Thông tin chung
Tác giả: Giacomo Puccini.
Kịch bản: Luigi Illica và Giuseppe Giacosa. Được dựa trên tiểu thuyết Scènes de la vie de bohème của Henri Murger.
Thời gian sáng tác: Năm 1893-1895.
Công diễn lần đầu: Ngày 1/2/1896 tại Teatro Regio, Turin dưới sự chỉ huy của Arturo Toscanini.
Độ dài: Khoảng 1 giờ 50 phút.
Nhân vật/Loại giọng:
Mimì, Cô thợ may: Soprano
Rodolfo, Nhà thơ: Tenor
Musetta, một ca sĩ, bạn gái của Marcello: Soprano
Marcello, hoạ sĩ, bạn của Rodolfo: Baritone
Schaunard, nhạc sĩ, bạn của Rodolfo: Baritone
Colline, triết gia, bạn của Rodolfo: Bass
Benoit, chủ nhà trọ: Bass
Alcindoro, uỷ viên hội đồng: Bass
Parpignol, người bán đồ chơi: Tenor
Cảnh sát: Bass
Người gác trạm thu phí: Bass
Thành phần dàn nhạc: piccolo, 2 flute, 2 oboe, English horn, 2 clarinet, bass clarinet, 2 bassoon, 4 horn, 3 trumpet, 4 trombone, timpani, snare drum, triangle, cymbals, bass drum, xylophone, glockenspiel, chimes, harp và dàn dây. Xuất hiện ngoài sân khấu: 4 piccolo, 6 trumpet, 2 snare drum (thường xuyên được đưa lên sân khấu).
Hoàn cảnh sáng tác
Sau thành công của Manon Lescaut vào ngày 1/3/1893, sự nghiệp của Puccini đã ở vào một vị thế hoàn toàn khác. Ông đã thoát khỏi cảnh nghèo khó và có một bước tiến đáng kể trên con đường nghệ thuật của mình. Ngay trước khi công diễn Manon Lescaut, Puccini đã ấp ủ sáng tác một vở opera dựa trên tiểu thuyết Scènes de la vie de bohème (Cảnh đời của những kẻ nghèo khó, 1851) của nhà văn Pháp Henri Murger. Và đó là một cơ sở hoàn hảo để Puccini sáng tác nên một trong những tuyệt tác vĩ đại nhất của mình. Scènes de la vie de bohème là một tiểu thuyết được xuất bản thành từng tập riêng lẻ, bắt đầu từ tháng 3/1845. Trên thực tế, tác phẩm này không tuân theo hình thức tiểu thuyết tiêu chuẩn mà là một bộ sưu tập các câu chuyện riêng biệt, có sợi dây liên kết lỏng lẻo với nhau, đều xảy ra ở khu phố Latin, Paris vào đầu những năm 1830, lãng mạn hoá cuộc sống của những con người nơi đây. Nói một cách chính xác hơn, La bohème (Cô gái nghèo khó) của Puccini bắt nguồn từ vở kịch La vie de bohème (Cuộc sống nghèo khó, 1849) của Théodore Barrière với sự giúp đỡ của chính Murger. Trong đó, hình ảnh nhân vật Mimì được kết hợp từ hai nhân vật trong tiểu thuyết là Mimì và Francine.
Trong quá trình sáng tác La bohème, Puccini đã xảy ra tranh chấp với Ruggero Leoncavallo, người cũng đang bắt đầu một La bohème của riêng mình. Cuộc tranh cãi đã diễn ra gay gắt, Leoncavallo nói rằng ông đã đề cập đến việc mình hoàn thành một kịch bản La bohème cho Puccini và đề nghị Puccini nên hoãn lại dự án của mình. Puccini trả lời ông hoàn toàn không biết gì về tác phẩm của Leoncavallo và rằng mình đã làm việc với vở opera trong một khoảng thời gian và không thể ngừng lại. Puccini hoan nghênh viễn cảnh cạnh tranh và muốn khán giả là người quyết định chất lượng của tác phẩm. Tình bạn của họ đã bị rạn nứt. La bohème của Leoncavallo công diễn sau bản của Puccini hơn một năm sau nhưng không thành công và gần như chìm vào quên lãng. La bohème được Puccini sáng tác trong một khoảng thời gian khá lâu. Một phần vì ông vẫn chưa từ bỏ ý định về một vở opera dựa trên La lupa của Giovanni Verga và một phần vì ông đã dành phần lớn thời gian hai năm sau đó để ra nước ngoài giám sát các buổi biểu diễn của Manon Lescaut tại các thành phố khác nhau ở châu Âu. Kịch bản đã được giao cho Luigi Illica và Giuseppe Giacosa, những người đã từng cộng tác với Puccini trước đó trong Manon Lescaut. Trong quá trình sáng tác kịch bản, đã có sự mâu thuẫn ý tưởng xảy ra giữa Puccini và hai nhà biên kịch nhưng rồi tất cả đều đã được dàn xếp ổn thoả. Cuối cùng Puccini cũng quyết định gạt bỏ La lupa và toàn tâm toàn ý tập trung cho La bohème bắt đầu từ mùa hè 1894. Ông hoàn thành nó vào ngày 10/12/1895.
