“Âm nhạc không phải là một chuỗi âm thanh mà là một cuộc đấu tranh giữa các lực lượng.” – Wilhelm Furtwängler
Rất ít nghệ sĩ có thể trở thành tâm điểm trong các cuộc tranh luận xung quanh việc hợp tác, phản kháng thụ động và mối quan hệ khăng khít giữa nghệ thuật và chính trị như Wilhelm Furtwängler. Khi Đức Quốc xã lên nắm quyền, Furtwängler đang ở đỉnh cao sự nghiệp, là một trong những nhạc trưởng vĩ đại nhất trên thế giới, là người đại diện và bảo vệ cho di sản âm nhạc quý giá của nước Đức. Sinh ra trong một gia đình trí thức bảo thủ, ông được nuôi dưỡng để tin vào uy quyền tối cao của “dân tộc Đức”, một thứ sức mạnh thần thánh không liên quan đến chủng tộc mà dựa vào sự sáng tạo tinh thần và nghệ thuật. Nắm quyền chỉ huy Berlin Philharmonic danh giá từ năm 1922, sự ủng hộ ban đầu của ông về ý thức của Đức Quốc xã đối với tình trạng nghệ thuật của quốc gia đã trở thành một vết nhơ trong sự nghiệp của ông bất chấp việc chính niềm khao khát một thứ âm nhạc đẹp đẽ, chứ không phải mong muốn đạt được sự ưu ái chính trị mới là động lực cho những quyết định của Furtwängler. Ông đã kết bạn với nhiều người Do Thái, sử dụng họ trong dàn nhạc của mình, biểu diễn các tác phẩm của những nhà soạn nhạc có nguồn gốc Do Thái. Nhưng như vậy có lẽ vẫn là chưa đủ. Sự hợp tác của ông với Đức Quốc xã trong Thế chiến thứ hai là nguồn cơn từng khiến Furtwängler phải chịu đựng sự dày vò và đau đớn tột cùng. Furtwängler đã qua đời từ rất nhiều năm về trước nhưng cái tên của ông vẫn luôn là đại diện cho những gì tiêu biểu và ưu tú nhất của nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc.
Gustav Heinrich Ernst Martin Wilhelm Furtwängler sinh ngày 25/1/1886 tại Berlin. Adolf, cha của cậu, là một nhà khảo cổ học và chuyên gia về văn hoá Hy Lạp cổ đại. Mẹ của cậu, Adelheid là một hoạ sĩ nghiệp dư. Ngay từ nhỏ, Wilhelm đã thể hiện mình có một năng khiếu âm nhạc đặc biệt. Được gia đình cho học piano khi lên sáu tuổi, chỉ một năm sau, cậu bé đã thể hiện sự thông thạo đối với âm nhạc và có được tác phẩm đầu tiên của mình. Những tính cách cá nhân của Wilhelm cũng đã được thể hiện rõ ràng ngay từ lúc này. Cậu có một trí thông minh nhạy bén nhưng gặp khó khăn trong việc hoà nhập với những bạn học. Wilhelm yêu thiên nhiên và thích những môn thể thao mang tính cá nhân. Khi cậu bé lên 8 tuổi, vì yêu cầu công việc của ông Adolf, cả gia đình chuyển tới sinh sống ở vùng ngoại ô Bavaria. Lúc này, tình trạng chán nản trường học của Wilhelm ngày một gia tăng. Cậu không thể hoà nhập được với bạn bè, dường như Wilhelm cảm thấy mình đang lãng phí thời gian ở trường học và có những điều tốt đẹp hơn để lựa chọn. Gia đình đã quyết định cho cậu thôi học tại trường khi Wilhelm 12 tuổi và mời các gia sư tới nhà. Wilhelm vẫn luôn thể hiện niềm đam mê dành cho âm nhạc. Lần đầu tiên được nghe St. Matthew Passion của Johann Sebastian Bach đã khiến cậu vô cùng xúc động. Cậu được theo học sáng tác với nhà soạn nhạc, nghệ sĩ organ Josef Rheinberger. Rheinberger đã cho học trò của mình tiếp xúc với các tứ tấu dây của Ludwig van Beethoven từ rất sớm và điều này càng gia tăng sự quan tâm của Wilhelm đối với âm nhạc và cậu quyết tâm trở thành nhà soạn nhạc. Rheinberger là một người rất bảo thủ, với ông âm nhạc chỉ dừng lại ở Beethoven. Wilhelm phải tìm đến với Max von Schillings, người đã mở ra cho cậu cánh cửa đến với Richard Wagner và âm nhạc lãng mạn Đức.
