại tất cả những điểm yếu và thất bại của con người. Đoạn điệp khúc mở đầu kêu gọi mọi người khóc vì tội lỗi của chúng ta, vì nạn nhân vô tội đã chết cho chúng ta, và cuối cùng, sau hơn ba giờ âm nhạc cạn kiệt cảm xúc, đoạn điệp khúc than thở và khóc thương lại vang lên khi Đức Chúa nằm trong ngôi mộ. Câu chuyện được làm chậm lại và hướng vào nội tâm của con người. Bach phản ánh rất nhiều về vai trò tập thể của nhân loại trong thảm kịch của Đức Chúa Kitô thông qua các giọng lĩnh xướng. Về mặt âm nhạc và kỹ thuật, các bè trong phần hợp xướng cũng đơn giản hơn so với St John Passion, vì các cảnh đám đông ngày càng ít và ngắn hơn: yêu cầu mà Bach đặt ra cho dàn hợp xướng là bắt buộc người hát và cả người nghe phải suy ngẫm về một điều gì đó. Như trong “Erbarme Dich” – Lời cầu xin lòng thương xót của Đức Chúa Trời sau việc tông đồ Peter từ chối Đức Chúa, đó là một biểu hiện của sự đau lòng không thể tưởng tượng được. Violin độc tấu chơi một giai điệu dịu dàng, đau buồn với những nét trang trí nhỏ, trong khi chiếc đàn viola hát một phiên bản đơn giản, vững chãi, tạo ra hiệu ứng rằng chỉ riêng lời nói đã là một phản ứng không đầy đủ đối với sự đau khổ đó. Cuộc sống vẫn phải tiếp diễn và đoạn hợp xướng nhẹ nhàng cất lên và giúp mọi người chấp nhận tha thứ.

Một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong St Matthew Passion là giây phút ảm đạm khi Đức Chúa qua đời. Cho đến lúc đó, mỗi khi Đức Chúa hát, âm nhạc đều được bao phủ một lớp áo bảo vệ bằng bè violin. Nhưng đến khi bị đóng đinh, những cây violin im bặt, để Đức Chúa loã thể, bị phơi bày và hoàn toàn cô đơn. Sau cái chết của Đức Chúa, giai điệu Passion Chorale nổi tiếng xuyên suốt tác phẩm xuất hiện lần cuối, trầm buồn và lặng lẽ, với những lời cầu xin Chúa đừng bỏ rơi chúng ta trong giờ cuối cùng. Không có gì đề cập đến thiên đường hay vinh quang ở đây, chỉ là một lời kêu gọi yếu ớt của con người để chúng ta hi vọng có thể thoát khỏi sự cô đơn tuyệt vọng trong cái chết mà Bach vừa cho chúng ta thấy.

Mendelssohn phục dựng St Matthew Passion

Mặc dù ngày nay St Matthew Passion được coi là một kiệt tác của Bach cũng như kho tàng âm nhạc của nhân loại, nhưng nó đã tưởng như bị quên lãng suốt 100 năm. Bản thân tác phẩm ngay sau khi biểu diễn tại Leipzig cũng bị chỉ trích là áp dụng những hình thức âm nhạc quá cứng nhắc và cổ hủ. Thật may mắn, vào đầu những năm 1820, giám đốc của Berlin Singakademie, Carl Zelter đã có được một bản sao của tác phẩm. Và năm 1829, để kỷ niệm 100 năm sự ra đời của tác phẩm (theo những thông tin mà các học giả có được vào thời điểm đó) Felix Mendelssohn, chàng trai lúc này mới hơn 20 tuổi, đã quyết định đưa St Matthew Passion ra ánh sáng tại Berlin. Buổi biểu diễn (không hoàn toàn đầy đủ tác phẩm) đã thành công rực rỡ và được những người khác tiếp nối. Điều này đã trực tiếp dẫn đến việc đánh giá lại hoàn toàn và hồi sinh sự quan tâm đối với tất cả các tác phẩm âm nhạc của Bach, dường như vào thời điểm đó, nhà soạn nhạc đã rơi vào cảnh ít được biết đến kể từ khi ông qua đời gần 80 năm trước. Mendelssohn đã nhận xét một cách châm biếm, có phần mỉa mai về việc làm của mình: “Phải cần đến con trai của một người Do Thái để làm sống lại tác phẩm âm nhạc tôn giáo vĩ đạo nhất của đạo Cơ đốc cho thế giới”.

Sáng tác rất nhiều tác phẩm vĩ đại, Bach là soạn nhạc đã vượt lên trên thời đại của mình. Và St Matthew Passion được coi là một tượng đài đại diện và vĩnh cửu cho thiên tài của ông.

Ngọc Tú (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
npr.org
bachtrack.com
bachvereniging.nl
udiscovermusic.com

Bình luận Facebook