Hòa nhạc đố vui: Bạn am hiểu âm nhạc thế nào? – Leonard Bernstein

673

Lần đầu tiên trong 10 chương trình có nội dung về đố vui. Một chương trình giải trí để mọi người cùng xem hiểu biết của mình về âm nhạc như thế nào

Chương trình “Bạn am hiểu âm nhạc thế nào?”

Biên soạn do Leonard Bernstein
Chương trình được phát sóng lần đầu trên đài CBS, ngày 26/05/1968

Chương trình hôm nay là một dịp đặc biệt, có thể nói là độc đáo nhất từ trước đến nay. Bởi lẽ đây là lần đầu tiên trong suốt 11 năm công chiếu chuỗi chương trình Hoà nhạc cho thanh thiếu niên, mà chúng tôi triển khai một cuộc thi đố về âm nhạc dành cho mọi người và, tôi tin rằng, đây là lần đầu tiên mà các khán giả xem truyền hình của chúng ta được trải nghiệm. Các cuộc đố vui luôn là những chủ đề thú vị có những người yêu thích và cũng có người thì không. Có thể là với một người này khi nghe thấy chữ “câu đố” anh ta sẽ chạy đến “cửa thoát hiểm gần nhất” Còn một người khác thì sẽ đáp lại ngay “Yeahhh! Chơi game rồi! Không thể đợi thêm nữa!” Tôi cho rằng sự khác biệt là giữa nhóm những người rất háo hức muốn thể hiện những gì họ biết và những người e sợ khi cảm thấy sự kém hiểu biết của mình bị lộ tẩy.

Tuy nhiên, cuộc thi đố này không nhắm tới cả 2 loại trên vì nó sẽ không hỏi các cháu những lí thuyết, kiểu như, thông tin thông thường về các nhà soạn nhạc, các tiêu đề, chủ đề và ngày tháng, hay những dạng kiến thức đó. Mà thay vào đó, bộ câu đố sẽ xoay quanh năng khiếu với âm nhạc nghĩa là các cháu nhạy cảm với âm nhạc tới đâu, các cháu thực sự yêu thích nó thế nào âm nhạc ảnh hưởng sâu sắc tới các cháu ra sao đôi tai của các cháu có nhạy bén hay không và các cháu đọng lại gì từ những thứ các cháu nghe Tất nhiên là vẫn sẽ có những câu hỏi liên quan tới lí thuyết: vì không bài kiểm tra nào có thể thiếu chúng Nhưng điều quan trọng nhất vẫn nằm ở việc thưởng thức âm nhạc và vì lí do đó, tôi hi vọng rằng chương trình đố vui này sẽ rất vui dù cho nó có là một dạng kiểm tra đi chăng nữa. Nhưng nó sẽ không như một bài kiểm tra trên lớp đâu.

Bây giờ, tất cả những gì các cháu cần chuẩn bị cho trò chơi này là một tờ giấy nhỏ và một chiếc bút chì. Các cháu trong hội trường đều đã được trang bị đầy đủ rồi còn các cháu đang coi trên truyền hình sẽ có đúng 60 giây để chuẩn bị nhé. trong khi đó thì chúng tôi sẽ bấm giờ bằng âm nhạc với giai điệu sau. Giờ thì chắc là cháu nào cũng có bản nháp và bút chì rồi nhưng các cháu chưa cần vội viết gì về khúc nhạc chúng tôi vừa chơi đâu. Tôi sẽ bật mí luôn cho các cháu rằng đây là phần kết trong bản giao hưởng thứ nhất của Brahms, ngay 60 giây cuối cùng luôn. Tôi không kì vọng tất cả các cháu đều phải biết rồi hay hầu hết các cháu Nhưng tôi mong đợi các cháu sẽ nhận ra một vài điều từ nó

