“Giuseppe de Luca hoàn toàn là giọng nam trung tuyệt vời nhất mà tôi từng được nghe.” – Arturo Toscanini

Là một trong những ngôi sao sáng nhất trong thời kỳ đầu của kỷ nguyên ghi âm, giọng baritone Giuseppe de Luca đã ghi dấu ấn đậm nét của mình bằng một sự nghiệp kéo dài hơn 50 năm. Đương thời, cùng với “Vua sư tử” Titta Ruffo, de Luca được coi là những baritone xuất sắc nhất thế giới. Nhưng khác với Ruffo, người sở hữu một giọng hát khoẻ khoắn, vang rền, đầy sức mạnh và hùng vĩ, cũng như nhiều giọng nam trung khác cùng thế hệ, de Luca có một phong cách hát đầy tinh tế và trữ tình tột bậc. Kỹ thuật thanh nhạc bậc thầy của de Luca giúp ông hoá thân vào mọi vai diễn với một chất lượng nghệ thuật xuất sắc, thể hiện được mọi cảm xúc mà ông muốn truyền tải tới khán giả. Ngoài ra, de Luca còn là một diễn viên tài ba luôn toả sáng trên sân khấu. Giống như nhiều ca sĩ opera danh tiếng khác, sau khi giành được mọi vinh quang ở châu Âu, ông đến Mỹ và nhanh chóng trở thành baritone huyền thoại tại Metropolitan Opera, thống trị ở đây trong hơn 30 năm, chiếm lĩnh mọi vai diễn quan trọng dành cho giọng nam trung. Bên cạnh công việc ca hát, de Luca còn được biết đến như một thầy giáo tận tâm và nhiệt huyết. Là một trong những thành viên quan trọng của kỷ nguyên vàng, giai đoạn đầu thế kỷ 20, de Luca tham gia ghi âm khá nhiều. Và ngày nay chúng trở thành những di sản quý giá để các thế hệ đi sau có thể tham khảo và thưởng thức của một trong những baritone xuất sắc nhất thế kỷ 20.

Giuseppe de Luca sinh ra tại khu phố nghèo Trastevere, Rome vào đúng ngày Giáng sinh, 25/12/1876. Cậu là đứa con út trong tổng số 11 người con của ông Nicola, một thợ rèn và bà Lucia, một ca sĩ nghiệp dư sở hữu giọng hát tuyệt vời. Có lẽ Giuseppe đã thừa hưởng năng khiếu âm nhạc từ mẹ mình. Mặc dù sinh ra trong một gia đình đông con với điều kiện kinh tế không hề khá giả, nhưng như một câu nói mà de Luca vẫn luôn nhắc lại “được sinh ra với chiếc áo sơ mi”, để chỉ những đứa trẻ may mắn sống trong một gia đình được quan tâm và chở che. Tuổi thơ của Giuseppe trôi qua trong hạnh phúc với tình yêu thương của cha mẹ và sự đùm bọc cùa các anh chị. Khi lên 8 tuổi, Giuseppe được gia đình cho theo học tại Schola Cantorum di S. Salvatore in Lauro. Tại đây cậu bé đã có được những trải nghiệm âm nhạc đầu tiên. Ở tuổi 12, Giuseppe đã được đóng những vai nhỏ trong hầu hết các vở kịch tại Teatro Adriano. Cậu tỏ ra rất xúc động trước ảnh hưởng mà câu chuyện và lời thoại mà tác phẩm biểu diễn mang lại. Cậu thường rất hào hứng khi trở về nhà, tập luyện chăm chỉ với những chiếc ghế tượng trưng cho những diễn viên khác, điều khiến cho những hàng xóm ở tầng dưới vô cùng khó chịu vì chúng bị kéo đi kéo lại, tạo ra rất nhiều tiếng ồn. Hơn ai hết, người tức giận nhất chính là ông Nicola, ông bố luôn muốn Giuseppe nối nghiệp thợ rèn của gia đình. Nicola đặt ra một giờ nhất định sẽ khoá cửa, ai về nhà sau giờ đó sẽ phải ngủ ngoài đường. Với đặc thù của các vở kịch, Giuseppe thường xuyên về muộn. Vì vậy, đã rất nhiều đêm, cậu đã phải “ngủ dưới các vì sao”. Tuy nhiên, điều này cũng không thể ngăn cản tình yêu của Giuseppe dành cho sân khấu, cậu vẫn tiếp tục tham gia các vở kịch. Trong quá trình diễn kịch tại đây, sau khi vỡ giọng, Giuseppe được Ottavio Bartolini, một thầy giáo và baritone tại địa phương xác định cậu bé có chất giọng giống mình nhưng ông khuyên Giuseppe hãy đợi đến khi 15 tuổi hãy học hát.

