“Không có nghệ sĩ cello nào có thể điều khiển được một dải âm rộng như vậy, từ âm thanh rộn ràng đến sắc thái chói tai dữ dội và những giai điệu tinh tế, du dương như tiếng chuông vậy.” – John von Rhein
Mstislav Rostropovich đã để lại một di sản âm nhạc và chính trị to lớn. Với tư cách nghệ sĩ cello, ông chắc chắn là một trong số ít ỏi những cái tên vĩ đại nhất của thế kỷ 20, là nguồn cảm hứng to lớn, người truyền lửa cho những nhà soạn nhạc cùng thời tạo nên các tác phẩm dành cho cello để đề tặng ông. Rostropovich đã công diễn ra mắt trên 100 bản nhạc như vậy. Là một nhạc trưởng, ông được biết đến với cách diễn giải mang màu sắc cá nhân, đặc biệt trong các tác phẩm của Sergei Prokofiev và Dmitri Shostakovich, những người bạn thân thiết của ông. Rostropovich còn là một nghệ sĩ piano tài năng, thường xuyên đệm đàn cho vợ mình, soprano Galina Vishnevskaya trong các tác phẩm thanh nhạc thính phòng. Rostropovich không tham gia chính trị nhưng bằng tinh thần dũng cảm, đã bênh vực người bạn thân, nhà thơ bất đồng chính kiến Alexander Solzhenitsyn. Qua đó, hình ảnh ông được dựng lên như một người chống đối chính quyền, để rồi vì vậy, vợ chồng ông đã phải rời bỏ quê hương mình vào năm 1974. Nhưng tài năng và uy tín của ông không hề giảm sút để rồi Liên Xô phải chào đón lại ông vào tháng 1/1990. Rostropovich trở về như một anh hùng trong sự hân hoan chào đón của những người dân Xô viết. Người yêu nhạc cũng không quên hình ảnh ông biểu diễn các tổ khúc dành cho cello độc tấu của Johann Sebastian Bach vào tháng 11/1989 dưới chân bức tường Berlin đang sụp đổ, như một biểu tượng của sự hoà bình và hàn gắn. Trên hết tất cả, đọng lại trong tâm trí yêu nhạc, hình ảnh Rostropovich là một nghệ sĩ tài năng đầy tâm huyết, hết lòng vì nghệ thuật, toả ra sức hút phi thường mà hiếm một người nào khác có thể đạt được.
Mstislav Rostropovich sinh ngày 27/3/1927 tại Baku, Azerbaijan, lúc này thuộc Liên bang Xô viết, có tên gọi trìu mến là Slava (trong tiếng Nga có nghĩa là vinh quang). Cậu bé được sinh ra trong một gia đình âm nhạc. Cha Slava, ông Leopold là một nghệ sĩ cello tài năng, học trò của huyền thoại Pablo Casals. Mẹ cậu, bà Sofia là nghệ sĩ piano. Nadezhda, chị gái của Sofia kết hôn với nghệ sĩ cello Semyon Kozolupov, người sau này sẽ là thầy giáo của cậu tại Nhạc viện Moscow. Chị gái cậu, Veronica sau này cũng là một nghệ sĩ violin tài năng, nhiều năm là thành viên của Moscow Philharmonic. Rostropovich nhớ về sự ra đời của mình một cách hóm hỉnh: “Mẹ tôi biết rằng mình có thai quá muộn. Bà khóc khắp nhà. Bố mẹ tôi quyết định phá thai vì bà đã có một đứa con nhỏ. Đó là quyết định chung. Thế là mẹ tôi bắt đầu chống lại tôi, nhưng như bạn thấy đấy, tôi đã thắng cuộc chiến này”. Sinh sống tại Baku trong một khoảng thời gian ngắn, cả gia đình đã chuyển về Orenburg, quê hương của ông Leopold. Lên 4 tuổi, Slava đã được mẹ dạy cho những bài học đầu tiên. Tám tuổi, gia đình cậu chuyển đến sinh sống tại Paris, tại đây, cậu bé bắt đầu học cello. Leopold khăng khăng bắt con mình phải học chơi nhạc cụ đã gắn liền với cuộc đời ông mặc dù với thời điểm này, ước mơ của Slava là mong muốn trở thành nhạc trưởng. Giống với Casals, Slava khăng khăng làm theo ý mình với cùi chỏ hạ thấp hơn thường lệ.