Thứ nhất: Đó là phần kết của một cái gì đó Điều này cũng khá rõ ràng nhỉ?
Thứ hai: nó có lẽ là đoạn kết của một bản giao hưởng mà phải là một tác phẩm lớn, và có quy mô.
Thứ ba: nó có khả năng là một bản giao hưởng của Đức vì mang một phong cách nghiêm túc kiểu Đức
Và thứ tư: Có lẽ, nó không phải là âm nhạc thời kì đầu nó không thể ra đời quá sớm vì quy mô và sự phong phú thấy được từ dàn nhạc Đồng thời cũng không phải ở thời kì hậu Lãng Mạn, như Richard Strauss hay Mahler bởi dàn nhạc này chưa đạt đến mức to lớn hay hoành tráng như vậy. Và chắc chắn, nó càng không phải âm nhạc hiện đại. Nên các cháu có thể áng chừng đâu đó giữa thời kì Cổ Điển và Lãng Mạn – vậy thì có lẽ, nó sẽ là của Beethoven hoặc Brahms Và nếu các cháu đoán tác giả là Brahms, mà không hề hay biết gì về bản nhạc từ trước vậy thì các cháu rất xuất chúng đấy. Mà nếu có không đoán được ra, các cháu cũng đừng buồn. Có thể là trong lúc vừa rồi các cháu còn mải tìm bút chì ấy mà. Tóm lại là, quá trình này giống như việc hóa thân làm thám tử mà tôi hi vọng các cháu sẽ làm trong cuộc đố vui này.

Giờ chúng ta đã sẵn sàng để bắt đầu. Chúng tôi sẽ mở đầu bằng cách chơi cho các cháu nghe một bản nhạc hoàn chỉnh dài 4 phút. Đây là một tác phẩm nổi tiếng nên các cháu nào đã biết từ trước sẽ lập tức nhận ra ngay và “Hoan hô các cháu”. Nhưng nếu có biết, thì các cháu cũng đừng hô toáng lên nhé vì như vậy sẽ làm mọi người mất vui đấy. Còn các cháu nào chưa biết mà tôi đoán là cũng khoảng đa số đấy thì sẽ có cơ hội trong lúc tác phẩm được trình diễn để thử đoán năm câu trả lời cho các mục sau: các cháu hãy ghi lại câu hỏi này tến tác giả quốc tịch của tác giả thời kì áng chừng. Tôi có nói nhanh quá không? Tên, quốc tịch, thời gian Phong cách âm nhạc và, nếu có thể, thì cả cấu trúc tác phẩm nữa Tôi nhắc lại: tên, quốc tịch thời kì, phong cách và cấu trúc. Tất nhiên là, nếu các cháu đoán được tên tác phẩm, thì còn gì tuyệt hơn nữa. Với phần phong cách, tôi muốn hỏi về cách hiểu chung nhất của nó như là Ba-rốc, Cổ Điển, Lãng Mạn, Dixieland (một điệu Jazz truyền thống), Ấn tượng âm nhạc 12 âm, R&B, bất cứ thứ gì. Về cấu trúc, nó có thể là bất kì cấu trúc âm nhạc nào mà các cháu nghĩ tới thể loại sonata, cấu trúc bài hát ba phần biến tấu, một chuỗi các điệu van-xơ thậm chí là một bản fantasy tự do, mà không theo một cấu trúc nào cả. Các cháu thấy đấy, điều làm tôi hứng thú nhất là câu trả lời của các cháu những người không nhận ra bản nhạc- hay không biết gì về nó và sẽ trả lời dựa vào bản năng của mình. hoặc bằng phương pháp loại trừ mà tôi vừa minh họa một chút ở đoạn nhạc kết của Brahms

Nhưng sau cùng, tôi muốn các cháu dựa vào nhạc cảm của mình bản năng âm nhạc tự nhiên của các cháu

