Thông tin chung
Tác giả: Ottorino Respighi.
Tác phẩm: Pini di Roma (Những cây thông Rome)
Thời gian sáng tác: Năm 1924.
Công diễn lần đầu: Ngày 14/12/1924 tại Augusteo Theatre, Rome với Bernardino Molinari chỉ huy Augusteo Orchestra (nay là Orchestra dell’Accademia Nazionale di Santa Cecilia).
Độ dài: Khoảng 22 phút.
Cấu trúc tác phẩm: gồm 4 chương
Chương I – Những cây thông ở biệt thự Borghese
Chương II – Những cây thông gần một hầm mộ
Chương III – Những cây thông trên đồi Janiculum
Chương IV – Những cây thông dọc con đường Appian
Thành phần dàn nhạc: 3 flute (flute 3 kiêm piccolo), 2 oboe, English horn, 2 clarinet (Si giáng và La), bass clarinet, 2 bassoon, contrabassoon, 4 horn (giọng Pha và Mi), 3 trumpet (Si giáng), 2 tenor trombone, bass trombone, 6 buccina (giọng Si giáng, có thể sử dụng flugelhorn hoặc saxhorn thay thế), timpani, triangle, cymbals, 2 cymbals nhỏ, bass drum, snare drum, tam-tam, ratchet, tambourine, gramophone, glockenspiel, organ, piano, celesta, harp và dàn dây. Ngoài sân khấu có một trumpet giọng Đô.
Hoàn cảnh sáng tác
Thời điểm Respighi chuyển đến Rome vào năm 1913 là khởi đầu cho một giai đoạn sung sức nhất trong cuộc đời sáng tác của nhà soạn nhạc. Vợ ông, ca sĩ Elsa Olivieri-Sangiacomo cho biết: “Đây là một thời kỳ hoạt động phi thường. Cơ thể và tâm hồn anh ấy hòa hợp hoàn hảo. Với bất cứ ai nhìn vào anh ấy, dù chỉ là tình cờ, anh ấy cũng tạo ấn tượng như đang sở hữu một sức sống mãnh liệt”. Respighi có tình yêu mãnh liệt với thành phố này: “Kể từ lần đầu tiên tôi đến Rome, hai khía cạnh đặc trưng của thành phố đã gợi lên trong trí tưởng tượng của tôi hơn bất cứ điều gì khác: những đài phun nước kỳ diệu và những cây thông giống như chiếc ô xuất hiện ở mọi nơi của đường chân trời”. Respighi đã biến tình yêu đó thành âm nhạc: Những đài phun nước ở Rome (Fontane di Roma) được hoàn thành vào năm 1916 và sau đó tám năm, ông sáng tác Những cây thông ở Rome (Pini di Roma).
Ngoài hình ảnh những cây thông hiện diện khắp Rome, một nguồn cảm hứng khác của Pini di Roma có thể đến với Respighi từ những ca khúc mà Elsa đã hát từ khi còn là một cô bé trong vườn Borghese được bà giới thiệu cho chồng mình vào năm 1920. Cũng giống như Fontane di Roma, Respighi đã lựa chọn cẩn thận các cây thông ở bốn địa điểm trên khắp Rome vào các thời điểm khác nhau trong ngày, mỗi nơi đều đáng yêu theo cách riêng của mình. Respighi đã cung cấp một chương trình chi tiết cho Pini di Roma.
Phân tích
Chương I
Chương I bắt đầu với những giai điệu mà Elsa đã hát cho ông nghe. Âm nhạc miêu tả những đứa trẻ đang chơi trong những lùm thông của Villa Borghese, từng thuộc về gia đình Borghese, những người đã thống trị thành phố vào đầu thế kỷ 17, nằm trong một khu vườn tuyệt đẹp. Chúng nhảy múa vòng tròn, gợi nhớ đến điệu nhạc trong bài hát quen thuộc Ring a Ring o’ Roses, đóng vai những người lính, hành quân và chiến đấu. Âm nhạc được đẩy lên bằng những tiếng kêu như của con chim nhạn vào buổi tối, đến và đi thành từng bầy. Cảnh tượng đột ngột thay đổi.