Năm 1903, ở tuổi 17, Furtwängler đã hoàn thành bản giao hưởng đầu tiên của mình, giọng Rê trưởng. Tuy nhiên, buổi công diễn tác phẩm đã không thành công như mong đợi. Furtwängler vẫn quyết tâm trở thành một nhà soạn nhạc, nhưng anh bắt đầu quan tâm đến việc chỉ huy dàn nhạc như một phương tiện để có thể trình bày các sáng tác của mình và đó cũng là cách kiếm sống thực tế hơn. Năm 1905, anh bắt đầu với công việc nghệ sĩ piano, vỡ bài cho các ca sĩ tại Municipal Theater, Breslau, Ba Lan. Ông Adolf có một người bạn là Franz Kaim, ông chủ của Kaim Orchestra (sau này là Munich Philharmonic). Kaim đã quyết định giúp đỡ con trai của bạn mình bằng cách tổ chức một buổi hoà nhạc cho Furtwängler chỉ huy vào ngày 9/2/1906. Chương trình gồm overture Die Weihe des Hauses của Beethoven, Thơ giao hưởng giọng Si thứ của Furtwängler và Giao hưởng số 9 của Anton Bruckner, một tác phẩm dường như quá lớn đối với anh khi đó. Đêm diễn đã không thực sự thành công. Tờ báo Bayerische Kurier đã có bài viết chỉ trích khá nặng nề nhưng Furtwängler đã thực sự tìm ra con đường chân chính cho sự nghiệp của mình. Sau này ông cho biết: “Chỉ huy dàn nhạc là chốn nương tựa đã cứu sống tôi vì tôi đang trên bờ vực diệt vong với tư cách một nhà soạn nhạc. Trong suốt cuộc đời, tôi đã coi mình là một nhà soạn nhạc chỉ huy nhưng không bao giờ là một nhạc trưởng sáng tác”. Ngay sau đó, Furtwängler trở thành nhạc trưởng thứ ba tại Zürich Opera House, bắt đầu trong mùa diễn 1906-1907. Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau anh bị sa thải vì chán nản khi chỉ được giao chỉ huy những vở operetta nhẹ nhàng. Furtwängler tiếp tục công việc chỉ huy tại các nhà hát opera ở Munich và Strasbourg.