Vậy bây giờ, cùng bắt tay vào việc và lắng nghe thật kĩ nhé. Được rồi. Bây giờ tôi sẽ cho các cháu biết đáp án Và các cháu có thể tính điểm bằng cách cứ cho mỗi đáp án đúng một điểm. Tên nhà soạn nhạc của tác phẩm này là Mozart. Tốt lắm, rất tuyệt vời. Quốc tịch: Áo Tôi thấy có nhiều cháu vừa đoán là Đức, nhưng cũng dễ hiểu thôi. Thời gian ra đời là khoảng cuối thể kỉ 18. Tôi rất hài lòng khi thấy các cháu hào hứng đến vậy. Quả là những đứa trẻ sáng dạ. Nhân đây, nói về phần âm nhạc thì đây là overture cho vở opera “Đám cưới Figaro” của Mozart, với phong cách thuộc thời kì Cổ Điển và cấu trúc của khúc nhạc mở đầu thường tuân theo hình thức sonata rất chặt chẽ nghĩa là nó có một đoạn trình bày và đoạn trở lại khi các chủ đề của đoạn trình bày được khẳng định lại. Các cháu còn nhớ những điều này từ chương trình về Hình thức Sonata chứ? Giữa đoạn trình bày và đoạn trở lại luôn có phần phát triển. Các cháu còn nhớ phần phát triển chứ? Nhưng cái này lại không có và đó là điểm duy nhất trong bản nhạc với hình thức Sonata này không tuân theo quy tắc.

Được rồi. Phần thông tin như vậy là đủ Bây giờ, tôi muốn đánh giá khả năng quan sát của các cháu để xem các cháu tập trung thế nào trong khi nghe bản nhạc vừa rồi thông qua năm câu hỏi có liên quan đến tác phẩm các cháu mới nghe. Cứ ghi câu hỏi lại đã chứ chưa cần vội trả lời đâu nhé. Và nhớ rằng, nếu có biết câu trả lời rồi thì các cháu cứ tạm giữ cho mình thôi nhé.

Câu hỏi đầu tiên: Có bao nhiêu chiếc kèn trombone đã được sử dụng trong bản nhạc này? Hãy ghi lại là “có bao nhiêu trombone” hoặc “trombone” một cách ngắn gọn vậy thôi.
Câu hỏi thứ hai: Piano có đoạn độc tấu nào trong phần trở lại của bản nhạc này không? Hãy ghi lại là “Phần độc tấu của piano”.
Câu hỏi thứ ba: Có nhạc cụ bộ gõ nào như trống lục lạc hay trống lẫy không? Chỉ cần ghi lại là “trống lục lạc, trống lẫy, bộ gõ” Hoặc theo bất cứ kiểu gì các cháu muốn, mà các cháu hiểu được là được.
Câu hỏi thứ tư Vở opera “Đám cưới Figaro” của Mozart được cho là nổi tiếng với những giai điệu mà ai cũng có thể huýt sáo theo. Liệu các cháu có thể huýt sáo lại giai điệu đầu tiên trong overture đó không? Hãy ghi lại từ “huýt sáo”
Câu hỏi thứ năm: Có đoạn nào trong overture này mà Mozart đã sử tempo nhạc chậm để tương phản không Hãy ghi lại ‘nhạc chậm’.

Giờ tôi sẽ cho các cháu khoảng một phút để ngẫm nghĩ các câu hỏi này và viết ra câu trả lời. Hãy suy nghĩ cẩn thận. Tôi sẽ trở lại ngay thôi.

Tôi đã quay trở lại rồi đây Nếu các cháu đã sẵn sàng trả lời, thì tôi cũng vậy. Cả năm câu hỏi này có thể nói là tương đối hóc búa vì có thể vài cháu đã trả lười được nhưng tôi cũng tò mò không biết bao nhiêu cháu cảm thấy “hack” não.

Câu trả lời đầu tiên cho câu hỏi về kèn trombone là: Không có bất kì chiếc kèn trombone nào trong khúc nhạc mở đầu này của Mozart cả. Có thể đôi tai các cháu không phân biệt được nhưng các cháu phải quan sát thấy. Các cháu thấy những nghệ sĩ trombone chỉ ngồi không.
Câu thứ hai: Về phần độc tấu của Piano Không những piano không có phần độc tấu nào mà còn chẳng có chiếc piano nào xuất hiện cả.
Câu thứ ba: Bộ gõ duy nhất mà Mozart sử dụng là timpani, hay trống định âm chứ không có gì giống trống lục lạc hoặc trống lẫy, “bàn cạo” hay những thứ tương tự vậy.
Câu thứ tư: Nếu các cháu có thể huýt sáo phần mở đầu thì hoặc các cháu là thiên tài, còn không thì hẳn các cháu đang diễn một vở kịch vui xuất sắc vì điều này gần như không thể. Hoàn toàn bất khả thi.