Năm 1891, khi Giuseppe 15 tuổi, một sự kiện đã diễn ra đã làm thay đổi cuộc đời cậu. Vào một tối sáng trăng, cậu cùng với những người bạn của mình đứng hát bên cạnh một con sư tử đá trên Piazza del Popolo. Tình cờ, Schultheis Brandi, giảng viên piano tại Accademia Nazionale di Santa Cecilia, một trong những nhạc viện lâu đời và nổi tiếng nhất nước Ý, đi ngang qua đã dừng lại để lắng nghe. Kinh ngạc trước giọng hát tuyệt vời của cậu, Brandi đã khuyên Giuseppe nên học hát một cách chuyên nghiệp. Giuseppe trả lời rằng cha cậu sẽ không cho phép cậu làm như vậy. Không bỏ cuộc, Brandi đã kể về Giuseppe với giám đốc học viện lúc bấy giờ, bá tước Sammartino. Bá tước đã sắp xếp một cuộc hẹn để có thể nghe Giuseppe hát. Bị tài năng của cậu chinh phục, Bá tước đã đến gặp ông Nicolai đề dàn xếp về việc cho Giuseppe theo học hát tại học viện. Khi ông Nicolai lạnh lùng từ chối với lý do con trai mình phải làm việc để phụ giúp cho hoàn cảnh kinh tế của gia đình, Bá tước đã quyết định bỏ tiền túi, bù vào phần của Giuseppe phải đóng góp. Bên cạnh đó, ông cũng hỗ trợ các điều kiện khác để cậu có thể học hành thuận lợi tại học viện, sớm hơn một năm so với những học sinh khác.

Tại học viện, Giuseppe được theo học với những thầy giáo tài năng nhất như Venceslao Persichini và Antonio Cotogni (những người cũng từng đào tạo Mattia Battistini, bậc tiền bối đáng kính trọng của thế hệ de Luca với biệt danh “Vua của những giọng baritone” và Ruffo, đối thủ đáng kính trọng nhất của de Luca). Chỉ hai năm sau khi Giuseppe theo học tại đây, ông Nicolai đã qua đời. Vì vậy, Giuseppe đã đi hát và làm nhiều công việc khác để hỗ trợ gia đình. Bất chấp việc đó, Giuseppe luôn đạt được những thành tích xuất sắc. Vì nhập học sớm, nên Giuseppe được học viện đào tạo trong năm năm, thay vì bốn năm như những sinh viên khác. Cũng tại đây, Giuseppe đã gặp cô gái Olimpia, lớn hơn anh một tuổi, sống ngay gần trường. Olimpia sau đó đã trở thành người vợ đầu tiên của anh.

Năm 1897, sau khi tốt nghiệp với điểm số gần như hoàn hảo, chàng trai trẻ de Luca may mắn đã có được hợp đồng biểu diễn opera chuyên nghiệp đầu tiên khi anh được mời đến thử giọng cho vai diễn Valentin (Faust, Charles Gounod) tại Teatro di Piacenza. Mặc dù nốt cao nhất trong âm vực (Son) của anh không được tốt, nhưng giọng hát tuyệt đẹp của de Luca đã thuyết phục được tuyển trạch viên và anh đã được nhận. Khi chuẩn bị ký hợp đồng, người đại diện của de Luca chợt nhận ra hôm đó là thứ 6 ngày 13 và vì mê tín, anh ta đã khuyên de Luca hoãn việc này lại vào ngày hôm sau. Tuy nhiên, khi ra về, de Luca chợt nhìn thấy một giọng nam trung khác cũng đến để thử giọng. Lo sợ điều bất trắc có thể xảy ra, với lý do quên mũ, de Luca đã quay lại để ký hợp đồng. Đêm diễn vào ngày 6/11/1897 đã thành công tốt đẹp, khởi đầu thuận lợi cho một huyền thoại và ngay sau đó, anh đã có được hợp đồng biểu diễn thứ hai của mình tại Genoa với Enrico Caruso, người de Luca rất ngưỡng mộ và sau này trở thành bạn diễn của anh trong rất nhiều vở opera, lúc này cũng đang trong quá trình gây dựng danh tiếng cho bản thân mình.