Năm 1911, Hermann Abendroth rời đi và để lại vị trí nhạc trưởng ở Lübeck. Một trong số 4 ứng cử viên cuối cùng đã rút lui vào giờ chót và Furtwängler đã nhanh chóng trở thành người lấp chỗ trống. Dù có một chút lo lắng nhưng những biểu hiện đầy đam mê, phấn khích, dường như đang chiến đấu với kẻ thù vô hình trong buổi thử việc khiến ban giám khảo nhanh chóng nhận ra những phẩm chất đặc biệt của ông và Furtwängler đã được giao trọng trách. Furtwängler gắn bó với Lübeck cho đến năm 1915 và tích trữ cho mình được một danh mục biểu diễn đồ sộ. Tài năng của ông đã được công nhận, tờ báo Eisenbahnzeitung đã nhận xét: “Furtwängler là một tài năng âm nhạc, người được đặt trong hoàn cảnh thích hợp chắc chắn sẽ trở thành một thiên tài”. Sự nghiệp của ông thăng tiến nhanh chóng, ông trở thành nhạc trưởng tại Mannheim, phụ trách cả dàn nhạc và nhà hát opera. Ngày 14/12/1917, lần đầu tiên Furtwängler chỉ huy Berlin Philharmonic, nơi sau này sẽ đưa tên tuổi ông lên hàng ngũ những nhạc trưởng vĩ đại với Don Juan (Richard Strauss) và các trích đoạn trong opera của Wagner. Lúc này Furtwängler đã rất nổi tiếng. Năm 1920, ông được bổ nhiệm làm nhạc trưởng của Berlin Staatskapelle, kế nhiệm Richard Strauss. Ngày 28/1/1921, lần đầu tiên Furtwängler cộng tác với Leipzig Gewandhaus Orchestra. Arthur Nikisch qua đời đột ngột vào ngày 23/1/1922, khi đó Furtwängler đang ở Hamburg, ông đã dự đoán “Tôi sẽ trở thành người kế nhiệm Nikisch” và điều này đã trở thành hiện thực. Ngay sau đó, Furtwängler trở thành giám đốc âm nhạc của cả Leipzig Gewandhaus Orchestra và Berlin Philharmonic.
Sáu năm gắn bó của Furtwängler với Leipzig Gewandhaus Orchestra không thực sự là quãng thời gian hạnh phúc. Thành viên dàn nhạc muốn người thay thế là Abendroth chứ không phải ông. Ngoài ra, cách lựa chọn chương trình chú trọng đến các tác phẩm đương thời đã làm phật lòng khán giả Leipzig vốn nổi tiếng bảo thủ. Ông rời dàn nhạc vào năm 1928. Ngày 25/3/1922, Furtwängler lần đầu tiên chỉ huy Vienna Philharmonic trong đêm diễn kỷ niệm 25 năm ngày mất Johannes Brahms. Ngày 3/1/1925, Furtwängler bắt đầu chuyến lưu diễn tại Mỹ khi ra mắt cùng New York Philharmonic. Trong những năm sau đó, ông liên tục biểu diễn tại hai bờ của Đại Tây Dương cho đến năm 1927. Furtwängler cảm thấy bực tức với không khí âm nhạc tại Mỹ. Ông được công chúng hoan nghênh nhưng bị đồng nghiệp ghen tị và các nhà phê bình, đặc biệt là Olin Downes của New York Times chê bai. Tập trung sự nghiệp tại châu Âu, Furtwängler liên tục xuất hiện tại nhiều dàn nhạc và nhà hát opera danh tiếng nhất của Pháp, Ý, Anh đồng thời tiếp tục duy trì danh tiếng của Berlin Philharmonic. Năm 1927, ông trở thành nhạc trưởng chính tại Vienna Philharmonic, nhưng từ chức vào năm 1930 do muốn tập trung cho công việc tại Berlin Philharmonic. Năm 1932, nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập dàn nhạc, Furtwängler đã thực hiện một chuyến lưu diễn lớn trên khắp châu Âu với 26 buổi hoà nhạc.