Và câu cuối cùng: Mozart ứng dụng “nhạc chậm” bằng cách không viết gì cả. Khúc nhạc mở đầu này tựa như một cơn lốc từ đầu đến cuối vậy. Vậy là xong rồi đấy. Đây quả thực là năm câu hỏi hết sức lắt léo. Tôi rất xin lỗi các cháu vì điều này. Nhưng không sao, hãy tự tính cho mình mỗi câu đúng một điểm nhé. Vậy nghĩa là, cho đến hiện tại, số điểm tuyệt đối một người có thể đạt được là 10. Trò chơi thứ nhất trong chương trình đố vui hôm nay vậy là kêt thúc.

Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhau đi tới trò chơi thứ hai có tên gọi ‘Bức tranh này có điểm gì sai?’ Các cháu biết những trò chơi câu đố mà họ từng tạo ra trong các tờ Báo Chủ Nhật, ‘Hãy tìm điểm sai trong bức tranh này?’ Và phần thứ hai của cuộc đố ngày hôm nay cũng tương tự vậy Nó sẽ kiểm tra độ khéo léo từ đôi mắt cũng như đôi tai của các cháu, nên hãy chú ý nhé! Chúng tôi sẽ chơi năm đoạn ngắn cũng trong khúc mở đầu vừa rồi của Mozart và trong mỗi đoạn sẽ có một điểm sai lộ liễu mà các cháu sẽ dễ phát hiện bằng quan sát. Chúng ta cùng bắt đầu thôi- và tôi muốn các cháu thật sự chăm chú.

Tôi sẽ cho các cháu năm giây suy nghĩ và viết ra câu trả lời. Một… Hết giờ. Rõ ràng, lỗi sai đã nằm ở người chỉ huy Bởi lẽ tôi đã đếm nhịp 3 trong khi phần âm nhạc vừa rồi lại theo nhịp đôi. Nên đáng lẽ nhịp sẽ là thế này…

1, 2, 1, 2. Còn tôi thì lại đếm

Nó giống như là vỗ nhẹ vào bụng vậy hoặc thế nào đó. Các cháu thấy nó sai hoàn toàn. Được rồi.

Hãy chuyển qua phần tiếp theo. Một, hai, ba, bốn, năm. Hết giờ Lần này thì lỗi sai ở đâu nhỉ? Ồ, một lần nữa, người chỉ huy, là tôi lại sai. Bởi vì tôi đã vui vẻ ra bắt nhịp cho violin cho 4 ô nhịp vừa rồi trong khi họ không có gì để chơi cả. Là vậy đấy. Được rồi, tiếp theo nhé:

Ồ, lần này vẫn rõ ràng quá nhỉ? Như vậy thì không công bằng lắm. Cháu nào cũng trả lời được. Nhưng các cháu thấy đấy tôi lại là người sai một lần nữa khi chỉ huy thật nhẹ nhàng cho phần âm thanh lớn như vậy. Cháu nào không thấy thì tự giác trừ 1, còn 69 điểm nhé. rồi lại tới phần tiếp này:

Lần này thì sao nhỉ? Đừng vội nói gì cả, tôi sẽ nói các cháu nghe. Lần này thì tôi đúng nhưng dàn nhạc lại sai. Có một âm thanh khá kì lạ trong đoạn nhạc này, và tất nhiên, nó là tất cả – gì nhỉ? Đúng vậy, chiếc saxophone – mà chúng tôi đã thêm vào một cách kì cục trong bộ kèn gỗ, chơi cùng với flute. Các cháu có muốn thấy nghệ sĩ đó không? Phải mãi tới 50 năm sau ngày mất của Mozart, saxophone mới ra đời vậy nên âm thanh đó là điểm sai. Nhưng kể cả khi các cháu không biết saxophone được phát minh ra vào thời điểm nào thì bản năng âm nhạc của các cháu cũng phải nhận thấy rằng âm thanh của saxophone không thuộc về Mozart.