Không như nhiều tài năng trẻ khác, những người từng học qua một vài nhạc cụ khi còn ở độ tuổi thiếu nhi nhưng sau đó chỉ chọn cho mình một con đường duy nhất, Slava luôn trau dồi cả piano và cello trong suốt giai đoạn tuổi trẻ của mình. Năm 1934, cả gia đình chuyển đến sinh sống tại Moscow và Slava có buổi biểu diễn đầu tiên của mình khi cậu 13 tuổi, chơi Concerto cello số 1 của Camille Saint-Saëns tại Slavyansk, Ukraine. Slava bắt đầu học tại Nhạc viện Gnessin. Ông Leopold qua đời vào năm 1942 và chỉ một năm sau đó, cậu đã thực hiện được ước mơ của mình, theo học tại Nhạc viện Moscow, lúc này mang tên Tchaikovsky. Slava cũng theo học piano với Nikolay Kuvshinnikov và sáng tác với Vissarion Shebalin cũng như tham dự các lớp học của Prokofiev và Shostakovich, những người có ảnh hưởng mạnh mẽ tới nhân sinh quan của cậu sau này. Vào thời điểm đó, cậu đã sáng tác được một số tác phẩm trong đó có concerto cello từng được ông Leopold biểu diễn, nhưng sau khi thưởng thức bản Giao hưởng số 8 của Shostakovich, Slava đã dừng hẳn công việc này vì nhận ra rằng mình không hề có năng khiếu trong lĩnh vực này. Khi chuyển đến sinh sống tại Moscow, cuộc sống của gia đình cậu rất khó khăn, hoàn toàn trông cậy vào đồng lương của ông Leopold. Họ phải ở chung trong một căn hộ với gia đình khác. Khi ông Leopold qua đời, trùng với thời điểm Thế chiến thứ hai lan rộng tại Liên Xô, gánh nặng đã đổ dồn lên vai Slava. Gia đình di tản đến Urah và cậu kiếm sống bằng cách dạy cello cho những người gấp đôi tuổi mình.
Chính những gian khổ trong suốt thời niên thiếu đã ảnh hưởng sâu sắc tới ông, buộc Rostropovich phải trưởng thành nhanh chóng. Sau này, Rostropovich đánh giá: “Chúng đã mang lại một động lực to lớn cho cuộc đời tôi”. Cuộc sống của ông đã được truyền cảm hứng to lớn khi sau sự qua đời của ông Leopold, nhiều người xung quanh đã mang củi đến để sưởi ấm cho căn hộ của Rostropovich. Những hành động tử tế đó, dù nhỏ bé đã tạo ra những xung lực to lớn đến cậu thiếu niên chưa đầy 20 tuổi, góp phần hình thành nên chủ nghĩa nhân đạo và lòng hào hiệp ở Rostropovich. Ông nhớ lại một trường hợp cụ thể, khi di chuyển trên một toa tàu lạnh giá để đi biểu diễn, khi tỉnh dậy, ông nhận thấy những đồng nghiệp lớn tuổi đã hi sinh sự ấm áp của họ để lấy chăn đắp cho ông. Rostropovich khẳng định: “Với tất cả nghệ thuật của mình, tôi không tin rằng mình đã trả nợ họ đầy đủ, kể cả cho những chiếc chăn đó”. Cuộc thế chiến kết thúc, Rostropovich trở lại sinh sống tại Moscow. Tháng 12/1945, cuộc thi dành cho các nghệ sĩ trẻ toàn Liên bang Xô viết cho violin, piano và cello được khởi động trở lại. Rostropovich đã giành giải nhất trong bảng cello, hai nhà vô địch còn lại đều là những cái tên đình đám, Yulian Sitkovetsky (giải ba violin, không trao giải nhất và nhì) và Sviatoslav Richter (piano). Năm 1948, Rostropovich kết thúc việc học của mình tại Nhạc viện Tchaikovsky và chính thức bước trên con đường trở thành một nghệ sĩ cello chuyên nghiệp.
