Đồng sáng lập ban nhạc rock Pink Floyd, nghệ sĩ guitar, ca sĩ và nhà soạn nhạc Roger Waters nói về Berlioz và nhạc cổ điển trong cuộc đời mình.
Chưa bao giờ có âm nhạc trong ngôi nhà nơi tôi lớn lên. Mẹ tôi luôn khẳng định rằng mình điếc nhạc (tone deaf). Và đến tận ngày qua đời bà vẫn bảo rằng mình không biết âm nhạc là gì. Cũng có thể bà chỉ nghe tiếng máy giặt. Và bởi vậy chẳng có gì hết. Loại nhạc đầu tiên tôi từng nghe trong nhà là các đoạn trích từ vở opera comic The Mikado [Nhật hoàng] của Gilbert và Sullivan. Tôi nghĩ là một người cô đã cho tôi một chiếc đĩa 78.
Tôi đã hát trong dàn hợp xướng liên hợp của hạt, được tạo thành từ Trường Trung học Nam sinh Cambridgeshire và Trường Trung học Nữ sinh Cambridgeshire. Cách duy nhất để gặp gỡ các cô gái là ở trong dàn hợp xướng liên hợp. Vì vậy, tôi đã đã hát giọng kim khi khoảng 12 tuổi. Một trong những bài chúng tôi hát khi ấy mà đến nay tôi vẫn nhớ được chính là đoạn trích từ vở opera Prince Igor (Hoàng thân Igor) của Borodin.
Tôi nhớ mình đã từng tham gia một đoàn thể đại loại như Đảng Lao động hay Đảng Cộng sản để đến London xem Salad Days – “Oh look at me, I’m dancing!” [Ôi xem tôi này, tôi đang khiêu vũ!] – rất giống “Three little maids” [Ba cô hầu gái nhỏ] trong vở The Mikado. Sau đó đến West Side Story [Câu chuyện bên bờ Tây] thứ giống như một quả bom hạt nhân phát nổ. West Side Story là một tuyên bố mang tính cách mạng thật lớn lao. Tôi đã xem một dàn dựng ở London vào khoảng năm 1960 và hoàn toàn choáng váng. Và sau đó bộ phim ra mắt. Ý tôi là, nó đã phát minh lại mọi thứ, phải không nào? Nó cũng khởi đầu một kiểu cách mạng bằng cách viết về lịch sử xã hội và về xã hội đương đại.
Tôi không thực sự gắn bó với bất kỳ loại nhạc cổ điển nào cho đến khi khoảng 20 tuổi. Tôi đã mua một cặp loa tốt hiệu Celestion Ditton 15s. Và tôi nghĩ rằng mình không chỉ muốn nghe qua cặp loa ấy những loại nhạc mà mình thường nghe như blues, jazz và những thứ đại loại như vậy. Vì vậy tại một thời điểm nào đó, tôi đã phát triển một sự gắn bó lớn với âm nhạc thế kỷ 19 nói chung và với Berlioz nói riêng. Chẳng hạn như Symphonie fantastique [Giao hưởng Ảo tưởng] được viết như thể Berlioz biết các kỹ thuật ghi âm hiện đại sẽ phát triển như thế nào, bởi nó được viết theo một cách hoàn toàn khác với bất kỳ thứ gì đã xảy ra trước đó. Trong đó ông đẩy các bè lên như thể chúng được trộn từng bè một và có ai đó đang ngồi đó bên giá nhạc kêu lên “Dừng lại”. Bạn có thể đột nhiên nghe thấy bè trombone đang chơi, bạn biết không? Vì vậy, điều đó hấp dẫn tôi. Với Berlioz điều cũng hấp dẫn một cách đặc biệt là khi bạn nghe Te Deum, bạn nghĩ, nếu anh chàng này có một hệ thống PA (Public Address System – hệ thống âm thanh công cộng) thì đây là một kiểu nhạc rock quy mô khổng lồ cho sân vận động quốc gia nhưng lại được viết cho Nhà thờ St Paul hoặc Nhà thờ St Peter ở Rome!
Tôi chưa bao giờ nghĩ đến điều này trước đây, nhưng trong các vở opera và tác phẩm hợp xướng lớn khác của mình Berlioz đã tạo ra ở tôi một loại phản ứng cảm xúc nhờ sự hùng vĩ của trải nghiệm đắm chìm trong vẻ đẹp kiểu đó. Lần cuối cùng tôi chơi nhạc trước hàng trăm nghìn người là ở Quảng trường Zócalo, Mexico năm 2016. Lần trước đó là ở Berlin năm 1990. Anh không thường xuyên chơi nhạc trước hàng trăm nghìn người, nhưng sự kết nối với khán giả thật phi thường.
Có một bài hát tôi viết tên là “Perfect Sense” [Cảm giác hoàn hảo] với một đoạn điệp khúc đồ sộ được tôi chế tác bằng điện tử. Nó được dự định là một đám đông xem bóng đá đang hát. Nó rất Berlioz theo nghĩa hướng dẫn cảm xúc của chúng ta để đồng cảm với thông điệp và tham gia cùng vị thần của bạn. Bởi vậy những ảnh hưởng [từ Berlioz] có ở đó và sự mênh mông của các tác phẩm đến từ cách soạn nhạc tôn giáo dành cho sự tôn thờ một cái gì đó lớn hơn bản thân chúng ta. Sự tôn thờ của tôi dĩ nhiên là dành cho cảm giác hoàn hảo. Nó không liên quan gì đến một vị thần. Đó là sự tôn thờ những ý tưởng mà con người chúng ta rốt cục có thể nhận ra rằng chúng ta đang ở một vị trí quyền lực duy nhất và rằng chúng ta đang tự hủy hoại chính mình và chúng ta không cần phải làm vậy. Chúng ta có thể nói “Không, chúng ta không muốn làm điều này.” Chúng ta có thể tống khứ những tên đầu sỏ chính trị, những kẻ hiếu chiến, những người quản lý chi tiêu và các quỹ phong tỏa, và hỏi, “Điều gì thực sự mang lại cho chúng ta niềm vui trong cuộc sống?” Chà, điều mang lại cho chúng ta niềm vui trong cuộc sống là tìm tòi trong năng lực bẩm sinh của chúng ta cách đồng cảm với những người khác. Và âm nhạc là một trong những hình thức giao tiếp thuần khiết nhất của con người. Nó vượt qua tín ngưỡng, màu da, số mệnh.
Roger Waters
Ngọc Anh (nhaccodien.info) dịch
Nguồn: gramophone.co.uk. Bài viết My Music: ‘Music is one of the purest forms of human communication. It transcends creed, colour, the lot’ in trên Tạp chí Gramophone số tháng 3 năm 2019.