Và bây giờ một lỗi sai rất lớn, mà tôi chưa vội hé mở câu trả lời cho các cháu – nó rất rõ ràng các cháu sẽ tìm ra ngay.

Và tôi không thể chờ đợi thêm nữa, vì trò chơi này quá hay. Ôi trời, chúng ta còn có thể sai tới đâu nữa đây? Nhưng nếu các cháu không sai chút nào trong năm câu vừa rồi các cháu sẽ có thêm năm điểm nữa trong bảng điểm của mình.

Ổn rồi. Nào, lúc này, các cháu đã thấm nhuần các bí mật về hình thức, phong cách, đánh nhịp, chỗ điểm bè, rồi cách phối khí. Phần ba mà tôi sắp mang tới đây cũng không kém phần quan trọng. Chúng tôi sẽ chơi cho các cháu một tác phẩm ngắn khác. Và cũng như phần trước, chúng tôi muốn các cháu xác định, nhận dạng hoặc thử đoán năm câu trả lời tương ứng cho các câu hỏi ở khúc nhạc mở đầu vừa rồi của Mozart: Tên nhà soạn nhạc, quốc tịch thời kì âm nhạc một cách tương đối cộng với phong cách, và hình thức. Năm câu hỏi đó.

Bản nhạc sắp tới đây có rất nhiều điểm chung với Overture của Mozart. Nó có độ dài ngang ngửa và chúng cùng được viết ở một giọng và còn khá nhiều sự trùng hợp khác mà tôi không đi sâu thêm. Tôi chưa muốn tiết lộ ngay. Nhưng tôi cảnh báo: Sẽ có phần gây khó dễ đấy. Vậy nên, hãy lắng nghe kĩ lưỡng để xem đôi tai của các cháu tinh nhạy tới đâu.

Một đoạn nhạc quyến rũ, phải không nào? Nhưng cũng không kém phần hóc búa, vì dù cho nghe nó có vẻ giống với phong cách của Mozart nhưng sự thật là phải đến 128 năm sau khi Mozart mất nó mới ra đời Nó thực sự mang trong mình hình bóng của Mozart Haydn và những nghệ sĩ cùng thời kì. Tôi cũng không để các cháu phải chờ đợi thêm nữa Chúng tôi vừa chơi chương đầu tiên của tác phẩm được gọi là “Classical Symphony” (Bản Giao hưởng Cổ Điển) của nhà soạn nhạc hiện đại người Nga Prokofieff. Nào hãy thử xem ba câu trả lời đầu tiên của các cháu trùng khớp bao nhiêu: Nhà soạn nhạc: Prokofieff Quốc tịch: Nga Thời kì ước tính là khoảng đầu thế kỉ hai mươi. Các cháu ngạc nhiên không nào? Về phong cách thì không phải Cổ Điển, mà là Tân Cổ Điển. Cụm từ này có thể sẽ hơi lạ lẫm với những cháu chưa học nhạc bao giờ nhưng nó cũng không khó hiểu lắm đâu. (Tân Cổ Điển) là mang phong cách Cổ Điển nhưng cách xử lí lại khác đương đại. bởi vậy mà mới có cách gọi ‘neo-classical’ (Tân Cổ Điển). Về hình thức, nó cũng là một bản sonata Cổ Điển với kết cấu chặt chẽ, như overture của Mozart vậy, chỉ khác là lần này có thêm phần phát triển.

Được rồi. Thêm 5 điểm nữa và phần 3 của chương trình đố vui đã kết thúc. Những cháu nào trả lời đúng hết từ nãy đến giờ chắc chắn sẽ ghi được đủ 20 điểm và có lẽ một ngày nào đó, cháu này sẽ là nhạc trưởng của dàn nhạc New York. Giờ tôi sẽ để dàn nhạc của chúng ta nghỉ ngơi một lát và thảo luận cùng các cháu một chuỗi các cao độ từ cây piano này một vài vũ điệu chậm, và vài điệu nhanh, và những chuỗi các nốt nhạc liên tiếp trong giai điệu.