Ngày 30/1/1933, Adolf Hitler lên nắm quyền và ngay lập tức, chính sách bài Do Thái đã được triển khai. Ngày 11/4, Furtwängler đã gửi một bức thư ngỏ tới Joseph Goebbels, bộ trưởng bộ Tuyên truyền, đăng trên Deutsche Allgemeine Zeitung, cho biết rằng chỉ có sự phân biệt giữa nghệ thuật “tốt” và “xấu” và lấy Felix Mendelssohn, một người có nguồn gốc Do Thái, đưa ra làm biểu tượng cho âm nhạc Đức. Bức thư này đã gây được tiếng vang lớn trên trường quốc tế. Trả lời, Goebbels cho biết chính trị cũng là nghệ thuật (thậm chí là cao nhất), rằng âm nhạc không thể tách rời khỏi chính trị và cần phải loại bỏ tất cả những yếu tố ngoại lai. Ngay sau đó là cuộc di cư của các nghệ sĩ người Đức gốc Do Thái bắt đầu, bao gồm Bruno Walter, Otto Klemperer, Artur Schnabel và nhiều người khác. Ngày 26/4/1933, trong một chuyến lưu diễn của Berlin Philharmonic đến Mannheim, dàn nhạc đã kết hợp cùng Mannheim Orchestra với một số lượng nhạc công lên đến 170 người trong đêm diễn kỷ niệm 50 năm ngày mất của Wagner. Đức Quốc xã đã yêu cầu Furtwängler phải sa thải nghệ sĩ violin Do Thái Szymon Goldberg nhưng ông từ chối. Buổi biểu diễn vẫn được diễn ra theo kế hoạch. Để phản đối, ông đã không quay trở lại Mannheim cho đến 20 năm sau. Tháng 8/1933, lần đầu tiên Furtwängler gặp gỡ Hitler. Trở về, ông nói với những người thân của mình: “Tên bán hàng rong trên phố ồn ào này sẽ chỉ đóng một vai nhỏ nhất tại nước Đức”. Thật đáng tiếc, ông đã sai.
Ngày 11/3/1934, cùng Berlin Philharmonic, Furtwängler đã công diễn Mathis der Maler của Paul Hindemith để đáp lại các cuộc tấn công của Đức Quốc xã nhằm vào nhà soạn nhạc bị buộc tội “thoái hóa”. Ngày 25/4/1934, khi đi lưu diễn tại Rome, Furtwängler đã có cuộc gặp gỡ với Benito Mussolini, điều khiến Arturo Toscanini vô cùng tức giận. Ngày 25/11/1924, ông viết một bài báo trên Deutsche Allgemeine Zeitung, ủng hộ Hindemith. Sau hành động này, Furtwängler đã bị buộc phải từ chức tại Berlin Philharmonic. Ông định rời khỏi nước Đức nhưng bị ngăn cản, hộ chiếu bị tước đoạt. Furtwängler cũng bị đe doạ rằng, nếu vượt biên, ông sẽ không bao giờ được quay trở về. Sợ hãi với viễn cảnh không được gặp lại gia đình, ông đã ở lại. Furtwängler nghỉ ngơi tại Bavaria, tập trung vào công việc sáng tác. Để ủng hộ người đồng nghiệp, Erich Kleiber cũng từ chức tại Berlin State Opera và sống lưu vong.
Ngày 28/2/1935, Furtwängler gặp Goebbels, người muốn giữ ông ở lại Đức vì coi ông “là bảo vật quốc gia”. Họ đã thoả hiệp, bài báo về Hindemith được coi là thuần tuý về mặt nghệ thuật. Hitler đã cấp cho ông hộ chiếu mới. Furtwängler được tiếp tục công việc của mình tại Berlin Philharmonic nhưng sẽ không nắm giữ bất kỳ cương vị nào trong chính quyền Đức Quốc xã. Ngày 25/4/1935, ông trở lại với dàn nhạc của mình trong một đêm nhạc gồm toàn những tác phẩm của Beethoven. Hitler, Goebbels và Hermann Göring đều có mặt. Nhiều người đã tẩy chay dàn nhạc để ủng hộ ông nay đã quay trở lại. Để tránh việc phải chào theo kiểu Đức Quốc xã, kể từ đó khi xuất hiện trên sân khấu, ông luôn cầm đũa chỉ huy bằng tay phải. Tuy nhiên, trong các buổi hoà nhạc sau đó, Hitler luôn tiến đến bắt tay Furtwängler khi kết thúc chương trình và những bức ảnh được tung ra, tạo ấn tượng trên khắp thế giới rằng Furtwängler là người ủng hộ chế độ. Furtwängler đã viết trong nhật ký của mình vào năm 1935 là có một sự mâu thuẫn hoàn toàn giữa hệ tư tưởng chủng tộc của Đức Quốc xã và nền văn hoá thực sự của Đức, được hun đúc từ Johann Wolfgang von Goethe, Friedrich Schiller và Beethoven. Ông cũng nhấn mạnh: “Sống ngày nay hơn bao giờ hết là một câu hỏi về lòng can đảm”.