Chương II
Trong chương II, âm nhạc trở nên tĩnh lặng và trầm lắng hơn với một đoạn trầm ấm của dàn dây chơi tắt tiếng. Đột nhiên lũ trẻ biến mất và chúng ta thấy bóng của những cây thông bao quanh lối vào một hầm mộ. Từ sâu thẳm vang lên âm thanh của những bài tụng thê lương, lơ lửng trong không khí như một bài thánh ca trang nghiêm và dần dần tản ra một cách bí ẩn. Bè horn tắt tiếng giới thiệu các giai điệu lấy cảm hứng từ thánh ca Gregorian, vang vọng khắp không gian cho đến khi một màn độc tấu trumpet xuất hiện. Được ghi chú ngọt ngào, biểu cảm, càng vang vọng lại từ xa càng tốt, giai điệu trumpet này dẫn tới một đoạn nhạc ngâm ngợi của clarinet, horn và dàn dây. Đoạn nhạc này được đẩy tới trong một crescendo cho tới sự trở lại mạnh mẽ của giai điệu trumpet nhưng lần này được chơi trên trombone, sau đó âm nhạc tan biến dần.
Chương III
Chương III bắt đầu với một đoạn nhạc uốn lượn trang nhã của piano. Một sự rung chuyển trong không khí: những cây thông của Janiculum nổi bật dễ nhận thấy trong ánh sáng lung linh của trăng tròn. Một con chim sơn ca đang hót. Janiculum là ngọn đồi cao thứ hai tại Rome và nằm ở phía tây, trong khu phố Trastevere, dọc theo sông Tiber, đối diện với khu phố cổ đại. Sườn núi phía đông của ngọn đồi có một công viên, trên đó cung cấp tầm nhìn tuyệt vời nhất về thành phố. Respighi đã yêu cầu thu âm tiếng chim sơn ca và phát trong chương nhạc, trường hợp đầu tiên như vậy trong lịch sử âm nhạc, khi có sự kết hợp của một thiết bị điện tử với dàn nhạc giao hưởng. Âm nhạc mang không khí của một nocturne. Clarinet trình diễn một đoạn độc tấu dài, được ghi chú “come in sogno” (như thể trong một giấc mơ). Các nhạc cụ khác tiếp tục phát triển giai điệu này cho đến khi oboe bắt đầu một ý tưởng tương phản. Cello đáp lại oboe và violin đưa nó lên phần cao nhất của âm vực. Chương nhạc kết thúc khi nó bắt đầu với một đoạn độc tấu clarinet trở lại ngắn ngủi. Trong một nét chấm phá đầy sáng tạo, clarinet được đáp lại với tiếng chim sơn ca, báo hiệu mặt trời mọc.
Chương IV
Chương IV được Respighi tiếp tục với bình minh mù sương trên đường Appian: những cây thông đơn độc canh giữ cảnh quan kỳ diệu. Bắt đầu vào năm 312 trước Công nguyên, Appian là một trong những con đường quan trọng nhất của Cộng hoà Rome, kết thúc ở Công trường Rome, quảng trường ở trung tâm thành phố. Nó đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng Rome trên khắp nửa phía nam của bán đảo Ý. Nhịp điệu của những bước chân không ngừng nghỉ bị bóp nghẹt, nổi lên như một hành khúc của bóng ma từ trong sâu thẳm của dàn nhạc. Chậm rãi, những bóng ma này sống lại trong một khúc crescendo mạnh mẽ. Nhà soạn nhạc có một tầm nhìn tuyệt vời về những vinh quang đã qua: trumpet thổi và trong ánh sáng rực rỡ của mặt trời mới mọc, một đội quân hùng mạnh xông về phía Con đường thiêng liêng và tiến lên trong chiến thắng của đồi Capitoline. Trong chương cuối này, Respighi yêu cầu có sự tham gia của sáu kèn buccina, một nhạc cụ bằng đồng được sử dụng trong quân đội La Mã cổ đại, với các dải âm thanh khác nhau (2 soprano, 2 tenor, 2 bass). Tuy nhiên, chúng thường được thay thế bằng flugelhorn hoặc saxhorn.
Theo hồi ký của Elsa, những ô nhịp cuối cùng của Pini di Roma đã bị tiếng vỗ tay nồng nhiệt của khán giả nhấn chìm. Ngay lập tức, bản thơ giao hưởng này đã trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới và Pini di Roma cũng là một trong những tác phẩm được công diễn nhiều nhất của Respighi. Cùng với Fontane di Roma và Feste Romane, Pini di Roma đã trở thành bộ ba Rome tuyệt vời nhất bằng âm nhạc mà một nhà soạn nhạc có thể mang tới cho Thành phố vĩnh hằng.
Cobeo