Ngay trong những năm tháng đầu tiên này, Rostropovich đã có những ý kiến bất đồng với chính quyền Xô viết. Năm 1948, Andrei Zhdanov, Chủ tịch Xô viết tối cao cáo buộc các nhà soạn nhạc (trong đó có Prokofiev, Shostakovich và Aram Khachaturian) đã không phản ánh “chủ nghĩa hiện thực của Liên Xô” trong âm nhạc của họ. Rostropovich nhớ lại: “Sau khi tôi kết thúc buổi học của mình với Shostakovich, các bạn học đã lặng lẽ đưa tôi đến một bảng thông báo rằng Shostakovich đã bị sa thải vì không đủ tư cách làm giáo viên”. Bất chấp điều đó, ông vẫn giữ mối quan hệ tối với những nhà soạn nhạc này. Thậm chí Rostropovich còn đến sinh sống với Prokofiev trong một khoảng thời gian từ 1950-1952. Dưới sự góp ý của ông, Prokofiev đã chỉnh sửa lại Concerto cello của mình thành Sinfonia Concertante (Symphony-Concerto) và đề tặng tác phẩm cho Rostropovich. Rostropovich đã công diễn nó lần đầu tiên vào ngày 18/2/1952 với nhạc trưởng là Richter. Đây cũng là đầu tiên và duy nhất Richter đứng trên bục chỉ huy. Trước đó, năm 1949, Prokofiev cũng đã sáng tác Sonata cello để dành tặng ông. Rostropovich từ chối gia nhập Đảng Cộng sản và có lẽ chỉ nhờ tài năng tuyệt vời của mình mà ông không bị đày tới Siberia. Năm 1955, trong liên hoan âm nhạc tại Prague, Rostropovich đã gặp Vishnevskaya, lúc này đang chung sống với người chồng thứ hai. Đó là một tình yêu sét đánh, họ nhanh chóng kết hôn và chung sống hạnh phúc cho đến Rostropovich qua đời hơn 50 năm sau đó. Họ có với nhau hai cô con gái, Olga và Elena. Rostropovich thường xuyên là nghệ sĩ đệm piano trong những buổi hoà nhạc thính phòng của vợ mình, tạo nên một cặp bài trùng ăn ý trên sân khấu.
Năm 1956, Rostropovich trở thành giáo sư tại Nhạc viện Tchaikovsky, ngoài ra ông cũng tham gia giảng dạy tại Nhạc viện Rimsky-Korsakov, Leningrad. Nhiều nghệ sĩ tài năng từng là học trò của ông như Natalia Gutman, Mischa Maisky, David Geringas hay Han-Na Chang. Tháng 3/1956, Rostropovich ra mắt khán giả London bằng một chương trình tại Royal Festival Hall. Chỉ một tháng sau đó, ngày 19/4/1956, ông lần đầu tiên xuất hiện tại Mĩ khi biểu diễn trong Sinfonia Concertante cùng New York Philharmonic tại Carnegie Hall dưới sự chỉ huy của Dimitri Mitropoulos. Ngay lập tức, cái tên Rostropovich đã trở nên vô cùng nổi tiếng tại phương Tây. Chính quyền Xô viết cũng có những ưu ái nhất định với các tài năng ưu tú của đất nước mình, tạo điều kiện cho họ ra nước ngoài biểu diễn, coi đó là bằng chứng cho thành tựu văn hoá nổi bật của một chính sách ưu việt. Nghệ thuật biểu diễn cello của Rostropovich thật đáng kinh ngạc, ông có thể khiến nhạc cụ của mình hát lên vô vàn những cảm xúc khác nhau. Ở đó toát ra sự ấm áp, lãng mạn đầy biểu cảm. Lynn Harrell cho biết lần đầu tiên chứng kiến Rostropovich biểu diễn, niềm đam mê và sự dữ dội của ông gợi nhớ đến một đám cháy rừng. Harrell cho biết: “Ông ấy là một nghệ sĩ điêu luyện vĩ đại, người có thể liều lĩnh đến mức coi sự kịch tính và cường độ của âm nhạc là trên hết”. Sự hùng vĩ, mạnh mẽ, rực rỡ, thậm chí đôi khi là bốc đồng, sẵn sàng thay đổi ý đồ của nhà soạn nhạc cho phù hợp với triết lý của mình đã tạo nên một luồng không khí mới đầy sinh động vào thế giới âm nhạc lúc bấy giờ, trái ngược với phong cách quý tộc, tinh tế của Pierre Fournier hay điềm tĩnh, cổ điển của János Starker, những nghệ sĩ cello hàng đầu đường thời khác. Phong cách biểu diễn của ông đã mở ra những chân trời mới cho các đồng nghiệp thế hệ sau, một người truyền lửa đích thực. Khả năng kiểm soát những dòng giai điệu rộng rãi, khoáng đạt của ông là vô song. Còn tiếng pizzicato thì thật kì diệu, đầy đặn, rõ ràng và biểu cảm. Rostropovich sở hữu một đôi bàn tay rất đẹp, cực kì phù hợp cho việc chơi cello. Ông cho biết đó là món quà tặng vô giá của mẹ mình: “Mẹ tôi mang thai tôi 10 tháng, tôi nói với mẹ: “Mẹ thừa tháng vậy sao không làm cho gương mặt con đẹp lên?” Và mẹ trả lời: “Con trai của mẹ, mẹ đang bận làm cho đôi bàn tay con trở nên xinh đẹp””.