Sau khi rèn giũa bản thân trong nhiều vai diễn những nhà hát trên khắp nước Ý, ngày 6/11/1902, de Luca có màn xuất hiện ngoạn mục tại Teatro Lirico, Milan với vai Michonnet trong đêm công diễn ra mắt vở opera Adriana Lecouvreur của Francesco Cilea). Caruso cũng tham gia trong vai Maurizio. Buổi biểu diễn đã thành công rực rỡ và đem lại danh tiếng cho cả Cilea và de Luca. Ngay sau đó, tên tuổi của de Luca được cả nước Ý biến đến. Ông nhanh chóng được những nhà hát hàng đầu ở Ý mời cộng tác. De Luca rất có duyên trong việc công diễn lần đầu các vở opera. Ngày 19/12/1903, ông hát vai Gleby trong vở Siberia của Umberto Giordano tại La Scala và sau đó cũng tại đây, de Luca có màn trình diễn xuất sắc với vai Sharpless (Madama Butterfly, Giacomo Puccini) vào ngày 17/2/1904. Sau mùa diễn thành công tại La Scala, De Luca đã đi lưu diễn khắp châu Âu, tới cả Nga và Ba Lan và gây dựng được danh tiếng cho mình như là một trong những baritone xuất sắc nhất thời điểm đó. Danh mục biểu diễn của de Luca rất rộng, trong cả sự nghiệp mình ông đã tham gia trong khoảng 100 vở opera, chủ yếu của các tác giả Ý và Pháp. Trong thời kỳ đầu tại La Scala, de Luca cũng hát một vài vai diễn trong opera của Richard Wagner như Alberich (Das Rheingold), Wolfram von Eschenbach (Tannhäuser) và Beckmesser (Die Meistersinger von Nürnberg), tất cả đều bằng tiếng Ý. Năm 1907, de Luca có lần ra mắt thành công tại Covent Garden trong vai Sharpless.

De Luca là một ca sĩ thơ mộng, giàu cảm xúc và cực kỳ nhạy cảm. Phong cách hát của ông vô cùng tự nhiên, giàu màu sắc và rất rõ ràng. Không hề dễ dàng để tìm ra giọng ca tương tự như de Luca, tạo ra một âm thanh hoàn hảo đến kinh ngạc mà tốn rất ít công sức. Ông đã thể hiện tất cả những vai baritone quan trọng nhất của opera Ý, từ bel canto cho đến Verdi và verismo và đều tạo được sức hút mãnh liệt. Những âm thanh được phát ra từ giọng hát của de Luca luôn tròn trịa, đầy đặn với sự đồng nhất tuyệt vời. Có vóc dáng nhỏ bé, giọng hát của de Luca không có sức mạnh khổng lồ, nhưng bù lại là một kỹ thuật toàn diện với âm sắc đẹp mê hồn, đặc biệt ở âm khu giữa, những đường legato hoàn hảo không một chút tì vết và có sức lan toả mạnh mẽ tới từng trái tim của khán giả. De Luca cũng là một diễn viên xuất sắc, nhờ những vai kịch nhỏ ông từng có được tại sân khấu địa phương khi còn trẻ. Ông được mệnh danh là “giọng ca quý phái”, với một gu nghệ thuật có tính thẩm mỹ cao, tinh tế, đầy tính sáng tạo. Dù có một lịch diễn dày đặc với rất nhiều vai diễn nhưng sự nghiệp của de Luca kéo dài đến hơn 50 năm. Điều này cho thấy ông có một tư duy làm việc rất khoa học, linh hoạt và nhận thức được đầy đủ về phương tiện biểu đạt của riêng mình. De Luca còn được biết đến như là một người yêu thích bơi lội và đi bộ. Ngay từ nhỏ, ông đã thường xuyên đắm mình trên con sông Tiber chảy qua Rome và giành được nhiều giải thưởng bơi lội. Và de Luca cho biết: “Ngay cả ở nước Nga lạnh giá, với tuyết rơi đầy trên mặt đất, tôi vẫn đi bộ suốt. Điều đó sẽ tốt hơn cho ca sĩ.”