Năm 1936, sau sự ra đi của Toscanini, New York Philharmonic đã nhắm đến Furtwängler để thay thế. Tại thời điểm này, đây là vị trí được trả lương cao nhất thế giới trong thế giới âm nhạc cổ điển. Đức Quốc xã đã tung tin Furtwängler được tái bổ nhiệm chức vụ tại Berlin Philharmonic đồng thời sẽ làm giám đốc âm nhạc của Berlin State Opera như để nhấn mạnh rằng Furtwängler là người ủng hộ chế độ. Khi đọc phản ứng của công chúng Mỹ, ông đã từ chối New York Philharmonic cũng như tại Berlin State Opera. Trong những lần đi lưu diễn tại nước ngoài, Furtwängler luôn để lại tất cả những khoản tiền kiếm được cho người Đức lưu vong, điều khiến Hitler rất khó chịu. Ông lảng tránh Thế vận hội mùa hè năm 1936 được tổ chức ở Berlin, lấy lý do tập trung cho công việc sáng tác. Ông vẫn nỗ lực dùng ảnh hưởng để trợ giúp những người Do Thái thoát khỏi Đức Quốc xã.
Liên hoan Salzburg được coi là lễ hội của “thế giới tự do” và trung tâm của các nghệ sĩ chống phát xít. Năm 1937, Furtwängler được mời biểu diễn bản Giao hưởng số 9 của Beethoven tại đây. Ông đã nhận lời, bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của Hitler và Goebbels. Toscanini, nổi tiếng vì những hành động chống phát xít của mình đã phản đối Furtwängler. Họ đã gặp nhau tại Salzburg và nổ ra một cuộc tranh cãi gay gắt. Toscanini lên án: “Tôi biết khá rõ rằng anh không phải là thành viên của Đảng. Tôi cũng biết rằng anh đã giúp đỡ những người bạn Do Thái của mình… Nhưng tất cả những ai chỉ huy trong Đệ tam đế chế đều là Đức Quốc xã”! Furtwängler đã phản đối dứt khoát: “Bằng cách này, anh đã ngụ ý nghệ thuật và âm nhạc chỉ là sự tuyên truyền, một sự sai lầm, như nó đã từng xảy ra, với bất kỳ Chính phủ nào bỗng nhiên có được quyền lực. Nếu một Chính phủ Đức Quốc xã nắm quyền, thì, như một nhạc trưởng, tôi là một người Đức Quốc xã; dưới thời cộng sản, tôi sẽ là một người cộng sản; dưới những người dân chủ, một nhà dân chủ… Không, một nghìn lần không! Âm nhạc thuộc về một thế giới khác, vượt lên trên những sự kiện chính trị”.