Shostakovich đóng một vai trò quan trọng trong cuộc đời Rostropovich. Rostropovich từng thú nhận: “Ông ấy là người đàn ông quan trọng nhất trong cuộc đời tôi, sau cha tôi”. Shostakovich cũng dành tặng cho Rostropovich hai bản concerto cello của mình. Bản số một đã được Rostropovich giới thiệu tới khán giả Anh vào tháng 9/1960 tại London. Sau chương trình này, ông đã làm quen với Benjamin Britten, khởi đầu cho một tình bạn thắm thiết. Britten đã sáng tác năm tác phẩm dành tặng cho Rostropovich: sonata cell, ba tổ khúc dành cho cello độc tấu và cello symphony – tác phẩm được hai người biểu diễn ra mắt lần đầu vào ngày 12/3/1964 tại Moscow cùng Moscow Philharmonic. Giữa những năm 1960, Rostropovich đã đạt đến đỉnh cao nghệ thuật. Ông thường xuyên được ra nước ngoài biểu diễn và thu âm. Trong nước, Rostropovich được trọng vọng, nhận được sự hoan nghênh của khán giả cũng như tầng lớp quan chức. Sau khi từ bỏ mong muốn trở thành nhà soạn nhạc, Rostropovich quay về với ước mơ thời thơ ấu. Rostropovich đã lần đầu tiên đứng trên bục chỉ huy vào tháng 11/1962 tại thành phố Gorky trong bốn Entract từ vở opera Lady Macbeth of the Mtsensk District (Shostakovich) và phiên bản dàn nhạc được Shostakovich chuyển soạn từ tác phẩm Songs and Dances of Death (Modest Mussorgsky) với Vishnevskaya là ca sĩ. Rostropovich nói về sự nghiệp mới của mình: “Tôi chưa bao giờ học, nhưng tôi có những người thầy giỏi nhất. Tôi đã chơi với những nhạc trưởng giỏi nhất thế giới”. Tất nhiên sự nghiệp nhạc trưởng của Rostropovich không thể vĩ đại như khi ông là một nghệ sĩ cello nhưng cũng có nhiều điểm rất tích cực, đặc biệt trong các tác phẩm của những nhà soạn nhạc Nga với một niềm đam mê cháy bỏng. Chính vì điều này mà lời chỉ trích thường xuyên nhất đối với Rostropovich là ông đã quá sa đà vào âm nhạc đến mức để màn trình diễn vượt khỏi tầm kiểm soát. Ông phản đối: “Khi đến một buổi diễn tập, tôi đã có sẵn hình mẫu trong đầu về âm thanh của một bản nhạc và hình thức diễn giải. Có thể tôi sai, nhưng nếu không có vấn đề đặc biệt về âm thanh trong khán phòng, tôi sẽ tạo ra chính xác những gì tôi muốn. Nếu có sự lựa chọn, tôi thà có ý tưởng và một số khó khăn về kỹ thuật còn hơn là một kỹ thuật hoàn hảo và không có ý tưởng”.