Ngày 25/11/1915, de Luca đã có buổi ra mắt khán giả Metropolitan Opera trong vai Figaro (Il barbiere di Siviglia, Gioachino Rossini). Tờ Herald đã có bài bình luận: “Ông de Luca đã có màn ra mắt của mình tại Metropolian và ngay lập tức chứng minh được giá trị của mình với tư cách ca sĩ và diễn viên: Chỉ với aria duy nhất “Largo al factotum”, de Luca đã chinh phục được khán giả với những tràng vỗ tay vang dội. Ông là giọng baritone linh hoạt nhất mà nhà hát có được sau nhiều năm. Nó có chất lượng tuyệt vời. Khả năng kiểm soát hơi thở của de Luca thật hoàn hảo. Là một diễn viên, ông ấy rất đáng chú ý, cử chỉ và nét mặt thể hiện cảm xúc trong từng câu chữ. Tinh thần của ông dường như không hề cạn kiệt. Ông ấy là điểm sáng của cả mùa diễn”. De Luca đã toả sáng ở Metropolitan Opera trong đêm diễn đầu tiên và còn tiếp tục làm được điều này trong suốt 20 năm sau đó, trở thành một tên tuổi của những ca sĩ Ý tài năng góp phần mang lại thành công và vinh quang cho Metropolitan Opera, trở thành cột trụ tại nơi đây. Từ năm 1915 đến năm 1935, de Luca đã hát tại đây trong 857 buổi với 102 vai diễn, trong đó có màn công diễn lần đầu vở Gianni Schicchi (de Luca đóng vai chính) của Puccini vào ngày 14/12/1918. Sau năm 1935, de Luca còn một lần quay lại ngắn ngủi với Metropolitan Opera trong mùa diễn 1939-1940. Buổi biểu diễn cuối cùng của ông diễn ra vào ngày 22/4/1940 trong Germont (La traviata, Verdi) tại Atlanta. Mozelle Horton Young đã nhận xét trên tờ Atlanta Constitution: “Giuseppe de Luca đã hát Germont thay cho Laurence Tibbett bị ốm. Atlanta rất vui khi chào đón một trong những người bạn cũ được yêu thích của họ, de Luca, và khi ông bước ra sân khấu trong màn II, ông đã nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt. Thật ngạc nhiên là làm thế nào mà một người đã hát rất lâu như de Luca vẫn có thể sở hữu một giọng hát tuyệt vời như vậy. Trong giọng hát của ông có tất cả sự mượt mà, màu sắc và sự rung động của một chàng trai trẻ, Và cùng với đó, de Luca là một diễn viên tuyệt vời. Diễn xuất cũng như giọng hát của ông đã khiến khán giả vô cùng cảm động.”