Vì La Scala khi đó nằm dưới sự quản lý của nhà xuất bản Edoardo Sonzogno, người kiên quyết loại bỏ các tác phẩm được đối thủ cạnh tranh Casa Ricordi phát hành, trong đó có các vở opera của Puccini nên La bohème đã được chuyển đến công diễn ra mắt tại Teatro Regio, Turin vào ngày 1/2/1896. Nhạc trưởng trẻ tuổi Arturo Toscanini chịu trách nhiệm chỉ huy vở opera. Đêm diễn ra mắt không thực sự thành công và giới phê bình bị chia rẽ mạnh mẽ. Tuy nhiên, những buổi biểu diễn ngay sau đó đã dần dần thu hút được khán giả và La bohème nhanh chóng trở thành một trong những vở opera nổi tiếng nhất khi đó, đưa tên tuổi Puccini lên một tầm cao mới, trở thành lá cờ đầu cho một thế hệ nhà soạn nhạc opera thời kỳ hậu Giuseppe Verdi.
Tóm tắt nội dung
Thời gian: Những năm 1830.
Địa điểm: Paris.
Màn I
Căn phòng áp mái trong khu phố Latin của bốn chàng nghệ sĩ nghèo (đêm Giáng sinh).
Marcello đang vẽ tranh còn Rodolfo nhìn ra ngoài cửa sổ. Họ phàn nàn về cái lạnh. Để giữ ấm, họ đốt bản thảo vở kịch của Rodolfo. Hai thành viên còn lại quay trở về nhà. Colline run rẩy và bất bình vì không thể đem cầm đồ một số cuốn sách. Theo sau, Schaunard xách theo đồ ăn, rượu và xì gà. Anh giải thích sự giàu có của mình đến từ việc một quý ông người Anh lập dị, yêu cầu anh chơi violin cho con vẹt của ông ta nghe cho đến khi nó chết. Những người bạn hầu như không chú ý nghe anh nói vì mải bận ăn và uống. Schaunard rủ mọi người tối hôm đó sẽ tới liên hoan tại quán cà phê Momus để ăn mừng, anh sẽ chiêu đãi. Ông chủ nhà trọ Benoit, đến để thu tiền nhà. Sau khi chuốc cho Benoit say, những người bạn cố ý gợi Benoit kể chuyện về những cuộc phiêu lưu tình ái của mình sau đó đã tổng cổ ông chủ nhà đi với vẻ phẫn nộ giả tạo về sự không chung thuỷ của ông ta. Marcello, Colline và Schaunard rời đi, để lại Rodolfo với một bài báo đang dang dở. Anh phải hoàn thành nó rồi sẽ đến tụ tập với những người bạn của mình.