Sau khi Iosif Stalin qua đời, sự kiểm soát chặt chẽ với văn nghệ sĩ Xô viết đã trở nên thông thoáng hơn. Rostropovich từng được coi là “con cưng của chế độ” bởi những chuyến xuất ngoại liên tục và một cơ ngơi sang trọng ở Moscow cũng như vùng ngoại ô. Tuy nhiên, dưới thời Tổng bí thư Leonid Brezhnev, ông dần bị coi một thành phần bất hảo. Khởi đầu có lẽ bắt nguồn từ đêm nhạc của Rostropovich tại Proms, London vào ngày 21/8/1968 với concerto cello của Antonín Dvořák. Đó là thời điểm trùng với ngày kết thúc của Mùa xuân Prague, khi Liên Xô và hầu hết các thành viên Hiệp ước Warsaw tràn quân vào đất nước Tiệp Khắc. Kết thúc màn trình diễn của mình, Rostropovich đã giơ cao tổng phổ của nhạc trưởng, như một cử chỉ đoàn kết với quê hương của nhà soạn nhạc. Rostropovich đã luôn đấu tranh cho nghệ thuật không biên giới, tự do ngôn luận và các giá trị dân chủ mà đỉnh điểm là sự bênh vực cho nhà thơ danh tiếng Aleksandr Solzhenitsyn, một người bất đồng chính kiến với giới cầm quyền. Ông che chở cho Solzhenitsyn, mời nhà thơ đến sinh sống cùng mình vào cuối năm 1969. Không chỉ hài lòng với việc giúp đỡ bạn mình, Rostropovich còn tiến thêm một bước xa hơn khi công khai đứng ra bảo vệ Solzhenitsyn. Ngày 31/10/1970, Rostropovich gửi thư tới bốn tờ báo hàng đầu Liên Xô phản đối lập trường của nhà cầm quyền. Khi các tờ báo không công bố nó, báo chí phương Tây đã phát hành: “Làm ơn giải thích cho tôi, tại sao trong văn học và nghệ thuật của chúng ta, những người hoàn toàn không đủ năng lực trong lĩnh vực này lại có tiếng nói cuối cùng. Một con người phải có quyền không sợ hãi để suy nghĩ độc lập và bày tỏ quan điểm của mình về những gì anh ta biết, những gì anh ta đã suy nghĩ và trải nghiệm cá nhân và không chỉ đơn thuần chỉ là bày tỏ những biến tấu hơi khác nhau đã được khắc sâu trong anh ta”. Nội dung này đã gây ra một làn sóng chấn động lớn trên khắp Liên Xô. Vợ chồng ông đã phải chịu đựng những áp lực lớn lao. Các chuyến xuất ngoại bị huỷ bỏ, những cuộc biểu diễn trong nước cũng bị hạn chế rất nhiều và kể cả trong vài lần hãn hữu đó, hình ảnh Rostropovich và Vishnevskaya thậm chí còn không được xuất hiện trên các áp phích hay tờ chương trình. Các ấn phẩm âm nhạc của họ không được phép xuất hiện tại các cửa hàng hay thư viện. Đó là những nỗ lực có tính toán từ trước nhằm tước bỏ vị thế nghệ thuật của vợ chồng ông. Chỉ có một vài ngoại lệ như vào tháng 10/1971, hai vợ chồng biểu diễn vở opera Chiến tranh và Hoà bình (Prokofiev) tại Vienna State Opera với Rostropovich chỉ huy dàn nhạc và Vishnevskaya hát vai Natasha Rostova.
Bước ngoặt xảy đến vào ngày 18/4/1974 khi thượng nghị sĩ Mĩ Edward Kennedy có chuyến thăm Liên Xô. Kennedy trao cho Brezhnev lá thư của Leonard Bernstein và các nghệ sĩ khác yêu cầu cho phép gia đình Rostropovich rời khỏi Liên Xô, cùng với đó là đề nghị từ chính Kennedy. Cuối cùng họ cũng được cấp thị thực xuất cảnh được hợp thức hoá là chuyến công tác của bộ Văn hoá Liên Xô và rời khỏi quê hương vào tháng 5/1974. Rostropovich nhớ Liên Xô và mong mỏi được trở về nhưng ông sẽ không làm nhu vậy cho đến khi các nghệ sĩ được tự do nói lên suy nghĩ của mình: “Tôi sẽ không nói một lời dối trá nào để quay trở lại. Và một khi ở đó, nếu tôi thấy sự bất công mới, tôi sẽ lên tiếng lớn gấp bốn lần so với trước đây”. Ông cũng cho biết: “Oistrakh đã từng nói với tôi: “Đừng bao giờ quay lại một khi anh đã rời đi. Nếu anh hoài hương, hãy mua một ngôi nhà lớn và trồng cây bạch dương ở khắp mọi nơi””. Khi đã ổn định ở phương Tây, sự nghiệp của Rostropovich đã phục hưng một cách nhanh chóng. Vòng quanh của những chuyến biểu diễn và thu âm lại tiếp tục. Rostropovich sở hữu một lịch trình làm việc thật phi thường. Ông cho biết mình không bao giờ biết đến tình trạng mệt mỏi sau một chuyến bay dài và chênh lệch múi giờ vì không biết nên đếm thời gian theo múi giờ nào. Với Rostropovich, việc từ Paris bay đến Washington rồi trở lại London chỉ sau một hoặc hai ngày là câu chuyện quá đỗi bình thường. Trong thời gian sống lưu vong này, Rostropovich đã trở thành vị đại sứ không chính thức của âm nhạc Nga. Vishnevskaya rất yêu thích Paris và họ có một khoảng thời gian dài sinh sống tại đây. Năm 1977, Rostropovich trở thành giám đốc âm nhạc của National Symphony Orchestra, Washington, chức vụ mà ông nắm giữ cho đến năm 1994. Năm 1978, họ bị tước quốc tịch Liên Xô với lí do: “…thực hiện các hoạt động chống yêu nước, bôi nhọ hệ thống xã hội của Liên Xô, danh hiệu công dân Liên Xô. Họ cung cấp hỗ trợ vật chất một cách có hệ thống cho các trung tâm lật đổ chống Liên Xô và các tổ chức khác thù địch với Liên Xô ở nước ngoài”, theo như báo Tin tức đăng ngày 16/3/1978.
