Thông tin chung

Tác giả: Ottorino Respighi.
Tác phẩm: Những lễ hội La Mã (Feste Romane)
Thời gian sáng tác: Năm 1928.
Công diễn lần đầu: Ngày 21/2/1929 tại Carnegie Hall dưới sự chỉ huy của Arturo Toscanini và New York Philharmonic.
Độ dài: Khoảng 26 phút.
Tác phẩm có 4 chương:
Chương I – Trò chơi đấu trường (Circenses)
Chương II – Ngày lễ đại xá (Il Giubileo)
Chương III – Thu hoạch tháng Mười (L’Ottobrata)
Chương IV – Lễ hiển linh (La Befana)
Thành phần dàn nhạc: 3 flute (flute 3 kiêm piccolo), 2 oboe, English horn, piccolo clarinet, 2 clarinet, bass clarinet, 2 bassoon, contrabassoon, 4 horn, 4 trumpet, 3 trombone, tuba, 3 soprano buccina (có thể thay thế bằng trumpet), timpani, glockenspiel, cymbals, bass drum, field drum, snare drum, ratchet, sleigh bells, tambourine, tam-tam, triangle, wood blocks, xylophone, piano (4 tay), organ, mandolin và dàn dây.

Có lẽ không một nhà soạn nhạc nào gắn bó với thành phố vĩnh cửu Rome hơn Respighi. Khác với những tên tuổi đồng hương cùng thời kỳ, Respighi đã lựa chọn thơ giao hưởng và những thể loại khí nhạc khác để bày tỏ tình yêu của mình thay vì những vở opera. Dù rằng không sinh ra tại Rome, nhưng tất cả những gì tuyệt vời nhất trong các sáng tác của ông là để dành tặng cho thành phố này. “Roman trilogy” – bộ ba Rome gồm 3 bản thơ giao hưởng Fontane di Roma (Những đài phun nước ở Rome, 1916), Pini di Roma (Những cây thông ở Rome, 1924) và Feste Romane (Những lễ hội La Mã, 1928) đều là bản nhạc tuyệt vời và là những tác phẩm đầu tiên được nhắc đến khi nói về âm nhạc dành cho Rome.

Khác với hai tác phẩm trước đó, Feste Romane không chỉ miêu tả những cảnh vật của hiện tại. Respighi đã hướng người nghe về lịch sử oai hùng và một La Mã cổ đại trong quá khứ dù rằng không hề quên khắc hoạ sự náo nhiệt trong thời kỳ của mình. Ông đã kết hợp khéo léo giữa cảnh vật thiên nhiên, những hội hè truyền thống với hình thức phụng vụ cổ xưa của đạo Cơ đốc, một trong những điểm độc đáo nhất của Rome, vốn chứa đựng Vatican ở trong nó. Ngày 21/2/1929, Toscanini đã giới thiệu Feste Romane trong buổi ra mắt tác phẩm tới khán giả New York. Ông cũng là nhạc trưởng đã đưa Fontane di Roma ra ánh sáng vào năm 1918. Và cũng giống như trong Pini di Roma, Respighi có một số ghi chép trong tổng phổ, nhằm giải thích các ý tưởng sáng tác của mình.

Phân tích

Chương I

“Bầu trời thật nghiệt ngã trên Circus Maximus, nhưng những người dân đang ăn mừng: “Ave Nero!” (Nero tốt đẹp). Những cánh cửa sắt mở ra, một bài ca tôn giáo và tiếng gầm rú của dã thú vang lên trong không khí. Đám đông lắc lư và run rẩy, dửng dưng, bài ca của những kẻ tử vì đạo, chiến thắng, bị nhấn chìm trong hỗn loạn”.

Respighi đã đưa khán giả đến ngay với Circus Maximus trong phần đầu tiên của tác phẩm. Đây là một đấu trường La Mã cổ đại với sức chứa lên đến hơn 150.000 chỗ, thường được dùng để đua xe ngựa và là nơi xảy ra những cuộc chiến của các võ sĩ giác đấu. Thế giới đẫm máu của bạo chúa Nero mở ra trước mắt chúng ta với màn phô trương đồ sộ của kèn đồng. Âm thanh đáng kinh ngạc, dữ dội, như miêu tả một trận chiến tay đôi bạo lực với một đám đông cổ vũ rất thường xảy ra trong thời kỳ đó. Tiếng kèn bỗng dừng lại, nhường chỗ cho bè dây, âm thanh trở nên tăm tối và thê lương, như được cất lên từ những hầm mộ. Đó là bài thánh ca cho những kẻ tử vì đạo, đang tham gia vào một cuộc tuần hành đầy ảm đạm. Kèn đồng và bộ gõ thô bạo thỉnh thoảng ngắt quãng tượng trưng cho những con dã thú đang gầm gừ, thèm khát con mồi béo bở. Trò chơi đang diễn ra, một cuộc rượt đuổi và cuối cùng là đến cái chết. Đám đông phấn khích, sự phô trương của những chiếc kèn đồng quay trở lại và sự hỗn loạn trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Chương II

“Những người hành hương lê lết trên đường, cầu nguyện. Cuối cùng, từ đỉnh Monte Mario, thành phố thánh hiện ra trước những ánh mắt cuồng nhiệt và tâm hồn khao khát: “Rome! La Mã”!. Một bài thánh ca hân hoan vang lên và tiếng chuông của tất cả các nhà thờ đều trả lời”.

