Thông tin chung

Oratorio: L’enfance du Christ (Tuổi thơ của Chúa Ki-tô), Op. 25
Âm nhạc: Hector Berlioz.
Libretto: Chính Berlioz viết dựa trên câu chuyện về Cuộc trốn chạy tới Ai Cập của gia đình Thánh trong Phúc âm Mathew
Thời gian sáng tác: Phần lớn được viết vào các năm 1853 và 1854, song cũng kết hợp với phần “La fuite en Egypte” (Cuộc trốn chạy tới Ai Cập) được sáng tác trước đó vào năm 1850.
Công diễn lần đầu: Ngày 10/12/1854 tại Salle Herz, Paris do chính tác giả chỉ huy
Đề tặng: John Ella, giám đốc London Musical Union.
Nhân vật/Loại giọng:
Người kể chuyện: tenor
Đức mẹ đồng trinh Marie: soprano hoặc mezzo-soprano
Joseph: baritone
Hérode: bass
Người cha trong gia đình: bass
Sĩ quan chỉ huy người La Mã: tenor
Polydorus: bass
Tác phẩm gồm 3 phần:
Phần I – Le Songe d’Hérode (Giấc mơ của Hérode)
Phần II – La Fuite en Égypte (Cuộc trốn chạy tới Ai Cập)
Phần III – L’Arrivée à Saïs (Đến Saïs)

Hoàn cảnh sáng tác

Trong một bữa tiệc vào tháng 9/1850 tại nhà anh bạn Joseph-Louis Duc, kiến trúc sư trang trí Cây cột Tháng Bảy ở Quảng trường Bastille, Berlioz ngồi dựa vào một góc bàn mà không để ý đến ván bài đang diễn ra trên đó. Ông hí hoáy ghi một khúc Andantino bốn bè cho đàn organ vào sổ lưu niệm của Duc và hài hước ký một cái tên giả là “Pierre Ducré”.

Đó sẽ chỉ là một trò đùa giữa hai người bạn thân nếu Berlioz không cần thêm một tác phẩm ngắn để bổ sung vào buổi hòa nhạc ngày 12/11/1850. Ông viết lại khúc Andantino cho dàn hợp xướng và dàn nhạc nhỏ với ca từ của chính mình và đặt tên là “L’adieu des bergers” (Lời từ biệt của những người chăn cừu). Nội dung ca từ dựa trên một tình tiết trong phúc âm Matthew lúc những người chăn cừu từ biệt Mary, Joseph và Jesus hài đồng.

Berlioz tiếp tục trò đùa khi nói với các nghệ sĩ trong dàn hợp xướng và dàn nhạc rằng “L’adieu des bergers” thực sự do Pierre Ducré viết. Các nghệ sĩ đều yêu thích bài thánh ca giản dị mới được phát hiện này. Mỗi lần có người hỏi về việc “khai quật” tác phẩm, Berlioz đều lặp lại câu chuyện bịa đặt rằng Ducré là một kapellmeister lỗi lạc nhưng bị lãng quên của nhà thờ Sainte-Chapelle (Nguyện đường Thánh) ở Paris thế kỉ 17. Rằng tác phẩm đặc biệt này được viết trên giấy da cổ và được phát hiện trong quá trình trùng tu nhà thờ. Rằng khi phá một bức tường, người ta đã đã làm lộ ra một chiếc tủ có chứa bản nhạc. Rằng tác phẩm được ký âm theo lối cổ và Berlioz phải cực kỳ vất vả mới giải mã được!

Khi được biểu diễn lại vào một buổi hòa nhạc tháng 12/1850, “L’adieu des bergers” gây tiếng vang lớn. Các bài bình luận về ‘tác phẩm của Ducré’ thật giật gân! Các nhà phê bình bày tỏ nỗi thất vọng sâu sắc khi thế giới âm nhạc đã mất dấu thiên tài người Paris này. Họ biết ơn Berlioz vì đã lôi Pierre Ducré ra khỏi bóng đêm vô danh. Một mặt họ ca ngợi phong cách “thuần khiết và giản dị” của Ducré, mặt khác họ tuyên bố rằng Berlioz sẽ chẳng bao giờ viết nổi tác phẩm nào như vậy!

Berlioz vô cùng thích thú trước phản ứng của các nhà phê bình. Trước khi kết thúc năm cũ, ông đã kịp “viết hộ” Pierre Ducré thêm một khúc ouverture theo phong cách cổ xưa cùng một đoạn recitative cho giọng tenor với nội dung kể chuyện thiên thần hộ mệnh canh giữ cho gia đình thánh nghỉ ngơi trên đường trốn sang Ai Cập. Ba tiết mục hợp thành một tác phẩm nhan đề “La Fuite en Égypte” (Cuộc trốn chạy tới Ai Cập).