Tên gọi của trò chơi này là: ‘Đúng hay sai’ Tôi sẽ đưa ra 10 mệnh đề mỗi mệnh đề đều được minh họa trên cây piano này. Và các cháu sẽ xác định xem mỗi câu đó đúng hay sai. Các cháu rõ rồi chứ Vậy ta bắt đầu thôi!

Đầu tiên: Đây là âm giai trưởng.
Số hai: Đây là một âm giai trưởng.
Số ba: Đây là điệu van-xơ.
Số bốn: Đây là điệu van-xơ.
Số năm: Đây là điệu van-xơ.
Số sáu: Hai câu nhạc sau hoàn toàn giống nhau. Câu thứ nhất

Câu thứ hai

Đúng hay sai?

Số bảy: Tất cả nhạc buồn đều viết ở giọng thứ, như bài hát buồn dau: ‘I read the news today, oh boy.’ (‘Tôi có đọc tin tức hôm nay, cậu bé à.’ ‘About a lucky man who made the grade.’ (‘Về một anh chàng may mắn đã thể hiện rất thành công’)

Đúng hay sai đây?

Số tám: Điệu nhạc này được viết được ‘viết’ nhé để làm quảng cáo trên truyền hình cho một loại thuốc tẩy. Xin chào bà Hammerschmidt Bà có thể cho tôi mượn một chút chất tẩy không? Bà Laufersweiler, thôi nào đi mượn thế này cứ như có tội vậy…

Đúng hay sai nào?

Số chín: Điệu nhạc này được viết để dành riêng cho phần nhạc chủ đề của bản tin Huntley-Brinkley

Cuối cùng, số mười: Điệu nhạc này được viết chỉ để làm nhạc chủ đề cho chương trình TV mang tên ‘Dragnet’. Hết giờ.

Hãy đối chiếu để xem các cháu giành được bao nhiêu điểm nhé. Trong số mười mệnh đề, bốn câu đầu tiên đều sai, câu số năm đúng. Bốn câu tiếp theo cũng sai, và câu cuối cùng đúng. Nếu các cháu làm chưa tốt như mình mong đợi, thì cũng đừng thất vọng bởi sau cùng thì đây cũng chỉ là một loại bài kiểm tra tốc độ. Và hầu hết, chúng đều là các cao độ nhanh cùng rất nhiều giai điệu giữa chuỗi các nốt nhạc. Lấy ví dụ, ngay trong mệnh đề đầu tiên tôi nói ‘Đây là âm giai trưởng’ rất dễ đoán vì đây rõ ràng là âm giai thứ. Có lẽ các cháu cũng đã nhận thấy.

Nhưng mệnh đề thứ hai nghe rất giống âm giai trưởng, thì lại không phải: đó là điệu thức Mixolydian – các cháu còn nhớ chương trình năm ngoái của chúng ta về điệu thức chứ? Rồi đến ba câu hỏi về điệu van-xơ sau đó chỉ có câu sau cùng mới thực sự là điệu van-xơ- giai điệu nổi tiếng từ ‘Rosenkavalier’.

Hai điệu còn lại thì có một câu nằm trong bản ‘Điệu Ha-ba-nê-ra’ từ tổ khúc II của vở opera ‘Carmen’ hoàn toàn không phải điệu van-xơ, mà là một điệu nhạc thuộc thể loại tango. Mệnh đề còn lại cũng khá “khó nhằn” bởi nó cũng là một điệu nhạc hơi hướng van-xơ của Strauss từ tác phẩm ‘Tales from the Vienna Woods’, nhưng lại chơi ở nhịp 2/4!

Và thực tế là không có điệu van-xơ nào được viết ở nhịp 2/4 cả. Nó phải ở nhịp 3/4 cơ mà.

Còn phần giai điệu mà tôi đã chơi hai lần liên tiếp thì đến lần thứ hai đã có chút khác rồi, nằm ở nốt thứ ba đó. Và sau đó, tất nhiên là bài hát nổi tiếng của The Beatles không hề là giọng thứ chút nào, mà là một giọng trưởng dù nghe nó khá buồn.