Để tạo ra một đối trọng với Furtwängler, Đức Quốc xã đã tìm đến Herbert von Karajan, một người trẻ tuổi, tài năng và tham vọng. Karajan đã gia nhập Đảng Quốc xã từ sớm và sẵn sàng tham gia vào việc tuyên truyền chế độ mới hơn Furtwängler. Karajan nhận được sự hậu thuẫn rất lớn từ chính quyền và vị thế của Furtwängler bị suy yếu: ông biết rằng nếu rời Đức, Karajan sẽ ngay lập tức trở thành nhạc trưởng của Berlin Philharmonic. Đó là khởi đầu của một sự căm ghét và khinh bỉ được Furtwängler dành cho Karajan. Ông không bao giờ gọi tên Karajan và thay thế bằng K. Cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai xảy ra, Furtwängler từ chối biểu diễn tại những vùng bị quân Đức chiếm đóng nhưng vẫn chỉ huy tại những khu vực được “sáp nhập” như Prague. Ông đã chỉ huy Má vlast (Bedřich Smetana), như một tuyên bố về lập trường của ông đối với những người Czech bị áp bức. Đầu tháng 3/1941, trong một lần trượt tuyết tại Vorarlberg, Áo, ông đã bị chấn thương dẫn đến việc phải nghỉ biểu diễn trong 9 tháng. Ngày 19/4/1942, ông chỉ huy Giao hưởng số 9 của Beethoven nhân dịp sinh nhật của Hitler. Đây là một trong những sự kiện khiến ông bị chỉ trích nặng nề sau chiến tranh. Trên thực tế, Furtwängler đã lên kế hoạch biểu diễn tại Vienna để lảng tránh công việc này nhưng không thể.
Sự đối đầu của Furtwängler với Đức Quốc xã ngày càng gia tăng. Tháng 12/1944, ông biết được Gestapo đã có ý định trừ khử mình vì những mối quan hệ của ông với quân kháng chiến Đức. Tháng 2/1945, ông ở lại Thuỵ Sĩ cùng vợ và con trai sau khi thực hiện các chuyến biểu diễn tại Lausanne, Geneva và Winterthur. Cuộc chiến tranh kết thúc, Furtwängler đã bị buộc tội hoạt động cho Đức Quốc xã. Nhiều phiên toà diễn ra khiến tinh thần của ông bị bào mòn ghê gớm. Một số tên tuổi đã đứng lên bảo vệ Furtwängler, trong đó có Yehudi Menuhin, Arnold Schoenberg hay Sergiu Celibidache, người thay thế Furtwängler tại Berlin Philharmonic. Furtwängler được tuyên bố trắng án vào ngày 17/12/1946 và tiếp tục trở lại với công việc chỉ huy dàn nhạc của mình trên khắp châu Âu. Năm 1949, ông cùng Chicago Symphony Orchestra biểu diễn một chuỗi chương trình và dàn nhạc dự định đưa ra lời mời Furtwängler làm giám đốc âm nhạc. Tuy nhiên, nhiều nghệ sĩ, trong đó có Vladimir Horowitz, Arthur Rubinstein và Isaac Stern đã phản đối, rằng họ sẽ tẩy chay Chicago Symphony Orchestra nếu dàn nhạc cộng tác với ông. Rubinstein lên án dữ dội: “Tôi từ chối kết giao với bất kỳ ai có thiện cảm với Hitler, Göring và Goebbels. Nếu Furtwängler là một nhà dân chủ thực sự, ông ta đã quay lưng lại với nước Đức như Thomas Mann đã làm. Furtwängler ở lại vì ông ta nghĩ rằng Đức sẽ thắng trong cuộc chiến và giờ ông ta đang chạy theo đô la và uy tín ở Mỹ”. Nhiều người đã đứng ra ủng hộ Furtwängler, Nathan Milstein cho biết: “Furtwängler là một nhạc trưởng tuyệt vời và hoàn toàn không phải là Đức Quốc xã và nếu chiến dịch phản đối thành công, kẻ thua cuộc lớn sẽ là Chicago Symphony”. Furtwängler đã rất đau khổ về sự kiện này.