Tiếng gõ cửa lại vang lên, lần này là cô thợ may hàng xóm Mimì. Cô sang xin lửa vì ngọn nến của cô đã tắt. Khi bước vào phòng, cô đã ngất đi trong một khoảng thời gian ngắn, được Rodolfo dìu đến ghế và mời một ly rượu. Cô cảm ơn anh, nói rằng đã cảm thấy tốt hơn và phải rời đi. Nhưng cô không tìm thấy chìa khoá. Rodolfo vội thổi tắt ngọn lửa của mình và hai người tìm kiếm trong bóng tối. Rodolfo nhặt được chiếc chìa khoá nhưng đã giấu đi. Anh nắm lấy bàn tay lạnh giá của cô, kể về cuộc đời làm thơ mình và đề nghị cô kể cho anh nghe về cô (“Che gelida manina”). Cô kể tên mình là Mimì và miêu tả cuộc sống giản dị của mình (“Sì, mi chiamano Mimì”). Sốt ruột, những người bạn gọi với từ dưới nhà lên. Rodolfo vội đáp lại và nhìn Mimì say đắm đang đứng dưới ánh trăng (“O soave fanciulla”). Họ nhận ra tình yêu của mình. Hạnh phúc vì đã tìm thấy nhau, Mimì và Rodolfo tay trong tay rời đi đến quán cà phê.
Màn II
Khu phố Latin.
Một đám đông lớn những người bán hàng rong, có cả trẻ em đang chào mời các hàng hoá của họ (“Aranci, datteri! Caldi i marroni!”). Những người bạn gặp nhau, Rodolfo mua tặng Mimì một chiếc mũ. Colline mua một chiếc áo khoác còn Schaunard là chiếc kèn. Đêm Giáng sinh rất huyên náo, mọi người vui chơi tấp nập, trẻ em trên đường phố tập trung vào quầy bán đồ chơi của Parpignol. Những người bạn vào quán cà phê Momus.
Khi mọi người đang ăn tối tại đây, Musetta, bạn gái cũ của Marcello xuất hiện, tay trong tay Alcindoro, một người già nhưng giàu có. Nhìn thấy Marcello, cô cố gắng thu hút sự chú ý của anh bằng cách hát ca ngợi sự nổi tiếng của chính mình (“Quando me’n vo”). Để có thể thoát khỏi Alcindoro, Musetta giả vờ bị đau chân vì đôi giày chật, cô yêu cầu ông ta mang chúng đến người thợ sửa giày. Khi Alcindoro rời đi, cô ngã vào vòng tay Marcello, họ nhận ra vẫn còn yêu nhau. Những người bạn phải thanh toán hoá đơn. Schaunard nhận thấy ví mình đã bị ăn trộm và tất cả mọi người không đủ tiền để trả. Musetta nhanh trí đề nghị đưa cho Alcindoro thanh toán. Những người lính diễu hành ngoài quán cà phê, tiếng quân nhạc vang lên, mọi người ra về. Alcindoro trở lại với đôi giày trong tay, ngẩn ngơ khi nhìn thấy hoá đơn, ngồi phịch xuống ghế.
Màn III
Tại cổng thu phí Barrière d’Enfer, ngoại ô Paris (cuối tháng Hai).
Một người gác chắn kiểm soát những người ra vào thành phố. Mimì xuất hiện, ho dữ dội. Cô đến quán rượu gần đó để tìm Marcello, nơi anh ta và Musetta đang sinh sống. Mimì kể cho Marcello về cuộc sống khó khăn của mình với Rodolfo, người vừa bỏ rơi cô vào đêm hôm trước và về sự ghen tuông khủng khiếp của anh (“O buon Marcello, aiuto!”). Marcello cho biết Rodolfo đang ngủ thiếp đi ở bên trong và lo lắng cho những cơn ho của Mimì. Rodolfo thức dậy và ra ngoài tìm Marcello. Mimì nấp đi ở gần đó, lắng nghe hai người bạn trò chuyện. Rodolfo cho biết anh muốn chia tay Mimì, đổ lỗi cho sự lẳng lơ của cô. Bị dồn ép, Rodolfo đành phải tiết lộ sự thật rằng căn bệnh lao phổi của Mimì sẽ càng trở nên tồi tệ hơn trong hoàn cảnh nghèo khó của họ, hi vọng sự giả vờ ghen tuông của mình sẽ thúc đẩy việc cô tìm kiếm một người đàn ông giàu có khác (“Marcello, finalmente”).