Có giọng trưởng nào có thể rõ ràng hơn thế này. Còn quảng cáo chất tẩy ư, thực chất, lại là tác phẩm của Tchaikovsky ‘Waltz of the Flowers’ từ tổ khúc ‘Kẹp Hạt Dẻ‘, Không phải nó được viết để dành riêng cho quảng cáo chất tẩy đó.

Và phần giai điệu của bản tin Huntley-Brinkley cũng không phải được viết dành riêng cho nó. Mà đó thực ra là phần Scherzo từ bản giao hưởng số 9 của Beethoven. Phải không nào?

Chỉ có mỗi phần nhạc chủ đề của “Dragnet” là thực sự thuộc về nó. Và tất nhiên là tôi cũng không kì vọng tất cả các cháu phải khám phá ra hết những sự thật kì thú đó mà chỉ cần nhận biết các mệnh đề đúng hay sai dựa vào bản năng hoặc bất kì cách thức nào đó. Và nếu các cháu có đoán được hết, thì 10 điểm nữa sẽ thuộc về các cháu. Vậy nên, số điểm cao nhất hiện có của các cháu giờ là 30. Bây giờ, vì tôi đang ngồi bên cây piano Tôi muốn dành ra một chút thời lượng dành riêng cho một số cháu ở đây mà đã có những kiến thức nhạc lí và háo hức được thể hiện. Có những “bộ óc” tuyệt vời ở đây mà tôi chắc rằng các cháu đang cảm thấy mình hơi được chiếu cố. vì chúng tôi đang làm mọi thứ quá đơn giản. Nên chúng tôi sẽ cho các cháu còn lại nghỉ ngơi một chút. Còn các cháu bé xuất chúng, hãy lấy bút chì ra nào. Sau đây là mười câu hỏi ngắn về các thuật ngữ âm nhạc.

Câu thứ nhất: Đây được gọi là gì

Câu thứ hai sẽ nhanh hơn đấy, tôi nhắc nhở trước . Một từ để chỉ khoảng cách giữa hai nốt bất kì, ví dụ như giữa nốt này và nốt này, hoặc giữa nốt này và nốt này? Cùng một từ để miêu tả hai tình huống đó.

Câu thứ ba: Một nhóm các nốt nhạc được bấm cùng lúc. Các cháu gọi đó là gì?

Câu thứ tư: Vẫn là một nhóm các nốt nhạc nhưng không còn cùng lúc nữa. Các cháu gọi đó là gì?

Câu thứ năm: Thuật ngữ âm nhạc nào để miêu tả việc tôi đang làm?

Câu thứ sáu: Thuật ngữ âm nhạc nào để miêu tả việc tôi đang làm? Quá đơn giản.

Câu thứ bảy: Đây là một nốt Đô. Tiếp theo cũng là một nốt Đô. Cùng là một nốt nhạc. Sự khác biệt là gì?

Câu thứ tám: Tên gọi của âm giai này là gì?

Và câu thứ chín: Đâu là từ để chỉ động tác biểu diễn trông nguy hiểm này?

Câu thứ mười, và cũng là cuối cùng. Nếu tôi chơi phần đệm ở một giọng và giai điệu ở một giọng khác. Từ ngữ miêu tả hiện tượng này là gì? Ok, vậy là đã xong.

Thời gian cũng kết thúc. Cùng kiểm tra kết quả của các cháu nhé. Đáp án là:

Số một: Láy rền.
Số hai: Quãng âm.
Số ba: Hợp âm.
Số bốn: Rải hợp âm.
Số năm: “Crescendo”, tăng dần.
Nên tất nhiên số sáu sẽ là “diminuendo” hoặc “decrescendo”, giảm dần.
Và số bảy: Quãng tám cao hơn.
Số tám: Âm giai nửa cung.
Số chín: Glissando (lướt) Các cháu đang học đây.
Và số mười: Nhị âm thể.