Chỉ đến khi chính thức được nhà Richault xuất bản vào năm 1852, người ta mới đọc thấy trên trang bìa tác phẩm dòng chữ “được gán cho vị kapellmeister tưởng tượng Pierre Ducré và được sáng tác bởi Hector Berlioz.”

Người được đề tặng tác phẩm là John Ella, giám đốc Hiệp hội âm nhạc London. Berlioz đã vui sướng kể lại toàn bộ lai lịch tác phẩm này cho Ella trong một “bức thư triết lý” để ngỏ được in lại trong cuốn Les Grotesques de la musique (Những trò lố âm nhạc, 1859). “Le Repos de la Sainte Famille” (Sự nghỉ ngơi của Gia đình Thánh) được công diễn lần đầu tại London trong một buổi hòa nhạc của Philharmonic Society dưới sự chỉ huy của tác giả vào ngày 30/10/1853, trong khi toàn bộ phần “Fuite en Égypte” với bản dịch tiếng Đức tuyệt vời của nhà thơ và nhà soạn nhạc Peter Cornelius (1824-1874) có buổi công diễn lần đầu thành công rực rỡ vào năm 1853 tại Leipzig bởi Dàn nhạc Gewandhaus và lực lượng hợp xướng từ vùng lân cận dưới sự chỉ huy của tác giả. Được sự ân cần của những vị chủ nhà Leipzig cũng như sự nhiệt tình của Liszt khích lệ, Berlioz đã sớm viết thêm phần “L’Arrivée à Saïs” vào tháng Giêng năm 1854. Và đến tháng Bảy năm đó, với “Le Songe d’Hérode” , ông đã hoàn thành tác phẩm tôn giáo ba phần L’enfance du Christ.

Tóm tắt nội dung

Phần I – Le Songe d’Hérode (Giấc mơ của Hérode)

Vua Hérode than thở về sự vĩ đại và cô đơn của các bậc quân vương. Nhằm giải mã giấc mơ luôn lặp đi lặp lại ám ảnh hằng đêm, hắn triệu tập các nhà chiêm tinh Do Thái. Họ tuyên bố rằng “một đứa trẻ vừa được sinh ra sẽ làm cho ngai vàng [của hắn] và quyền lực [của hắn] biến mất”. Để bảo vệ bản thân khỏi những chuyện tồi tệ đã được báo trước, hắn quyết định giết tất cả những đứa trẻ mới sinh.

Trong chuồng ngựa, Đức mẹ đồng trinh Marie chăm sóc Chúa Jésus Hài Đồng. Các thiên thần báo cho Gia đình Thánh về một mối nguy hiểm đang đe dọa họ và họ phải rời khỏi Judéa càng sớm càng tốt.

Phần II – La Fuite en Égypte (Cuộc trốn chạy tới Ai Cập)

Những người chăn cừu tụ tập trước chuồng ngựa ở Bethlehem và nói lời từ biệt với Gia đình Thánh:

Con sắp rời xa miền đất này
Nơi con chào đời trong chuồng ngựa.
Cầu chúc từ cha và từ mẹ
Con luôn được bao bọc, yêu thương
Cầu chúc con lớn mạnh, thành công
Và đến lượt mình trở thành người cha tốt.

Nếu có lúc nơi quê người đất khách
Con bất chợt cảm thấy khổ đau
Vì phải rời đất mẹ tha hương
Hãy trở về với bọn ta trong hạnh phúc.
Mục đồng bọn ta dẫu đời khốn khó
Nhưng trong lòng mãi mãi mến thương con.

Con yêu quý, Chúa phù hộ cho con!
Chúa phù hộ cặp vợ chồng hạnh phúc!
Cầu chúc anh chị đá mềm chân cứng
Luôn vững lòng trước cảnh bất công.
Mong thiên thần dẫn lối và chở che
Trước những hiểm nguy đang rình rập.

Phần III – L’Arrivée à Saïs (Đến Saïs)

Sau hành trình trốn chạy gian khổ từ Bethlehem, gia đình thánh tới được thành phố Saïs ở Ai Cập. Đói khát và kiệt sức, họ gõ cửa nhiều nhà người Saïs để xin cứu giúp xong đều bị xua đuổi vì họ là người Do Thái. Chỉ có cánh cửa nhà người Ich-ma-ên mở ra với họ. Được biết Joseph cũng là thợ mộc, người cha trong gia đình người Ich-ma-ên đã mời Joseph cùng làm việc và cho phép gia đình thánh nương náu trong nhà mình bao lâu tùy ý. Để an ủi những vị khách đang trĩu nặng âu lo, ông còn sai các con mình chơi một khúc tam tấu viết cho 2 flute và đàn harp. Người kể chuyện, cùng hợp xướng không nhạc đệm, kết thúc tác phẩm sau khi thông báo về sự hy sinh của Chúa Jésus khi Người trưởng thành.

Ngọc Anh (nhaccodien.info) tổng hợp

Nguồn:
allmusic.com
hberlioz.com