Marcello cố gắng bịt miệng Rodolfo lại vì Mimì đang ở gần đó nhưng cô đã nghe thấy tất cả. Tiếng khóc và những cơn ho tiết lộ nơi cô đang trốn. Rodolfo chạy đến với cô trong khi Marcello vào trong quán rượu vì nghe thấy tiếng cười đùa của Musetta với những vị khách khác. Mimì nói rằng cô sẽ chia tay Rodolfo trong thân thiện (“Donde lieta uscì”), nhưng tình yêu của họ quá sâu sắc để cô có thể làm điều này. Như một sự thoả hiệp, họ sẽ sống bên nhau tới mùa xuân khi thế giới đang sống lại và không ai cảm thấy thực sự cô đơn. Marcello giận dữ vì sự lẳng lơ của Musetta, họ cãi nhau, đối lập với sự hoà giải giữa Rodolfo và Mimì (“Addio dolce svegliare alla mattina!”).
Màn IV
Trở lại căn phòng áp mái.
Marcello và Rodolfo đang cố gắng làm việc, nhưng câu chuyện của họ luôn hướng về những người bạn gái cũ, giờ đây đang ở trong vòng tay của những người giàu có. Rodolfo đã nhìn thấy Musetta trong một cỗ xe đẹp và Marcello đã nhìn thấy Mimì ăn mặc như một nữ hoàng. Họ thể hiện nỗi nhớ sâu sắc (“O Mimì, tu più non torni”). Schaunard và Colline đến với một bữa tối rất thanh đạm và tất cả bắt chước ăn một bữa tiệc thịnh soạn, cùng nhau khiêu vũ và ca hát. Schaunard và Colline tham gia một trận đấu tay đôi giả.
Musetta đột ngột xuất hiện, thông báo Mimì quá yếu để có thể lê bước lên trên này. Rodolfo vội vàng chạy xuống dìu, đưa cô lên giường. Musetta cho biết Mimì cầu xin được trở về để chết bên cạnh Rodolfo. Musetta yêu cầu Marcello đi cùng mình để bán đôi hoa tai. Colline đi cầm đồ chiếc áo khoác (“Vecchia zimarra”). Để tạo không gian cho hai người ở lại, Schaunard đi cùng với Colline. Mimì cho Rodolfo biết rằng anh là cả cuộc đời cô (“Sono andati?”). Trước sự vui vẻ của Mimì, Rodolfo đưa ra chiếc mũ màu hồng mà anh đã mua tặng cô trước đây, được anh lưu giữ làm kỷ niệm. Họ nhớ lại những tháng ngày hạnh phúc và lần đầu tiên gặp nhau: những ngọn nến, chiếc chìa khoá bị mất. Mimì lên cơn ho rũ rượi. Mọi người trở lại, với món quà là chiếc bao tay để sưởi ấm và lòng chân thành để làm dịu những cơn ho. Mimì dịu dàng cảm ơn và trấn an rằng mình đã khoẻ hơn. Cô chìm vào giấc ngủ. Musetta cầu nguyện. Schaunard phát hiện ra rằng Mimì đã chết. Rodolfo lao vào giường, đau khổ gọi tên Mimì. Anh nức nở trong bất lực, vô vọng gọi tên cô.
La bohème đã trở thành kiệt tác của Puccini, mang trong mình vô vàn những giai điệu đẹp một cách diệu kỳ. Đó là những aria “Che gelida manina, “Sì, mi chiamano Mimì”, “Quando me’n vo” hay các duet “O soave fanciulla”, “O Mimì, tu più non torni”. La bohème chứa đựng tất cả những gì tinh tuý nhất trong âm nhạc của Puccini: những trích đoạn bay bổng và một dàn nhạc lấp lánh vuốt ve giọng hát. Sự sống động và trữ tình trong La bohème được kết hợp với nhiều cao trào cuốn hút, ăn khớp nhau với một sự uyển chuyển tuyệt vời và tràn đầy niềm đam mê để tôn lên những giọng ca đẹp. Tác phẩm với một câu chuyện dung dị, gần gũi đã trở thành một vở opera “verismo” kinh điển. Cho đến ngày nay, La bohème luôn nằm trong số những vở opera được biểu diễn nhiều nhất trên thế giới. Tác phẩm đã trở thành bệ phóng cho nhiều giọng ca danh tiếng, trong số đó có Luciano Pavarotti. Và người bạn thân của ông, soprano Mirella Freni được coi là Mimì vĩ đại nhất trong lịch sử với câu nói nổi tiếng của Herbert von Karajan: “Tôi chỉ khóc hai lần trong đời. Khi mẹ tôi mất và hôm nay khi cô chết trên sân khấu”.
Cobeo