Anh bạn à, có một từ khó. Bất kì cháu nào nắm được mười từ đó trong danh sách có thể thành trung tâm của bữa tiệc. Hãy tưởng tượng khi các cháu có thể nói ra một câu như ‘Bạn không thích nhị âm thể nửa cung của phần rải hợp âm tăng dần đó sao?’ Nó sẽ còn giúp các cháu tiến xa trong cuộc sống. Nhân tiện đây thì số điểm tối đa hiện tại đã là 40.

Và nói về thuật ngữ như vậy là đủ rồi, hãy cùng quay lại với dàn nhạc giao hưởng New York Philharmonic, những người nghệ sĩ đã nhàn rỗi hơn 10 phút rồi. Tỉnh táo lại nào, các quý ông! Giờ là thời gian cho Rimsky-Korsakov. Chúng tôi sẽ chơi một phần trong tác phẩm xuất sắc của ông ‘Capriccio Espagnol’, hay còn gọi là ‘Spanish Caprice’. Và tới đây thì chúng ta lại thấy có một nhà soạn nhạc người Nga lại viết nhạc không mang phong cách Nga cho lắm, cũng giống như Prokofieff đã làm trong tác phẩm ‘Classical Symphony’. Bản ‘Spanish Caprice’ này nổi tiếng vì là một trong những kì quan về phối khí. Nó thực sự đòi hỏi rất cao ở một dàn nhạc, và có nhiều phần độc tấu khó cho từng nghệ sĩ. Phần chúng tôi sắp chơi sau đây, hay cũng là phần cuối, bắt đầu với chuỗi các câu nhạc tự do, mang hơi hướng biến tấu hay còn gọi là các giải kết (cadenza), sẽ giúp các thành viên khác nhau của dàn nhạc phô diễn hoặc các nhóm nhỏ trong một dàn nhạc. Nhiệm vụ của các cháu là lắng nghe thật kĩ năm giải kết này, viết xuống tên các nhạc cụ thể hiện chúng . Và sau đó chúng ta sẽ cùng đối chiếu kết quả.

Khá là đặc sắc, phải không nào? Các nghệ sĩ của chúng ta chắc chắn không còn nhàn rỗi được nữa. Sau đây là năm câu trả lời tương ứng cho các giải kết – và tôi đoán rằng lần này các cháu còn đúng nhiều hơn các phần đã đi qua trong toàn bộ cuộc đố hôm nay. Đầu tiên: là một giải kết chỉ dành cho bộ kèn đồng thôi – gồm trumpet và kèn Cor được đệm bằng một thanh vang rền trên trống lẫy. Nhưng các cháu không cần phải chi tiết tới mức như vậy. Phần thứ hai: giải kết cho một violin độc tấu mà khá rõ ràng. Phần giải kết ba chỉ dành cho một mình flute thôi. Phần thứ tư chỉ dành cho mỗi clarinet, và phần giải kết năm hay cũng là phần cuối cùng dành cho đàn hác-pơ. Tốt lắm. Tổng điểm cao nhất bây giờ là 45. Tôi sẽ nói cho các cháu biết chúng ta sẽ làm gì Chúng ta sẽ chơi lại các giải kết vừa rồi một lần nữa – giờ khi các cháu đã biết trước các nhạc cụ rồi – nên có thể chỉ cần nghe, thư giãn và thưởng thức mà không cần lo lắng gì về chuyện kiểm tra cả. Và chúng tôi sẽ chơi tiếp luôn qua phần giải kết của đàn hác-pơ, tiếp tục bản ‘Spanish Fandango’, cho tới kết thúc của nó luôn. Các cháu không còn nỗi lo nào về các câu hỏi cần phải trả lời nữa. Tất nhiên, nếu các cháu để ý được, trong quá trình chúng tôi biểu diễn, có âm giai nửa cung chỗ này, một đoạn lướt đi ở chỗ kia, thì tôi cũng không phiền đâu.

Khoan, khoan, khoan đã… Tôi muốn hỏi các cháu thêm một câu này nữa – câu hỏi quan trọng nhất hôm nay và chỉ một câu này thôi nhưng được thưởng tận 5 điểm: Các cháu thấy thích chương trình hôm nay chứ?

Bản gốc chương trình: https://leonardbernstein.com/lectures/television-scripts/young-peoples-concerts/quiz-concert