Trong những năm tháng tuổi già, Rostropovich vẫn hoạt động âm nhạc sôi nổi, tổ chức khoảng 80 chương trình mỗi năm, cả với cương vị nhạc trưởng và nghệ sĩ cello. Tháng 1/1990, Tổng bí thư Liên Xô Mikhail Gorbachev khôi phục quyền công dân cho vợ chồng ông nhưng họ từ chối nhận lại hộ chiếu mặc dù rất xúc động trước sự đón tiếp nồng nhiệt tại Nhạc viện Tchaikovsky: “Tôi có cảm giác rằng trái tim của tôi bây giờ đang ở bên nhau – hai nửa trái tim giờ đã ở bên nhau”. Trong cuộc đảo chính tại Moscow vào tháng 8/1991, khi một âm mưu quân sự cố gắng nhằm vào nhà cầm quyền, Rostropovich đã bay từ Paris đến Moscow, đứng trước toà nhà Quốc hội, dành cả đêm chơi cello như để phát đi các thông điệp hoà bình. Sáng hôm sau, ông được công kênh trên đường phố với những lời ngưỡng mộ: “Chính vì ông ở đó nên họ đã không xông vào Nghị viện”. Rostropovich đã miêu tả đó là “ngày quan trọng, nguy hiểm và xúc động nhất trong cuộc đời tôi. Tôi đã sẵn sàng chết và hạnh phúc khi chết”. Trong những năm sau đó, ông giảm dần các hoạt động âm nhạc và dành nhiều thời gian hơn cho công tác từ thiện. Ngày 20/5/2005, Rostropovich xuất hiện lần cuối cùng với tư cách nghệ sĩ cello tại Vienna trong Largo, tác phẩm được Krzysztof Penderecki dành tặng cho ông. Sức khoẻ Rostropovich giảm sút nghiêm trọng vì căn bệnh ung thư đường ruột. Ông qua đời tại Moscow vào ngày 27/4/2007 ở tuổi 80. Lễ tang của ông được diễn ra long trọng với sự có mặt của nhiều nguyên thủ quốc gia. Thi hài ông được chôn cất tại Nghĩa trang Novodevichy.
Julian Lloyd Webber đã ca ngợi ông là “có lẽ là nghệ sĩ cello vĩ đại nhất mọi thời đại”. Nghệ thuật biểu diễn cello của thế kỷ 20 bị hai nghệ sĩ vĩ đại chi phối. Nếu như nửa đầu thuộc về Casals thì nửa sau là giai đoạn của Rostropovich. Nếu như không có sự xuất hiện của ông, danh mục các tác phẩm dành cho cello trong thế kỷ 20 chắc chắn sẽ thiếu hụt đi đáng kể bởi ông “đã mở rộng các tiết mục cello hơn bất kỳ nghệ sĩ cello nào trước đó hoặc kể từ đó”. Không một nghệ sĩ cello nào được dành tặng nhiều tác phẩm hơn ông, với số lượng đã vượt quá 100. Rostropovich đã nhận được vô vàn giải thưởng và sự vinh danh nhưng có lẽ những gì đọng lại trong người yêu nhạc là một tinh thần không khuất phục trước cường quyền, một trái tim của lương tri và tiếng đàn cello rực lửa đẩy say đắm, ấm áp và quyến rũ.
Cobeo