Furtwängler vẫn được đón chào trên khắp châu Âu. Ông xuất hiện tại tất cả những liên hoan âm nhạc uy tín nhất, thường xuyên biểu diễn và thu âm. Furtwängler trở lại làm giám đốc âm nhạc Berlin Philharmonic từ năm 1952. Tuy nhiên, do tình trạng căng thẳng kéo dài quá lâu, sự thiếu ngủ dẫn tới việc sức khoẻ ông giảm sút rõ rệt. Furtwängler lạm dụng kháng sinh, nguyên nhân khiến thính lực ông suy giảm. Buổi biểu diễn cuối cùng của ông là với Berlin Philharmonic vào ngày 20/9/1954, Sau đó, ngày 6/10, ông hoàn thành bản thu âm Die Walküre (Wagner) cùng Vienna Philharmonic. Ông cảm thấy mệt mỏi và qua đời tại Baden-Baden vào ngày 30/11/1954 vì viêm phổi ở tuổi 68. Di hài ông được chôn cất tại nghĩa trang Heidelberg, Bergfriedhof. Nhiều nhân vật lớn trong giới nghệ thuật và chính trị đã tới dự đám tang ông, trong đó có thủ tướng Tây Đức Konrad Adenauer. Karl Böhm bày tỏ lòng kính trọng trong lễ tang: “Chưa bao giờ vỡ oà như vậy, hôm nay tôi đứng trước quan tài của người đàn ông đã là bạn tôi suốt hai mươi năm. Đối với tôi và tất cả những người yêu mến anh, Furtwängler thân mến, hậu quả cái chết của anh vẫn chưa thể đánh giá được vì nó để lại một khoảng trống không bao giờ có thể lấp đầy được nữa. Cầu xin Chúa chào đón anh đến một thế giới tốt đẹp hơn và trả lại cho anh tất cả vẻ đẹp khó quên mà anh đã ban cho chúng tôi như một món quà trong lĩnh vực nghệ thuật thần thánh nhất”. Nhà văn Ernst Lothar đã thốt lên: “Ông ấy hoàn toàn là người Đức và ông ấy vẫn như vậy, bất chấp các cuộc tấn công. Đây là lý do tại sao ông không rời khỏi đất nước ô uế của mình, mà sau này bị những người không hiểu rõ coi là một vết nhơ. Nhưng ông không ở với Hitler và Himmler, mà là với Beethoven và Brahms”.
Furtwängler trở thành nhạc trưởng hoàn toàn nhờ tự nghiên cứu. Ông đã học hỏi rất nhiều từ Nikisch. Furtwängler có một triết lý âm nhạc độc đáo. Ông xem âm nhạc giao hưởng là những sáng tạo của tự nhiên mà chỉ có thể được hiện thực hóa thành âm thanh một cách chủ quan. Furtwängler luôn coi những ghi chú âm nhạc không phải lời tuyên bố cuối cùng mà là biểu tượng của một quan niệm giàu trí tưởng tượng, luôn thay đổi và được cảm nhận một cách chủ quan. Là bậc thầy về âm nhạc Cổ điển và Lãng mạn Đức, những tác phẩm của Beethoven, Brahms và nhiều nhà soạn nhạc khác do ông chỉ huy cho đến ngày nay vẫn được coi là mẫu mực và không thể vượt qua, chúng có một sự giàu có về mặt âm thanh một cách đặc biệt. Ông như một nhà ảo thuật, có khả năng khiến cả dàn nhạc bùng cháy trong một trạng thái ngây ngất để tạo ra nhiều điều kỳ diệu dù rằng tập luyện rất ít. Rất nhiều nhạc trưởng coi Furtwängler là nhà chỉ huy dàn nhạc vĩ đại nhất trong lịch sử như Celibidache, Carlos Kleiber, Daniel Barenboim hay Claudio Abbado. Cuộc đời ông nhiều vinh quang nhưng cũng đầy rẫy bất hạnh. Furtwängler chắc hẳn phải có một thần kinh thép mới có thể chịu đựng được nhiều thăng trầm như vậy. Ông là một tài năng sáng chói và có lẽ, câu nói của Menuhin là những đúc kết chính xác nhất về cuộc đời của Furtwängler: “Chính sự vĩ đại của ông đã thu hút sự thù hận”.
Cobeo