De Luca rất được người dân New York yêu mến. Ông vô cùng nổi tiếng, mỗi khi ra đường, khi ông bị nhận ra, mọi người sẽ chạy đến, muốn chạm vào ông, muốn nói chuyện với ông và xin chữ ký. Hầu như tất cả những nhà hàng nổi tiếng tại New York đều có ảnh chân dung de Luca. Đương nhiên, tất cả mọi thể hiện tình cảm này đã mang lại cho ông niềm vui lớn, đặc biệt là trong những năm cuối đời với những thất vọng về quê hương mà de Luca vô cùng yêu mến do thái độ của họ đối với đêm diễn kỷ niệm 50 năm sự nghiêp ca hát của ông. De Luca luôn nói: “Ngoài Rome, New York là thành phố duy nhất mà tôi cảm thấy hạnh phúc!” Thế chiến thứ hai nổ ra, năm 1940, ông quay trở về Ý, tham gia các sự kiện từ thiện, hỗ trợ cho những người bị thương, những người khốn khó và chịu nhiều đau khổ. Sau khi cuộc chiến tranh kết thúc, mọi hoạt động nghệ thuật gần như đã trở lại quỹ đạo thông thường. de Luca cũng xuất hiện trở lại trên các sân khấu opera. Năm 1947, de Luca đã bàn bạc với nhạc trưởng Tullio Serafin, giám đốc nghệ thuật của Teatro dell’Opera di Roma về một đêm diễn kỷ niệm 50 năm sự nghiệp biểu diễn của ông. De Luca muốn đêm diễn được tổ chức tại Rome, thành phố nơi ông sinh ra và lớn lên. De Luca muốn được hát La damnation de Faust của Hertor Berlioz, tác phẩm mà ông rất yêu thích. Ban giám đốc nhà hát cho biết sẽ xem xét đề nghị của ông. Tuy nhiên, nhiều tháng trời trôi qua mà de Luca vẫn chưa nhận được câu trả lời. Ông đến gặp giám đốc nhà hát và nhận được lời từ chối với lý do tác phẩm quá khó. De Luca đề nghị một vai diễn khác trong danh mục đồ sộ của mình nhưng vẫn nhận được những cái lắc đầu, họ đề nghị ông lùi đêm biểu diễn lại. Sự thờ ơ của họ đã khiến de Luca phải bỏ cuộc. Không chỉ có vậy, de Luca còn thấy được rằng nhà hát đang quảng cáo La damnation de Faust với một giọng baritone khác. Với de Luca, đó là một cú đòn khủng khiếp. Như con gái của ông nhớ lại, trong nhiều tháng trời, ông luôn gặp ác mộng. Ngay sau nỗi thất vọng cay đắng này, de Luca trở thành vị hành khách phi quân sự đầu tiên lên con tàu “Liberty” đến Mỹ. Khi đến nơi, ông tìm thấy bạn bè và những người hâm mộ mình, như ông nói: “Giống như uống một ly sâm panh và sống lại vậy.” Ngày 7/11/1947, tại Town Hall, New York, đêm diễn kỷ niệm 50 sự nghiệp của de Luca đã diễn ra. Một buổi biểu diễn với những trích đoạn trải dài từ baroque đến đương đại và có cả một số phần của La damnation de Faust. New York đã dành cho ngôi sao của mình những gì trân trọng nhất.

Từ năm 1948, de Luca tham gia giảng dạy tại Julliard School, truyền bá kiến thức và vốn kinh nghiệm quý báu của mình cho các thế hệ ca sĩ đi sau. Một số ca sĩ như Leonard Warren, Gianna D’Angelo và Dolores Wilson từng là học trò của ông. De Luca chịu trách nhiệm cho các khoá học vào mùa hè của Julliard School, Ông đã dự kiến đảm nhiệm vị trí tương tự tại trường Curtis, Philadelphia nhưng không thành hiện thực. De Luca qua đời sau một cơn phẫu thuật tại bệnh viện Columbus, New York vào ngày 26/8/1950 ở tuổi 73.

Không như một số ca sĩ khác, de Luca có được sự tôn trọng và yêu mến từ rất nhiều đồng nghiệp. Caruso, Ruffo, Giacomo Lauri-Volpi, Feodor Chaliapin, Rosa Ponselle, Giacomo Martinelli và nhiều người khác luôn dành cho ông sự ngưỡng mộ và cảm phục. Hoạt động nghệ thuật tại thời đại của những thay đổi mang tính cách mạng trong opera, một thời đại chứng kiến những biên giới mới mẻ, táo bạo, de Luca đã trở thành đại diện tiêu biểu, người nghệ sĩ biểu diễn liên tục duy trì được sự cân bằng giữa truyền thống và hiện đại, một thuỷ thủ lành nghề có thể chèo lái trên bất kỳ vùng biển nào để hướng tới những điểm đến được chỉ ra từ những yêu cầu cấp thiết của nghệ thuật và làm như vậy với phong cách không ai sánh bằng. De Luca sẽ luôn được nhớ tới như một trong những baritone xuất sắc nhất mà nước Ý từng sản sinh ra. Cậu bé nghèo với xuất thân tầm thường từ một gia đình thợ rèn ở khu phố Trastevere, Rome đã vươn mình trở thành ngôi sao sáng chói trên mọi lục địa. Tuy nhiên, de Luca không bao giờ đánh mất đi sự giản dị của mình và sống với sự giản dị đó tại bất cứ nơi đâu mà tài năng dẫn dắt ông đến. Nhưng với tư cách là một ca sĩ, ông đã sống và cống hiến như một vị hoàng tử: Giuseppe de Luca, một giọng ca cao quý!

Cobeo (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
opera-gems.com
giuseppedeluca.it
musicalamerica.com