Âm nhạc của chương II hoàn toàn khác biệt. Năm thánh thứ 50, một lễ ân xá lớn được ban ra. Những người hành hương ủ rũ hát một bài thánh ca cầu nguyện được clarinet và bassoon đảm nhiệm, được ghi chú “doloroso e stanco” (buồn bã và mệt mỏi), thể hiện tâm trạng của mình. Dần dần âm nhạc sống động hơn trên tiếng horn được bè dây tremolo nâng đỡ. Và rồi không khí bỗng bừng sáng lên, từ trên đỉnh Monte Mario, họ đã nhìn thấy thành Rome từ phía xa, một bài thánh ca vui vẻ hơn vang lên. Respighi đã trích dẫn từ “Christ ist erstanden” (Chúa đã sống lại) – một trong những bài hát tiếng Đức phụng sự Thiên chúa giáo lâu đời nhất. Tâm hồn của những con chiên ngoan đạo đã được giải phóng trong niềm vui hân hoan. Thành phố vĩnh cửu đón chào đoàn người trong tiếng chuông của toàn bộ nhà thờ với những màu sắc lấp lánh. Những tiếng horn vang lên, làm gián đoạn bầu không khí đưa chúng ta vào chương tiếp theo của tác phẩm.

Chương III

“Lễ hội tháng Mười – đó là thời điểm thu hoạch nho ở Castelli Romani: tiếng vọng lại của buổi đi săn, tiếng chuông leng keng, những khúc tình ca. Rồi trong hoàng hôn dịu dàng nảy sinh một cuộc dạo chơi lãng mạn trên cây đàn mandolin”.

Castelli Romani (Các lâu đài La Mã) là một nhóm lâu đài nằm gần Rome về phía đông nam, nổi tiếng về việc làm rượu vang chính là điểm tiếp theo mà Respighi đưa khán giả của mình đến chiêm ngưỡng. Bầu không khí được bắt đầu trên tiếng horn được nối tiếp từ chương trước và sau đó do trumpet tiếp quản, báo hiệu những tiếng vọng lại của một cuộc đi săn. Những tiếng chuông leng keng vang lên như tiếng lục lạc của chú ngựa đưa chúng đi khám phá vùng đất mới đầy tươi đẹp này. Một giai điệu trữ tình vang lên, ban đầu ở âm vực cao của violin và sau đó là clarinet. Hoàng hôn dần buông xuống, từ xa vọng lại tiếng horn của cuộc đi săn. Mandolin mang đến một khúc serenade đầy say đắm và rồi giai điệu tuyệt đẹp này được luân chuyển qua các nhạc cụ khác trong dàn nhạc. Buổi tối buông xuống và những tiếng chuông lại vang lên, chú ngựa đưa chúng ta trở về.

Chương IV

“Lễ hiển linh: Đó là đêm trước Lễ hiển linh ở Piazza Navona: nhịp điệu đặc trưng của trumpet lấn át tiếng hò reo điên cuồng; trên chiếc xe diễu hành ầm ĩ, thỉnh thoảng, những motif mộc mạc, điệu nhảy saltarello, âm thanh của một chiếc đàn organ trong một cuộc biểu diễn bên lề đường, tiếng hò hét của một người bán hàng, một kẻ say gầm gừ, bài hát stornello sôi động lan toả trong tâm hồn của mỗi người dân “Lassàtece passà,, semo Romani!” (Chúng tôi là người La Mã, hãy để chúng tôi vượt qua!)”.

Lễ hiển linh được tổ chức vào ngày 6/1 hàng năm là một lễ hội lớn của Cơ đốc giáo, khi 12 ngày sau khi sinh ra, Jesus được công nhận là Thiên Chúa nhập thể. Respighi đã để cho khán giả chứng kiến không khí náo nhiệt tại quảng trường Navona, một không gian mở nổi tiếng với đài phun nước Bốn dòng sông, công trình nổi tiếng của Gian Lorenzo Bernini. Âm nhạc tràn đầy năng lượng và hỗn loạn, một nhịp điệu mạnh mẽ và điên cuồng. Không khí tươi vui được thể hiện trên trumpet và piccolo clarinet nhí nhảnh và rồi chìm vào không khí tưng bừng của quảng trường. Motif mộc mạc được thể hiện bằng cuộc đối thoại giữa trumpet và horn còn điệu nhảy saltarello do clarinet đảm nhiệm. Đàn organ vang lên trong một nhịp waltz được kèm theo tiếng trumpet gắt gỏng của người bán hàng rong. Tiếng glissando vui nhộn của trombone khắc hoạ dáng vẻ ngật ngưỡng của một kẻ say rượu. Nhịp điệu ngày càng trở nên dồn dập, cả dàn nhạc hát lên giai điệu tự hào “Lassàtece passà,, semo Romani!”.

Respighi đã khép lại bộ ba Rome của mình bằng một chuyến du hành về quá khứ, trở về những năm tháng xa xưa của một Rome hào hùng và quay trở về với Rome náo nhiệt của hiện tại. Đây là bản thơ giao hưởng dài nhất và cũng có những đòi hỏi khắt khe nhất của ông, nhưng có lẽ cũng vì vậy mà phần nào nó ít nổi tiếng và không được công diễn nhiều bằng hai tiền bối của nó. Tuy nhiên, đây vẫn là một tác phẩm đặc sắc, thể hiện được tình cảm chân thành nhất của Respighi với Rome và qua đó, toát lên những phẩm chất tinh túy nhất trong tài năng sang tác của nhà soạn nhạc.

Ngọc Tú (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
laphil.com
interlude.hk
flaminioonline.it

Bình luận Facebook